English - Greek Translation Services, Greek Dictionaries, Machine Translation
Translatum - The  Greek Translation Vortal
Translatum.gr - Greek Translation
Greek Translation Services
 Ask a terminology question in the forum!
Sitemap | News | Tell a friend | RSS
Translatum Greek Translation Forum
Our page on facebookFollow us on twitterRSS feed


Greek translation Greek dictionariesΣπύρος Δόικας (CV)
   Ιερά Κείμενα: Βουδδισμός [ από το αφιέρωμα της Ελευθεροτυπίας 23/12/2000 ]

Σημείωση: Το ακόλουθο κείμενο παρατίθεται χωρίς τις αλλαγές και τις περικοπές του επιμελητή του αφιερώματος.


       Όταν λέμε «Βουδδιστικός Κανόνας» εννοούμε κατά κύριο λόγο την Tripitaka (πάλι: Tipitaka) είτε πρόκειται για την εκδοχή της Theravada είτε για την εκδοχή της Mahayana. Έτσι, μπορούμε να μιλήσουμε για αρκετούς Κανόνες, ανάλογα με τη Σχολή, όπως Sthaviravada, Sarvastivada, Theravada και Mahayana, και ανάλογα με τη γλώσσα, όπως «πάλι», σανσκριτικά, κινεζικά ή θιβετανικά. Το κοινό στοιχείο όλων αυτών των κειμένων είναι ότι αποδίδονται άμεσα ή έμμεσα στον Βούδδα.
      
       Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Ο ίδιος ο Βούδδας δεν έγραψε ποτέ τίποτε. Την εποχή που κήρυττε τη διδασκαλία του στην κοιλάδα του Γάγγη, τον 6ο και 5ο π.Χ. αιώνα, χρησιμοποίησε τη γλώσσα Μαγκάντα ως μέσο επικοινωνίας, η οποία εικάζεται από τους ειδικούς ως συγγενική της «πάλι», γλώσσα η οποία αποτέλεσε την πρώτη γλώσσα καταγραφής του Κανόνα. Εξ ου μιλάμε για τον «Κανόνα Πάλι». Περίπου την ίδια εποχή καταγράφηκε και στα σανσκριτικά (Εξ ου και οι διαφορές μεταξύ των δύο γλωσσών όπως πάλι: nibbana, σανσκρ.: nirvana. Στα πάλι ωστόσο έχουμε την πληρέστερη καταγραφή καθώς πολλές από τις Sutras που γράφτηκαν στα σανσκριτικά δε διασώθηκαν. Από τα σανσκριτικά ακολούθησε η μετάφραση στα κινέζικα και τα θιβετανικά και σε πολλές άλλες γλώσσες
(1) .
      
       Τρεις μήνες μετά τον θάνατο του Βούδδα (γύρω στο 480 π.Χ.) πεντακόσιοι μοναχοί, οι οποίοι ανησυχούσαν για τη διατήρηση της ακεραιότητας των διδασκαλιών, συγκεντρώθηκαν για να τις απαγγείλουν. Σημειωτέον, ότι οι διδασκαλίες μεταδίδονταν προφορικά και αποστηθίζονταν από τους μοναχούς.  Ο αγαπημένος εξάδελφος και ακόλουθος του Βούδδα, Άναντα, ο οποίος είχε ακούσει τις Ομιλίες (πάλι: Suttas, σανσκρ.: Sutras) από τον ίδιο τον Βούδδα, και ο πρεσβύτερος Ουπάλι, ήταν οι μοναχοί που επιλέχθηκαν για να απαντήσουν σε ερωτήματα σχετικά με το Ντάμμα (πάλι: Dhamma σανσκρ.: Dharma), τις διδασκαλίες δηλαδή που εμπεριέχονται στις Ομιλίες του Βούδδα, και τη Βινάγια (Vinaya) την Πειθαρχία ή τους κανόνες ηθικής που διέπουν τη μοναστική κοινότητα, αντίστοιχα. Γι’ αυτόν τον λόγο κάθε καταγεγραμμένη Ομιλία αρχίζει με τα λόγια Evam me sutam, «Έτσι άκουσα». Έκτοτε, ο Κανόνας συνέχισε να μεταδίδεται προφορικά μέχρι τον πρώτο αιώνα π.Χ. όταν κατά τη διάρκεια της βασιλείας του βασιλιά Vattagamani, συγκλήθηκε μια σύνοδος και ο Κανόνας Πάλι αποτυπώθηκε σε φύλλα φοίνικα από Σριλανκανούς μοναχούς.

       Αυτά τα δύο Κάνιστρα ή Κάλαθοι, αποτέλεσαν τη βάση της Tipitaka, των τριών Κανίστρων του Κανόνα Πάλι. Εδώ η μεταφορική χρήση του καλαθιού δε σημαίνει τόσο τη λειτουργία αποθήκευσης της γνώσης, αλλά τη χρήση του δοχείου με τη βοήθεια του οποίου μεταδίδονται οι διδασκαλίες από γενιά σε γενιά, όπως μεταφέρεται το χώμα από τον έναν εργάτη στον άλλο σε μία ανασκαφή. Το τρίτο Κάνιστρο, το Αμπιντάμμα (πάλι: Abhidhamma, σανσκρ.: Abhidharma) ή Ανώτερο Ντάμμα, προστέθηκε αργότερα από μοναχούς, και αποτελεί μία σχηματοποίηση των φιλοσοφικών ιδεών που περιέχονται στις Ομιλίες του Βούδδα· ωστόσο, θεωρείται ότι ο ίδιος ο Βούδδας ήταν αυτός ο οποίος συνέθεσε το αρχικό πυρήνα.

       Πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι πέραν από τον Κανόνα Πάλι ή βουδδισμό της Χιναγιάνα (Hinayana, «Μικρό Όχημα») όπως υποτιμητικά τον αποκαλούν οι Μαχαγιανιστές, έχουμε και τον Κανόνα της Μαχαγιάνα, (Mahayana, «Μεγάλο Όχημα») ο οποίος προέρχεται από τα σανσκριτικά και εκτός από μία παραλλαγή των Τριών Κανίστρων συμπεριλαμβάνει και έναν σημαντικό αριθμό Sutras οι οποίες γράφτηκαν από τον 1ο αιώνα μ.Χ. μέχρι τον 6ο αιώνα μ.Χ.

       Ο Θιβετανικός Κανόνας, ο οποίος αντιπροσωπεύει μία υποδιαίρεση του βουδδισμού Μαχαγιάνα, τη Βατζραγιάνα (Vajrayana, «Αδαμάντινο Όχημα»), περιέχει πολλά από τα κείμενα της Χιναγιάνα και της Μαχαγιάνα μεταφρασμένα από τα σανσκριτικά και διαιρείται σε δύο ομάδες, την Kangyur και την Tengur οι οποίες αριθμούν γύρω στους 300 τόμους. Από τα πιο γνωστά κείμενα της θιβετανικής παράδοσης είναι η Θιβετιανή Βίβλος των Νεκρών και τα Τραγούδια του Μιλαρέπα.

       Όσον αφορά το μέγεθος όλων αυτών, αν συμπεριλάβουμε τον ευρύτερο βουδδιστικό Κανόνα, ξεπερνάει κατά πολύ τις εκατό φορές αυτό της Αγίας Γραφής. Τα κείμενα του Κανόνα Πάλι μονάχα (με το δεύτερο Κάνιστρο των Suttas να υπερβαίνει τις 10.000 Ομιλίες) ξεπερνούν πάνω από δέκα φορές την Αγία Γραφή.

       Ας δούμε όμως αναλυτικότερα τα Τρία Κάνιστρα όπως τα βρίσκουμε στον Κανόνα Πάλι που αποτελεί τον παλαιότερο βουδδιστικό Κανόνα και τον οποίο θα μπορούσαμε ίσως να παραλληλίσουμε με την Παλαιά Διαθήκη.

       Το πρώτο Κάνιστρο, η Vinaya Pitaka, το οποίο είναι το παλαιότερο και το μικρότερο σε μέγεθος, είναι ο βουδδιστικός μοναστικός κανόνας που καθορίζει τη διαγωγή των μοναχών. Διαιρείται σε τρία μέρη, από τα οποία το πρώτο (Suttavibhanga) υποδιαιρείται σε κανόνες για τους μοναχούς (bhikkhus) και τις μοναχές (bhikkhunis) οι οποίοι είναι 227 και 319 αντίστοιχα.  Το δεύτερο μέρος (Khandakas) αποτελείται από δύο μέρη ή vaggas, το Μείζων (Mahavagga) και το Ελάσσων (Cullavagga). Το τρίτο μέρος (Parivara) αποτελεί μεταγενέστερη προσθήκη και λειτουργεί εν είδη ευρετηρίου συνοψίζοντας όλη τη Βινάγια.

       Για περίπου είκοσι χρόνια μετά τη φώτιση του Βούδδα δεν είχαν οριστεί σαφείς κανόνες για τον έλεγχο και την πειθαρχία της Σάνγκα (Τάγματος). Ανάλογα με τις περιστάσεις και τα παραπτώματα των μοναχών ο Βούδδας διατύπωσε σταδιακά κανόνες για να εξασφαλίσει την μελλοντική πειθαρχία τους. Αυτοί οι κανόνες καλύπτουν κάθε πλευρά του μοναστικού βίου, από τον τρόπο διατροφής και ένδυσης και την εκλογή μοναχών για τα διάφορα «διακονήματα», μέχρι τη χειροτονία, τη σχισματική απειλή και την εκδίωξη από το Τάγμα. Ο αναγνώστης τής Βινάγια δεν μπορεί παρά να εκπλαγεί με τη δημοκρατική δομή της Σάνγκα, την κοινοκτημοσύνη των μελών της, το υψηλό ηθικό επίπεδο των μοναχών και τις εξαιρετικές διοικητικές ικανότητες του Βούδδα. Όπως είπε και ο λόρδος Ζέτλαντ: «Πολλοί μπορεί να εκπλαγείτε αν μάθετε ότι στις συγκεντρώσεις των βουδδιστών στην Ινδία, 2.500 χρόνια πριν από σήμερα, ίσχυαν οι αρχές που διέπουν το δικό μας σύγχρονο κοινοβουλευτικό σύστημα».

       Το δεύτερο Κάνιστρο, η Sutta Pitaka αποτελεί την καθ’ εαυτό διδασκαλία του Βούδδα όπως αυτή παρουσιάζεται μέσα από τις Ομιλίες του. Ορισμένες από τις Ομιλίες της Sutta Pitaka προέρχονται από το στόμα μαθητών του Βούδδα όπως ο Σαριπούτα, ο Μογκαλάνα και ο Άναντα, οι οποίες έχουν το ίδιο κύρος καθώς εγκρίθηκαν από τον ίδιο τον Βούδδα. Οι περισσότερες απευθύνονται στους μοναχούς και πραγματεύονται τον ενάρετο βίο και την επεξήγηση της βουδδικής διδαχής.

       Θα μπορούσαμε να συγκρίνουμε τη Sutta Pitaka με ένα συνταγολόγιο για κάθε πνευματική νόσο, δεδομένου ότι οι Ομιλίες έλαβαν χώρα σε διαφορετικές περιστάσεις για να καλύψουν την ψυχοσύνθεση διαφορετικών ατόμων. Οι κατά τα φαινόμενα αντιφατικοί ισχυρισμοί δεν πρέπει να παρανοηθούν καθώς ο Βούδδας μπορούσε να δώσει διαφορετική απάντηση στο ίδιο ερώτημα έτσι ώστε να ταιριάζει καλύτερα στην ιδιοσυγκρασία αυτού που του το έθετε. Παραδείγματος χάριν, για το ίδιο ερώτημα θα μπορούσε να παραμείνει σιωπηλός εάν το άτομο που τον ρωτούσε ήταν απλά περίεργο ή να δώσει μια λεπτομερή απάντηση εάν γνώριζε ότι το άτομο που τον ρωτούσε ήταν ένας ειλικρινής αναζητητής της Αλήθειας.

       Η Sutta Pitaka διαιρείται σε πέντε μέρη ή συλλογές Ομιλιών (Nikayas). 1) Digha-nikaya, 2) Majjhima-nikaya, 3) Samyutta-nikaya, 4) Anguttara-nikaya, 5) Khuddaka-nikaya  (Ελάσσονες), οι οποίες είναι οι ογκωδέστερες και συμπεριλαμβάνουν ιστορίες από τις προγενέστερες ζωές του Βούδδα (Jataka), βίους των επιφανέστερων μαθητών του (apadana), διδακτικούς στίχους (gatha), ένα ιδιαίτερα δημοφιλές έργο το οποίο ονομάζεται η Οδός της Αλήθειας (Dhammapada), κ. α.

       Το τρίτο Κάνιστρο είναι το Abhidhamma Pitaka το οποίο συμπεριλαμβάνει επτά πραγματείες οι οποίες ταξινομούν τα διαφορετικά είδη των Ομιλιών του Βούδδα. Τα δύο πρώτα Κάνιστρα έχουν πολλές ομοιότητες στις διάφορες εκδοχές τους, το Αμπιντάμμα ωστόσο, είναι αυτό που διαφέρει περισσότερο από Σχολή σε Σχολή.

       Οι συγγραφείς του Αμπιντάμμα προσπάθησαν να οργανώσουν τις διδασκαλίες του Βούδδα σε ένα ενδελεχές φιλοσοφικό σύστημα. Η σημερινή ψυχολογία αποτελεί μέρος του αντικειμένου του όσον αφορά την ανάλυση του νου, των σκέψεων, των σκεπτοδιαδικασιών και των νοητικών ιδιοτήτων. Ωστόσο, όχι μόνο δεν αποδέχεται την ύπαρξη της ψυχής, αλλά ούτε του Εγώ. Στη βουδδική φιλοσοφία το Εγώ δεν υφίσταται ως αυτόνομη και αυθύπαρκτη οντότητα αλλά είναι το αποτέλεσμα της επίδρασης των πέντε σκάντας (πάλι khandhas, σανσκρ. skandhas), αέναα εναλλασσόμενων ψυχοσωματικών συνόλων (μορφή, αισθήματα, αντίληψη, σκέψεις και συνείδηση) τα οποία μας δίνουν την ψευδαίσθηση του Εγώ.
      
       Η θεμελιώδης διδασκαλία του Βούδδα, όμως, είναι αυτή των Τεσσάρων Ευγενών Αληθειών. Στην πρώτη Ομιλία του, λίγο μετά τη φώτιση, διακήρυξε αυτές της αλήθειες οι οποίες δεν αποτελούν άρθρα πίστεως αλλά μία ατραπό που μας οδηγεί πέρα από τη δυστυχία. Αυτές είναι οι εξής: 1) Η Αλήθεια της δυστυχίας (πάλι: dukkha) ή του ανικανοποίητου που βλέπουμε γύρω μας και βιώνουμε μέσα μας, 2) Η Αλήθεια του αιτίου της δυστυχίας, το οποίο είναι η εγωιστική επιθυμία ή  «δίψα» σε μας και στους άλλους, 3) Η Αλήθεια της παύσης της δυστυχίας, η οποία είναι συνώνυμη με την κατάσταση της φώτισης, και 4) Η Αλήθεια της ατραπού που οδηγεί στην παύση της δυστυχίας, η Ευγενής Οκταπλή Ατραπός, η οποία αποτελείται από την ορθή θέαση, το ορθό συναίσθημα, τον ορθό λόγο, την ορθή δράση (συμπεριφορά), τον ορθό βιοπορισμό (εργασία), την ορθή προσπάθεια, την ορθή εγρήγορση και την ορθή αυτοσυγκέντρωση (ιαλογισμό).
      
       Εν κατακλείδι, θα ήθελα να κλείσω αυτή τη σύντομη επισκόπηση του Βουδδιστικού Κανόνα με τα τελευταία λόγια του Βούδδα προς τους μοναχούς: «Όλα τα εξαρτημένα φαινόμενα είναι παροδικά. Συνεχίστε να προσπαθείτε μέχρι να επιτύχετε την τελείωση». Μια ρήση που συνηχεί αρμονικά μ’ ένα άλλο μεγάλο διανοητή, τον Πίνδαρο, ο οποίος έλεγε: «Μη φίλα ψυχά βίον αθάνατον σπεύδε, ταν δ’ έμπρακτον άντλει μαχανάν» (Ψυχή μου μην αναζητάς την αθανασία, αλλά εξάντλησε τα όρια του δυνατού). Τι περίεργο: το πρώτο συνοδεύει ως επίγραμμα την «Έρημη Γη» του Έλιοτ, ενώ το δεύτερο τον «Μύθο του Σίσυφου» του Καμύ.

Υποσημειώσεις

(1) Ίσως ένας από τους λόγους για τον οποίο ο Βουδδιστικός Κανόνας μεταφράστηκε σε τόσες πολλές γλώσσες σε αυτήν την πρώιμη περίοδο να είναι η επιθυμία του Βούδδα να γίνουν κατανοητές οι διδασκαλίες του. Η Ινδία, ακόμη και από την εποχή του Βούδδα, ήταν μια χώρα όπου συνυπήρχαν δεκάδες γλώσσες και διάλεκτοι και η στάση του είναι πραγματικά αξιοσημείωτη καθώς δίνει έμφαση στη σαφήνεια και την κατανοησιμότητα των διδασκαλιών παρά τη διατήρησή τους σ’ ένα γλωσσολογικά άρτιο αλλά ιστορικά απολιθωμένο ιδίωμα. Βλέπε σχετικό απόσπασμα από τη Vinaya Pitaka.

ΑΝΘΟΛΟΓΗΣΗ 

Η τωρινή μας κατάσταση είναι αποτέλεσμα των χθεσινών μας σκέψεων και οι σημερινές μας σκέψεις πλάθουν την αυριανή μας ζωή: η ζωή μας είναι δημιούργημα της σκέψης μας.

Αν ένας άνθρωπος μιλάει ή ενεργεί με ακάθαρτο νου, ο πόνος τον ακολουθεί όπως ο τροχός της άμαξας ακολουθεί τα βόδια που τη σέρνουν.

Dhammapada, 1:1

Όπως η μέλισσα παίρνει το μέλι από το λουλούδι χωρίς να πειράξει την ομορφιά και τ’ άρωμά του, έτσι περιπλανιέται ο σοφός σ’ αυτήν τη ζωή.

Dhammapada, 4:6

Μην κάνεις το κακό. Κάνε το καλό. Κράτα τη σκέψη σου αγνή. Αυτή είναι η διδασκαλία του Βούδδα.

Dhammapada, 14:5

Δύο μοναχοί… ρώτησαν τον Ευλογημένο: «Κύριε, τώρα οι μοναχοί έχουν διαφορετικά ονόματα, από διαφορετικές φυλές, έχουν γεννηθεί σε διαφορετικά μέρη, έχουν αναχωρήσει από διαφορετικές πατριές. Φθείρουν τον λόγο του Ευλογημένου χρησιμοποιώντας τη δική τους γλώσσα. Επέτρεψέ μας να αποδώσουμε τον λόγο του Βούδδα σε κλασσικό μέτρο [σανσκριτικά]».
       Ο Βούδδας τους επέπληξε: «Πεπλανημένοι άνθρωποι, πώς μπορείτε να λέτε “Επέτρεψέ μας να αποδώσουμε τον λόγο του Βούδδα σε κλασσικό μέτρο”; Αυτό δε θα ξυπνήσει την πίστη στους άπιστους και δε θα αυξήσει την πίστη των πιστών· μάλλον θα διατηρήσει  τους άπιστους χωρίς πίστη και θα βλάψει ορισμένους από τους πιστούς». Αφού τους επέπληξε και έδωσε μια ομιλία για το Ντάμμα, απευθύνθηκε στους μοναχούς ως εξής: «Μοναχοί, ο λόγος του Βούδδα δε θ’ αποδοθεί σε κλασσικό μέτρο. Όποιος το κάνει αυτό διαπράττει παράπτωμα. Δίνω την άδειά μου ο λόγος του Βούδδα να γίνει γνωστός στη γλώσσα του καθενός».

Vinaya Pitaka, Culavagga, 5:33  

Για οποιεσδήποτε διδασκαλίες μπορείτε να βεβαιώνεστε με τον εξής τρόπο: «Αυτές οι διδασκαλίες οδηγούν στην ηρεμία, όχι στο νευρωτικό πάθος· στη διανοητική ελευθερία, όχι στη σκλαβιά· στην ελάττωση της ανάμιξης με τα εγκόσμια, όχι στην αύξησή της· στη λιτότητα, όχι στην πλεονεξία· στην ατομικότητα, όχι στην εντρύφηση στην ομάδα· στην ικανοποίηση με το επιδέξιο, όχι με το αδέξιο»: για τέτοιες διδασκαλίες μπορείτε να επιβεβαιώνετε με σιγουριά, «Αυτό είναι το Ντάμμα. Αυτός είναι ο ενάρετος βίος. Αυτό είναι το Μήνυμα του Κυρίου».

Vinaya Pitaka, 11:10

ΑΝΑΝΤΑ: «Το ήμισυ της πνευματικής ζωής είναι η πνευματική φιλία, η πνευματική συναναστροφή, η πνευματική οικειότητα!»

ΒΟΥΔΔΑΣ: «Μην το λες αυτό, Άναντα, μην το λες αυτό. Είναι ολόκληρη η πνευματική ζωή».

Sutta Pitaka, Samyutta- nikaya 2  

Μοναχοί, ας υποθέσουμε ότι ένας ταξιδιώτης έβλεπε μια μεγάλη έκταση νερού, του οποίου η εγγύς όχθη ήταν επικίνδυνη και τρομακτική και η απώτερη όχθη του ήταν ασφαλής και δίχως φόβο, αλλά δεν υπήρχε ούτε πορθμείο ούτε γέφυρα. Κατόπιν, αφού το συλλογίστηκε αυτό, μάζεψε χόρτα, κλαδιά, κλαδάκια και φύλλα και τα χρησιμοποίησε για να φτιάξει μια σχεδία, υπό την αιγίδα της οποίας, και καταβάλλοντας προσπάθειες με τα χέρια και τα πόδια του, έφτασε σώος στην αντίπερα όχθη. Τότε, όταν πλέον είχε περάσει απέναντι, σκέφτηκε: “Αυτή η σχεδία μού ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη καθώς χάριν σε αυτή έφτασα σώος στην αντίπερα όχθη· ας υποθέσουμε ότι την έβαζα στο κεφάλι μου ή την έπαιρνα στον ώμο μου και πήγαινα εκεί που θέλω να πάω;” Τώρα, θα έκανε αυτό που έπρεπε να κάνει με τη σχεδία;» – «Όχι, Κύριε». – «Τι θα έπρεπε να κάνει με αυτή; Εάν, όταν όταν είχε περάσει απέναντι, σκεφτόταν: “Αυτή η σχεδία μού ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη καθώς χάριν σε αυτή έφτασα σώος στην αντίπερα όχθη· ας υποθέσουμε ότι την έβγαζα στην ξηρά ή την άφηνα να την παρασύρει το νερό και πήγαινα εκεί που θέλω να πάω;”, τότε θα έκανε αυτό που θα έπρεπε να κάνει με τη σχεδία. Έτσι, σας έδειξα πώς το Ντάμμα μοιάζει με μία σχεδία που ο σκοπός της είναι να περάσει κανείς απέναντι, όχι να προσκολληθεί σε αυτήν. Μοναχοί, όταν γνωρίζετε την Παρομοίωση της Σχεδίας (τότε ακόμη και οι καλές) διδασκαλίες θα πρέπει να εγκαταλειφθούν από εσάς, πόσο μάλλον οι κακές διδασκαλίες».

Sutta Pitaka, Μajjhima-nikaya 22

 
 
 

top
© Translatum.gr 2001-2016. All rights Reserved
Facebook