Translatum Greek Translation Forum

[wings]

ΤΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΕΝΟΣ



Γεννήθηκε το 1947 στη Θεσσαλονίκη όπου και τελείωσε το Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής. Εργάζεται στην Αρχαιολογική Υπηρεσία του Υπουργείου Πολιτισμού από το 1973, είναι διδάκτωρ προϊστορικής Αρχαιολογίας στο Α.Π.Θ. και διετέλεσε διευθυντής του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης. Δημοσίευσε ποιητικές συλλογές, κριτικές βιβλίων κ.λπ.

Ποιητικές συλλογές:
«Τρίτη ιστορία», εκδ. Ύψιλον, 1981
«Το φως της αγοράς», εκδ. Ύψιλον, 1986
«Αποκαλυπτικά της Εσπερίας», εκδ. Ύψιλον, 1991
«Ερμηνεία της πόλης», εκδ. Ύψιλον, 1999

Πεζογραφήματα:
«Αναδρομή» (κριτικές, λόγοι, δοκίμια), εκδ. University Studio Press, 2000
«Σελίδες για ημερολόγιο», εκδ. Αλτιντζή, 2003

Ποιήματα δημοσιευμένα στο Translatum:

• Μονωδίες πολιτιστικού παράγοντα (II) - Τρίτη ιστορία (1981)
• Μορτ σεζόν (I) - Τρίτη ιστορία (1981)
• Οι άγιοι λυχνούχοι των Βαλκανίων - Τρίτη ιστορία (1981)
• Ιωνικά και βόρεια ποιήματα (IV) - Το φως της αγοράς (1986)
• Αίνοι - Αποκαλυπτικά της Εσπερίας (1991)
• Φαίνονται στερεώματα με το βρεμένο φεγγάρι... - Αποκαλυπτικά της Εσπερίας (1991)
• Κατασκευάζει ο καιρός προοπτικές αθανασίας... - Ερμηνεία της πόλης (1999)
• Ούτε το φεγγάρι των Σάρδεων... - Ερμηνεία της πόλης (1999)

Περισσότερα ποιήματα του Τάκη Γραμμένου θα βρείτε στην ενότητα Πες το μ' ένα ποίημα (των ποιητών της Θεσσαλονίκης) και στο ιστολόγιο Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη.


[ Επιστροφή στο ευρετήριο της ανθολογίας «Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα» ]

[wings]

Τάκης Γραμμένος, Ιωνικά και βόρεια ποιήματα (IV)

[Από την ενότητα Ιωνικά και βόρεια ποιήματα]

IV

                                                                                  Καταστροφή

Μια μέρα έλεγα τη ροή της σημερινής ζωής
επάνω στις κηλίδες των καιρών που πέρασαν
να την αφήνω να σταλάζει και να χάνεται.
Όμως η μέρα ίσαμε την άλλην ημέρα
υφαίνει ένα μαύρο πανί
με το ιστορικό φεγγάρι ως σκοτεινή σταγόνα.
Δεν υπάρχουν υπαιτιότητες
μέσα σ' αυτό το μαύρο σκηνικό.
Γεννιούνται άγγελοι με ρομφαία τρομερή
οραματίζονται και βρίσκουν γαλαξίες
ή πνίγονται μέσα στην αναζήτηση
άλλης ύπαρξης και άλλης εποχής.

Ύστερα έσταξεν αίμα το φεγγάρι
όπως η αγωνία των ερειπίων
πάνω στο άσπρο φόρεμα της φεγγαροντυμένης.

Από τη συλλογή Το φως της αγοράς (1986)

[wings]

[Από την ενότητα Ποιητικά]

Τάκης Γραμμένος, Μονωδίες πολιτιστικού παράγοντα (II)

Άνθρωποι που είχαν ήθος αρχαϊκό
αποφύγαν τους μεγάλους ζόφους.
Αυτοί ήταν λίγοι και 'ζησαν
μερικούς αιώνες προ Χριστού
με λέξεις από χαλκό
με μειδιάματα κεραυνών.
Αλλά και στους αιώνες μας μερικοί
έγραψαν λέξεις με γυμνά καλώδια.
Πεταμένος κι απορώντας συνεχώς
μέσα στης εικονοπλασίας το δράμα
και τη φορά των ποιημάτων σήμερα
που 'ναι φορά θανάτου χωρίς ωραιοποιήσεις
και δε θέλει κανείς εξαγνισμένο το τραγικό
παρά βάζουν τους νεκρούς σε νεκροστάσια μονάχους
τους δρόμους που είχα να πάρω τους πήρα
τους ποιητές που ήταν ν' αγαπήσω τους αγάπησα
σαν τις αυγές που γίνονται μέρα
φέρνοντας συγκροτήματα κι ομιλητές
που ύστερα χαζεύουνε το ψύχος του φεγγαριού
τα περιστατικά της μέρας που ονειρεύονται
όταν το θέρος γίνεται φθινόπωρο
και το φθινόπωρο χειμώνας.

Από τη συλλογή Τρίτη ιστορία (1981)

[wings]

[Από την ενότητα Πόλεις]

III

Τάκης Γραμμένος, Οι άγιοι λυχνούχοι των Βαλκανίων


Σα βασιλιάδες μέσα σε δωμάτιο σκοτεινό
συζητάνε χαμηλά οι συνειδήσεις των πόλεων.
Έξω στους δρόμους πάνω σε κολόνες
άγιοι λυχνούχοι φέγγουνε για τους περαστικούς.

Δεν έχω να πω για καμιά μυθολογία
ήρεμη σαν τους καιρούς
καθώς γυρνάν τα φύλλα.
Αλλά αυτές τις Κυριακές του φθινοπώρου που θα 'ρθουν
θα πάρω και πάλι το κατασκότεινο τρένο
με κινήσεις σαν έκρηξη άστρων
να πάω να βρω τα κύματα των ανθρώπων
στους κεντρικούς δρόμους και στις αγορές
την κατάνυξη των διαφανειών στης θάλασσας το πρωινό
τη μελαγχολία των κίτρινων φύλλων
την συγκίνηση των αγαλμάτων
που ο χαλκός τους μια μέρα θα λιώσει
και θα γενεί ποτάμι με φωτιές στους δρόμους
ή και ψυχές, όπου θα ξεγλιστράν σαν τους αέρηδες
μέσ' από τις πτυχώσεις των παλτών
τις ράγες των τραμ
και τους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς.

Τότε, γυναίκες σαν τις μακεδόνισσες
θα με κεράσουνε κρασί
να ραντίσω τριγύρω να 'ρθουν οι νεκροί
σ' ένα χωριό του βορρά πλάι στις ράγες των τρένων
όλο ομίχλες.

Κολοσσικοί ρυθμοί με ξετινάζουνε
σε τούτες τις πόλεις και τα χωριά
και πέφτω σα σκουπίδι στους δρόμους
από ψηλά
χορεύοντας με χίλιους ήλιους μπλε
χωρίς σελήνες
πιάνοντας παρέα με παραδείσια πουλιά
και πέφτω σα σκουπίδι στους δρόμους
πάνω στα μαρμαρένια αλώνια
καθώς τρία μαύρα πουλιά ρίχνουνε σκιές
στο λιμάνι της αποικίας.
Τρία μαύρα πουλιά
άγριοι δολοφόνοι των ημερών μου
μαυρίσανε τα κύματα

Ίσως γιατί εμείς, δε μεγαλώσαμε σε εποχή
όπου μοντάρουνε δύο και τρεις ιδεολογίες
αλλά σε μία εποχή
όπου μοντάραν πολυκατοικίες
κι όπου τ' αγάλματα, άμα μιλούσαν
λέγανε πράγματα ποιητικά
μέσα σε ακάλυπτους χώρους και σε σύννεφα
μιας πόλης προσιτής μονάχα σε κηδείες.
Μιαν άλλη μέρα θα πάρω το τρένο
και θ' ανέβω πλάι στο φεγγάρι σχεδόν
ν' ανακαλύψω τις ιδιορρυθμίες και το μεγαλείο
των ποιητών που καίγονται στους γαλαξίες
και τη ζοφερή ιεραρχία
της αρρυθμίας των πόλεων

Από τη συλλογή Τρίτη ιστορία (1981)

[wings]

Τάκης Γραμμένος, Αίνοι

Μια μέρα θα πάμε μαζί
στη Λυρική των Αθηνών
για να πετάξω από πάνω μου
τις λάσπες και τα χερσαία νερά
και επειδή οργάνωνες το τέρμα Πατησίων
έτσι ώστε το θείον να σε ξεχωρίζει συνεχώς
πράγμα που δεν το έκανε
για κανέναν ποιητή απολύτως
ακόμη και όταν στο λευκό κρήδεμνο της ημέρας
μεταξύ των άκρων του λιμανιού της Θεσσαλονίκης
η ίδια η Θεοτόκος
και άνθρωποι θεατρικοί των σταδίων
τα έβαζαν με τη διαρκή επανάληψη
των χαραμάτων και του ηλιοβασιλέματος
αλλά και με την αστάθεια της πολεοδομίας
και των εξεγέρσεων
και επικαλούνταν μόνο τους ποιητές.
Θα είχε ποιητές και εκείνη η εποχή
και αγάλματα για μιαν αιωνιότητα.
Βέβαια οι άνθρωποι επικαλούνται συνήθως το θείον
και ύστερα θεσμοθετούν το ορθό
ό,τι δηλαδή κατέστρεφαν συνεχώς
και κανένας τους δεν θέλει το ανθρώπινο.
Έτσι φαίνεται.
Και καλύπτουν τα μέλλοντα με συνδυασμούς ανθέων.
Όμως εμάς είναι τέτοια η έκσταση που μας έχει καταλάβει
που προσεγγίζουμε το ύφος ποιητών
και χωρίς να γνωρίζουμε σε ποιον κύκλο βρισκόμαστε
βλέπουμε τα μαυροπούλια του απογέματος
στο πάρκο του τέρματος της οδού Πατησίων.
Είναι μια συνομιλία των δικαίων και των αδίκων
με την εποπτεία του Θεού.
Μια μέρα θα πάμε μαζί
στη Λυρική των Αθηνών.

Από τη συλλογή Αποκαλυπτικά της Εσπερίας (1991)

[wings]

<a href="http://www.youtube.com/v/p44JqJHI5sc" target="_blank">http://www.youtube.com/v/p44JqJHI5sc</a>

Γιώργος Ανδρέου & Παρασκευάς Καρασούλος, Σελίδα λευκή
(με τον Μάριο Φραγκούλη - πρώτη εκτέλεση από τον Παντελή Θεοχαρίδη στο δίσκο Μικρή πατρίδα (1996))

Τάκης Γραμμένος, Άτιτλο (Φαίνονται στερεώματα με το βρεμένο φεγγάρι...)

III

Φαίνονται στερεώματα με το βρεμένο φεγγάρι.
Χρυσή βροχή από άσπρα λουλούδια
γεννάει ηλεκτρικές λάμπες στις οδούς.
Βαρύ φθινόπωρο στον Στρυμόνα.
Ο Ξέρξης στρατοπεδεύει στον κήπο του ρόδου.
Νομίσματα στα χέρια των νεκρών και κεράκια
γλώσσες φωτός στα κεφάλια τους
στους καθρέφτες των οικογενειαρχών φωνές
ο λαός βλέπει τραγωδίες νυχθημερόν
στις στολές των απερχομένων
ο ήλιος ράβει άστρα και βροχή
όπως το πένθος των γλάρων στα πανιά
και μιαν αχλή στα μάτια των ιδεολόγων.
Πού είναι το φεγγάρι;
Βαρύ φθινόπωρο στο Στρυμόνα.
Οι άγιοι κλαίνε αίματα.
Ο ποιητής με τήβεννο στη φωτογραφία.

Από τη συλλογή Αποκαλυπτικά της Εσπερίας (1991)

[wings]

<a href="http://www.youtube.com/v/y0W7aU_gEuk" target="_blank">http://www.youtube.com/v/y0W7aU_gEuk</a>

[color=Trebuchet MS]Μιχάλης Σουγιούλ & Αλέκος Σακελλάριος, Το τραμ το τελευταίο
(πρώτη εκτέλεση: Τώνης Μαρούδας & Νίκος Παπαδάκης)[/font]

Τάκης Γραμμένος, Μορτ σεζόν (Ι)

[Από την ενότητα Μορτ σεζόν]

I

Γύρω στις δώδεκα το βράδυ
το 'σκαγε και το τελευταίο τραμ
π' άφην' από ένα φανατικό κάθε φορά
μπρος από το μαγαζί
που 'χε δυο δάχτυλα σκόνη παντού.
Με μια γκαζόλαμπα στο παραμέσα
κι ένα πορτατίφ αδύνατο στο παραέξω, μ' εφημερίδα.
Γύρω στις δώδεκα το βράδυ.

Έμπαινε μέσα και καθόταν ένας άλλος
που 'σφιγγε δάχτυλα χοντρά με τέχνη
καθώς χτένιζαν
τα τελευταία φτερά του παγονιού
πάνω στο χρυσάφι.
Σήκωνε τότε το κεφάλι
με το δεξί το μάτι κατακόκκινο
πίσω απ' το φακό, σα να χυνόταν
όπως δυο δράμια λιωμένο χρυσάφι στο καλούπι.

Τα χρόνια εκείνα ήτανε όλο φαρμάκια.
Στις εκκλησιές των λεωφόρων με τα τραμ
και στις άλλες των συνοικιών
είχ' ένα φως κίτρινο μέρα νύχτα
σαν εκείνο που βγαίνει κατά τη δύση
ύστερ' από μεγάλη καλοκαιριάτικη βροχή.

Νωρίς τ' απόγεμα της Μεγάλης Παρασκευής
έβγαιν' ο Χριστός του Αγίου Μηνά στους δρόμους
ζωγραφισμένος πάνω σε πανί
για να τον κλάψουν οι επαγγελματίες.
Ο καημένος.

Τότε η μάνα μου μ' ανέβαζε
πάνω σε ξύλινο σκαμνί
φτιαγμένο πίσω απ' τα τείχη
με τους σταυρούς και με τα χρίσματα
κι έβλεπα την περιφορά καλύτερα
μπρος απ' το μαγαζί...

Από τη συλλογή Τρίτη ιστορία (1981)

Σημείωση του ποιητή
Μορτ Σεζόν: έτσι άκουσα να λένε παλιοί της Θεσσαλονίκης την εποχή μετά τα Χριστούγεννα που λιγόστευαν πολύ οι δουλειές.

[wings]

<a href="http://www.youtube.com/v/BqUiC4j98Kc" target="_blank">http://www.youtube.com/v/BqUiC4j98Kc</a>

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Μελαγχολικό εμβατήριο
(τραγούδι: Μανώλης Μητσιάς & Δήμητρα Γαλάνη / δίσκος: Αθανασία (1976))

Τάκης Γραμμένος, Ερμηνεία της πόλης (ΙI)

Ούτε το φεγγάρι των Σάρδεων
μια νύχτα στην οδό Ολύμπου
τον έκανε να εννοήσει την τέχνη ως ηδονή.
Συνήθως εκεί ήταν δυνάμεις που το λιγόστευαν
και βρεμένα κοστούμια ριγέ στο δρόμο
και όλα έχουν αλλάξει. Καλύτερα ίσως.
Άλλη ήταν η πλατεία, άλλα τα σπίτια
ήταν απόβροχα της χρηστομάθειας
αρχαίων επιγραμμάτων
στις πολυκατοικίες της οδού Ολύμπου
ερωτιδείς, Φαέθωνες, κάτι γύψινες διακοσμήσεις
όλα τα αποβράσματα της αρχαιότητας.

Από τη συλλογή Ερμηνεία της πόλης (1999)

[wings]

<a href="http://www.youtube.com/v/QiD_lgs6r7c" target="_blank">http://www.youtube.com/v/QiD_lgs6r7c</a>

Μάνος Χατζιδάκις & Νίκος Γκάτσος, Αθανασία
(τραγούδι: Δήμητρα Γαλάνη / δίσκος: Αθανασία (1976))

Τάκης Γραμμένος, Ερμηνεία της πόλης (Ι)

Κατασκευάζει ο καιρός προοπτικές αθανασίας
με τη μορφή αιμάτινων παραπετασμάτων στις πεδιάδες
άνοιξη νωρίς το απόγευμα
κυρίως στο ύψος των ανθέων του ηλίου
υπό την επήρειαν του βλέμματος του Θεού
και των ανθρώπων που φωνάζουν τις απόψεις τους.

Κάθε τι εξηγεί τα πάντα
και ό,τι αποκαλείται νόημα ή λέξη
είναι πέταλο άνθους που τρέμει
και απορεί για την καταστροφή του καιρού.

                                                                                     (Άνοιξη '92)

Από τη συλλογή Ερμηνεία της πόλης (1999)