Translatum Greek Translation Forum

[wings]

ΖΩΗ ΚΑΡΕΛΛΗ (1901 - 1998)



Η Ζωή Καρέλλη (Χρυσούλα Αργυριάδου το γένος Πεντζίκη) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1901. Αδελφός της ήταν ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης. Ασχολήθηκε με την εκμάθηση ξένων γλωσσών και τη μουσική και παρακολούθησε μαθήματα Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Μετά το 1944 ταξίδεψε σε πολλά μέρη του κόσμου. Πρωτοεμφανίστηκε στο χώρο των ελληνικών γραμμάτων το 1935 από τις στήλες του περιοδικού «Το 3ο μάτι», όπου δημοσίευσε το πεζογράφημα «Διαθέσεις». Το 1937 πρωτοδημοσίευσε ποίημά της (Φετεπουρσικρί) στο περιοδικό «Μακεδονικές Ημέρες». Υπήρξε μέλος του κύκλου του περιοδικού «Κοχλίας της Θεσσαλονίκης». Αξιοσημείωτο είναι επίσης το δοκιμιακό της έργο κυρίως γύρω από τη λογοτεχνία και το θέατρο. Πέθανε στη Θεσσαλονίκη το 1998.

Ποιητικές συλλογές:
«Πορεία Ι», εκδ. Πυρσός, Αθήνα, 1940
«Η εποχή του θανάτου (Εκδοχές και παρατηρήσεις)», έκδοση του περιοδ. Κοχλίας, Θεσσαλονίκη, 1948
«Φαντασία τού χρόνου», Θεσσαλονίκη, 1949
«Της μοναξιάς και της έπαρσης», Θεσσαλονίκη, 1951
«Χαλκογραφίες και εικονίσματα», Θεσσαλονίκη, 1952
«Κασσάνδρα και άλλα ποιήματα», Αθήνα, 1955
«Το πλοίο», Αθήνα, 1955
«Παραμύθια τού κήπου», Αθήνα, 1955
«Αντιθέσεις», εκδ. Δίφρος, Αθήνα, 1957
«Ο καθρέφτης τού μεσονυκτίου», εκδ. Δίφρος, Αθήνα, 1958
«Το σταυροδρόμι», 1973
«Τα ποιήματα της Ζωής Καρέλλη - Τόμος Α' (1940-1955)», Οι εκδόσεις των φίλων, Αθήνα, 1973
«Τα ποιήματα της Ζωής Καρέλλη - Τόμος Β' (1955-1973)», Οι εκδόσεις των φίλων, Αθήνα, 1973
«Για τα λουλούδια», εκδ. Ροές, Αθήνα, 1988
«Για τη σελήνη», εκδ. Ροές, Αθήνα, 1988
«Για τον άνεμο», εκδ. Ροές, Αθήνα, 1988
«Μικρό ανθολόγιο (Επιλογή)» (πρόλογος: Αλέξανδρος Κοσματόπουλος), εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1988
«Ποιήματα» (συγκεντρωτική έκδοση), εκδ. Ερμής, Αθήνα, 1996

Θεατρικά έργα:
«Ο διάβολος και η 7η εντολή», εκδ. Δίφρος, Αθήνα, 1959
«Ικέτιδες», εκδ. Δίφρος, Αθήνα, 1962
«Σιμωνίς, βασιλόπαις τού Βυζαντίου», 1965
«Ορέστης», 1971

Δοκίμια:
«Περί αμφιβολίας», 1958
«Το απόλυτο στο έργο του Κλωντέλ», 1959
«Περιμένοντας τον Γκοντό ή Το πάθος της αδράνειας», 1967
«Περί ελευθερίας και ενθουσιασμού στην ποίηση - Παρατηρήσεις», εκδ. Αστρολάβος/Ευθύνη, Αθήνα, 1982
«Παρατηρήσεις», εκδ. Αστρολάβος/Ευθύνη, Αθήνα, 1982
«Παρατηρήσεις Β'», εκδ. Αστρολάβος/Ευθύνη, Αθήνα, 1994

[Πηγή για το βιογραφικό και την εργογραφία: Ε.ΚΕ.ΒΙ. - πηγή για τη φωτογραφία: Δήμος Θεσσαλονίκης]

Ποιήματα δημοσιευμένα στο Translatum:

• 10 Απριλίου 1938 - Πορεία (1940)
• Παραμονή της Γέννησης (1) - Πορεία (1940)
• Παραμονή της Γέννησης (2) - Πορεία (1940)
• Παραμονή της Γέννησης (3) - Πορεία (1940)
• Παραμονή της Γέννησης (4) - Πορεία (1940)
• Αντιθέσεις - Η εποχή του θανάτου (1948)
• Θεσσαλονίκη 904 μ.Χ. - Η εποχή του θανάτου (1948)
• Αναμνήσεις - Φαντασία του χρόνου (1949)
• Εντυπώσεις - Φαντασία του χρόνου (1949)
• Εργάτης στα εργαστήρια του χρόνου - Φαντασία του χρόνου (1949)
• Σκιές στο χρόνο (I) - Φαντασία του χρόνου (1949)
• Στο χρόνο - Φαντασία του χρόνου (1949)
• Αισθηματικό - Της μοναξιάς και της έπαρσης (1951)
• Άτιτλο (Ψυχή, μη λησμονείς...) - Της μοναξιάς και της έπαρσης (1951)
• Η λύση - Της μοναξιάς και της έπαρσης (1951)
• Η συνοδεία των ποιητών - Της μοναξιάς και της έπαρσης (1951)
• Πριν την Ανάσταση - Της μοναξιάς και της έπαρσης (1951)
• Στέρηση - Της μοναξιάς και της έπαρσης (1951)
• Πειρασμός - Χαλκογραφίες και εικονίσματα (1952)
• Συνέπειες - Χαλκογραφίες και εικονίσματα (1952)
• Το ταξίδι των μάγων - Κασσάνδρα και άλλα ποιήματα (1955)
• Άνθηση - Παραμύθια του κήπου (1955)
• Ηδυπάθεια - Παραμύθια του κήπου (1955)
• Μουσικότητα - Παραμύθια του κήπου (1955)
• Διονυσιασμός - Το πλοίο (1955)
• Της σελήνης (I) - Το πλοίο (1955)
• Της σελήνης (II) - Το πλοίο (1955)
• Υπαρκτικά (IV) - Το πλοίο (1955)
• Η άνθρωπος - Αντιθέσεις (1957)
• Σεχραζάντ - Αντιθέσεις (1957)
• Της δύσης - Αντιθέσεις (1957)
• Το τραγούδι της παλλακής - Αντιθέσεις (1957)
• Ημερολόγιο (34) - συγκεντρωτική έκδοση «Τα ποιήματα», τόμος Β' (1973)
• Το πορτοκάλι ή χρυσόμηλον - συγκεντρωτική έκδοση «Τα ποιήματα», τόμος Β' (1973)
• Η στενή πύλη - Το σταυροδρόμι (1973)

Περισσότερα ποιήματα της Ζωής Καρέλλη θα βρείτε στην ενότητα Πες το μ' ένα ποίημα (των ποιητών της Θεσσαλονίκης) και στο ιστολόγιο Οι ποιητές που αγάπησα.


[ Επιστροφή στο ευρετήριο της ανθολογίας «Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα» ]

[wings]

Ζωή Καρέλλη, 10 Απριλίου 1938

Κύριε, μη μου δίνεις την οδύνη που περιέχω.
Είμαι το διεσταλμένο ρόδο δίχως σεμνότητα,
είμαι ο καρπός που αποστάζει ασύστολα χυμό,
είμαι η θερμότατη καλοκαιρινή μέρα
που αντηχεί το φως, την πυράδα του ήλιου.
Είμαι βαρύς από τον ίδιο τον εαυτό μου,
υποφέρω την έννοια του εαυτού μου,
σε βάρος αισθήσεων υπέρμετρο.
Πολύχρωμο έντομο με έντονο χνούδι χρωμάτων
να πετάξω δεν δύναμαι πια.
Πού ν' αποθέσω τον εαυτό μου;

Η ζωή πιο ωραία,
ισάξια του θανάτου, με πληρώνει.
Κύριε, μη με παραδίνεις στις δυνάμεις που περιέχω.
Να καταστρέψει η αρμονία
την ηδονή που αναθρώσκει,
να συνθέσω τη γαλήνη.

Τα λόγια μου σπρώχνονται
στα στόματα απ' το σώμα μου
όπως η ζωή που αναβλύζει απ' τη γη
στην ορμή απ' το θερμό φως.

Στους νεκρούς ανάμεσα πέρασα
γεμάτος ζωής προσφορά,
πώς θα μου απαντήσει
η σιωπηλή ζωή;
Έκραξα στους ζωντανούς ανάμεσα,
ποιοι είναι οι επιζώντες
και δεν ακούω ομιλία καμιά;

Με διαπερνούν τα πρόσωπα,
ανόητοι περιπατητές της Κυριακής ημέρας,
άσχημος όχλος.
Περιέχω τον δρόμο με τα βρώμικα χαρτιά,
με τ' ακατάλληλα σκουπίδια,
κατέχω τη στεκούμενη κατάσταση
της στατικής αηδίας στάσιμης,
μιλώ τα φθαρμένα λόγια της κοινής αντίληψης,
χαμογελώ στα πρόσωπα τα βδελυρά κι αδιάφορα
χωρίζομαι, αποχωρίζομαι, δεν υπάρχω,
βρίσκομαι στην αποσύνθεση.

Από τη συλλογή Πορεία (1940)

[banned]

H Ζωή Καρέλλη (λογοτεχνικό ψευδώνυμο της Χρυσούλας Αργυριάδου) ήταν κόρη πλούσιας αστικής οικογένειας, η μεγάλη αδελφή του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, μια φεμινίστρια και αμαζόνα της εποχής της, και μια από τις σημαντικότερες ελληνίδες ποιήτριες.

Η Μαρία Αγαθοπούλου, που την θαύμαζε και την αγαπούσε ιδιαίτερα, στάθηκε πλάι της ως την τελευταία στιγμή. Ίσως μπορεί κανείς να παρατηρήσει και επιδράσεις της Καρέλλη στο ποιητικό έργο της Αγαθοπούλου. Παράξενη σύμπτωση το ό,τι η Μαρία Αγαθοπούλου είναι χρονολογικά η επόμενη σημαντική ποιήτρια στην πόλη μας. Γεγονός που σημαίνει ότι η πρώτη μεταπολεμική ποιητική γενιά ουσιαστικά περιλαμβάνει μόνο μία ποιήτρια. Αργότερα, βέβαια, οι ισορροπίες αποκαταστάθηκαν και, τα τελευταία χρόνια, οι ποιήτριες ίσως να είναι περισσότερες από τους ποιητές.

[wings]

Ουκ εν τω πολλώ το ευ στη σημερινή εκπροσώπηση των γυναικών στα ποιητικά δρώμενα της πόλης μας, Τόλη. Ωστόσο, για να μην αδικούμε την πρώτη μεταπολεμική γενιά, οι εποχές και οι συνθήκες τότε ήταν πολύ περίεργες για τις γυναίκες και η χειραφέτησή τους σχεδόν ανύπαρκτη. Η καταγωγή μάλλον βοηθούσε μια γυναίκα σαν τη Ζωή Καρέλλη να διακριθεί σε πολλούς τομείς - μου άρεσε ο χαρακτηρισμός «φεμινίστρια και αμαζόνα της εποχής της».

Σε μερικά σημεία διαφαίνεται ότι η Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου έχει επηρεαστεί από το έργο της Ζωής Καρέλλη, αλλά δεν είναι τόσο αισθητή όσο θα αναμενόταν η επιρροή αυτή στην ποίηση της Μαρίας.

Να αποτολμήσω με την ευκαιρία της κουβέντας αυτής κι ένα σχόλιο για το ποίημα Αναμνήσεις που διάβασα προχτές: το θεωρώ ένα από τα πιο μεστά, στοχαστικά και «γυναικεία» ποιήματα της Ζωής Καρέλλη και πιστεύω ότι είναι από τα πιο ωραία ποιήματα που θα εμφανιστούν σε τούτο το νήμα. Θαρρώ πως οι σπουδαίοι ποιητές ξεχωρίζουν γιατί μιλάνε με λόγια απλά, ξεκάθαρα και χωρίς τη παραμικρή προσπάθεια εντυπωσιασμού του αναγνώστη με ευρηματικές ή έξυπνες λέξεις - αλλά, τα 'χουμε ξαναπεί αυτά και σε άλλα νήματα της ανθολογίας.

[wings]

Ζωή Καρέλλη, Θεσσαλονίκη 904 μ.Χ.

Μαζευτείτε άνθρωποι,
κάτοικοι της πολιτείας τούτης,
συναθροιστείτε όλοι μαζί,
πνοή θανάτου περνά από πάνω της.
Άγγελοι συντριβής φαίνονται,
αιτίες καταστροφής έρχονται,
πλήγματα ακούονται φοβερά,
όνειρα φτάνουν φριχτά.

Βάρβαροι, πειρατές, εχθροί,
οι πιο κακοί πλησιάζουν
στην αγαπητή πόλη.
Μαζευτείτε χριστιανοί,
όλοι μαζί, σε βοήν ικεσίας,
σε παράκληση απελπισίας,
χωρέστε όλοι μαζί στης εκκλησίας
την πλούσια περιοχή, τη σπουδαία,
στου αγίου την προσευχή, την προσφυγή,
τρέξετε να προφτάσετε, πριν έρθουν οι χείριστοι.

Παρακαλέστε της πόλης μας τον προστάτη,
φωνάξτε το φόβο σας και την ελπίδα
που σ' αυτόν έχετε και πάντα κρατάτε.
Μαζευτείτε κάτοικοι της πόλης Θεσσαλονίκης,
ζητείστε και πάλι το θαύμα, καταφύγιο,
έλεος να φανεί ο αρχηγός να σας δείξει
τον δρόμο στρατηγός ο ανίκητος,
άγγελος του καλού, άγιος.
Για βοήθεια βοείστε υπέροχη
πέρ' από κάθε ανθρώπου
προσπάθεια και γνώμη κι' αντίληψη.
Ν' αφανιστούν οι εχθροί, να σκορπιστούν!

Πιστεύουμε, πιστεύουμε!

Ω πόσος ο πόνος κι' η απελπισία
για τον κίνδυνο. Αντοχή
κάνε τα «σέμνωμα της πόλης σου
καύχημα, ο υπέρλαμπρος στέφανος».
Δείξε δόξα στη δυστυχία μας.
Απόδειξη είσαι της δύναμης
που σ' ανέδειξε πιο δυνατόν,
απ' όλους τους κατακτητές, πάντοτε.

«Καταλάμβανον τον πανευπρεπέστατον οίκον
του πανενδόξου μάρτυρος Δημητρίου
και θρηνώδεις χορούς συνιστάμενοι επεβόων
τω μάρτυρι, προστάτην αυτοίς γενέσθαι».

Από τη συλλογή Η εποχή του θανάτου (1948)

[wings]

Γιατί αναφέρεται στο 904 μ.Χ. η Ζωή Καρέλλη:

904 μ. Χ.
Άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Σαρακηνούς. Ακολουθεί λεηλασία και καταστροφή της πόλης,  σφαγή και εξανδραποδισμός των κατοίκων, όπως περιγράφει ο Ιωάννης Καμινιάτης.
http://www.thessalonikeis.gr/T...KEISELIDES/SelisXronologio.htm

Το 904, όταν η Θεσσαλονίκη καταλήφθηκε από τους Σαρακηνούς Άραβες, ο ναός λεηλατήθηκε άγρια και το ιερό "Κιβώριο" του Αγίου αρπάχθηκε σε κομμάτια από τους εισβολείς. ʼλλη διαρπαγή του νέου πια "Κιβώριου" του τάφου του Αγίου Δημητρίου έγινε με την ίδια βαναυσότητα από τους Νορμανδούς 281 χρόνια αργότερα, όταν καταλήφθηκε από αυτούς η πόλη (1185).
http://www.it.uom.gr/project/monuments/a_dimitr.htm

Οι συγγραφείς εγκωμίων του Αγίου Δημητρίου, Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Γρηγόριος ο Παλαμάς, Δημήτριος Χρυσολωράς κ.α., αναφέρουν ότι το σώμα του Αγίου ετάφη στον τόπο του μαρτυρίου, ο δε τάφος μετεβλήθη σε βαθύ φρέαρ που ανέβλυζε μύρο, εξ ου και η προσωνυμία του Μυροβλήτου. Με την ανάδοση του μύρου συνδυάζονται και τα θαύματα του Αγίου Δημητρίου που, όπως αναφέρουν οι συναξαριστές του, συνέδεσε άρρηκτα το όνομά του με την γενέτειρά του Θεσσαλονίκη, της οποίας υπήρξε «ο μόνος ακριβής φρουρός», «φύλαξ άυπνος», «πύργος απόρθητος», αλλά και «παντοίων, ιατρός, νοσημάτων». Σε ημέρες δοκιμασίας, όπως η επιδρομές των Σαρακηνών, Σλάβων, Αβάρων, Αράβων κ.α., οι Θεσσαλονικείς τον ήθελαν να αγωνίζεται μαζί τους και να νικά. Μάλιστα, όταν η πόλη έπεσε στα χέρια των Σαρακηνών το 904 μ.Χ., ο Άγιος Δημήτριος φέρεται να είπε με πόνο ψυχής στον Άγιο Αχίλλειο «Εάλω μοι η πόλις»! Για την τελευταία και πιο μακρόχρονη (482 έτη) άλωσή της το 1430 μ.Χ από τους Τούρκους, ο Μυροβλύτης Άγιος «αποζημίωσε» την πόλη του αξιώνοντας να απελευθερωθεί από τον ελληνικό στρατό ανήμερα της εορτής του, την 26ην Οκτωβρίου 1912 και για τον λόγο αυτό η εορτή του είναι τόσο θρησκευτική, όσο και εθνική.
http://www.e-grammes.gr/2002/10/dimitrios.htm

Φωτογραφία του Μπουασονά μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1917 που κατέκαψε μεγάλο μέρος του ναού και της πόλης:

Πηγή για τις δύο τελευταίες φωτογραφίες: http://poseidon20.anatolia.edu...03/sdimitris_photo_gallery.htm

[wings]

Γιάννης Σταύρου - Καμάρα 1960, Θεσσαλονίκη (λάδι σε καμβά)
Πηγή: http://yannisstavrou.blogspot.com/2010/01/blog-post.html



Ζωή Καρέλλη, Η στενή πύλη

                                 (Αψίς Γαλερίου, Θεσσαλονίκη 1959)

Ονομασία της οδού Εγνατία,
από Βασιλευούσης μέχρι Δυρραχίου
δόξα του Βυζαντίου
                          στην πατρίδα, τότε,
«περικλεεστάτη, λογία, πρεσβυτάτη»
αυτή έχει μείνει, τώρα,
απομεινάρι της απέραντης κυριαρχίας,
της αχανούς επικράτειας.
Καθώς έχει διανοιχτεί, κοινή,
πόλης αρκετά μεγάλης, βέβαια∙
με τις καινούργιες πολυκατοικίες,
τα φαρδιά πεζοδρόμια, δε στερείται
σημασίας τούτη της πολιτείας η αρτηρία.
Άλλη όμως η δική μου αφετηρία,
απ' όπου προσπαθώ να ξεκινήσω,
προς τα πίσω οδεύοντας.

Γνώση της ιστορίας, της μοίρας
του Ελληνισμού φιλοδοξίες
και κάποιες ευτυχισμένες του έθνους στιγμές.
Είσοδος του Ελληνικού στρατού,
ελευθερία τη μέρα της γιορτής του Πολιούχου.
Παρελάσεις, ζητωκραυγές,
ύστερα, οδομαχίες, φωτιές...

Μακραίνουν, μικραίνουν οι ενθυμήσεις, οι διηγήσεις,
η πραγματικότητα έχει αλλάξει
και σου εμποδίζει τη φαντασία
ο δρόμος ευρύς, καλοστρωμένος
προκαλεί νόμιμη αδιαφορία.

Μνήμη αχνή, παιδική,
όταν η αψίδα του Γαλερίου
με τα τριμμένα, γεμάτα σκόνη ανάγλυφα,
κατείχε το χώρο, επιβλητική
και σ' αυτή γύρω, συγκεντρωμένα
τα μικρομάγαζα και τα πιο μεγάλα
καταστήματα, κάπως καινούργια, τότε -
τα μεγάλα σπίτια με τις κλεισμένες,
αρχοντικές αυλές και τα μικρότερα,
όλα τριγύρω στην Καμάρα.
Εκεί γύρω, πυκνώνονταν οι συνοικίες μας,
ημών των υποτελών μαζί κι' οι εκκλησιές μας.

Νοσταλγία. Πώς αισθανόσουν, τότε,
τον εαυτό σου, μέσα στην πόλη σου !
Βεβαιότητα για τα γνωστά, στέρεα πλαίσια.
– Σχεδόν τίποτα, δεν έχει απομείνει
απ' την παλιά Θεσσαλονίκη
με τους αυστηρούς της αστούς.
Παρατηρώ την παραμερισμένην αψίδα
του Γαλερίου, αυτοκράτορος των Ρωμαίων,
έτος 300 περίπου μ.Χ.
                              Προς το δείλι,
σκιές κυανές και οι ρόδινες
προσέρχονται απ' τα γύρω στενορύμια,
αυτές προσθέτουν τη μουσική
ασύλληπτων ήχων στο αρχαίο μνημείο.
Ανάβουν ύστερα, ηλεκτρικοί γλόμποι,
μάλλον φτωχικοί.
                       Ώσπου,
πάνω απ' τα σπίτια της πόλης,
να υψωθεί η σελήνη μαγεύουσα.
Αυτή αφήνει να φανερωθεί η σιωπηλή κουστωδία:
στρατιές, οι αρχοντικές παραστάσεις,
οι μάχες, δηώσεις, σφαγές.
Πού να περάσουν όλες αυτές
οι μεγάλες ιστορικές ώρες, να χωρέσουν
φοβερές και ογκώδεις, οι τρομερές κραυγές
θριάμβου και πόνου, τώρα φανταστικές,
κάτω απ' το χαμηλό τόξο, που βαστά
τη μεγαλοπρέπεια τόσου βίου,
με μικρή πια την επιβολή !

Εγνατία Οδός
κι' εσύ της Αψίδας πύλη στενή,
προς το μέλλον της μνήμης πορεία,
της ψυχής οδηγία διαρκής.

...

Από τη συλλογή Το σταυροδρόμι (1973)

[wings]

Ζωή Καρέλλη, Ημερολόγιο (34)

[Από την ενότητα Ημερολόγιο (1955-1973)]

                                   34

Ο Κυρ Βοριάς είναι σκληρός,
όταν υψώνεται σφοδρός και παγερός
μπροστά σου.
                           Το πρόσωπο σού αρπάζει
με την τραχιάν αναπνοή του
και σου αλαλιάζει τα χέρια.

Βάζει τα βίαια κι' απότομα σκέλη του,
ανάμεσα στα δικά σου,
εμποδίζει τους ώμους με τα ψυχρά δάκτυλά του
και σου βουίζει στο κεφάλι ηχηρές διαταγές.
Σε ταράζει, πληθαίνει, αυξαίνει,

όμως, έξαφνα, μπορεί να κοπάσει,
να εξαφανιστεί
κι' εσύ ν' απορείς για όλα
όσα έγιναν την ώρα της πάλης.

Από τη συγκεντρωτική έκδοση Τα ποιήματα, τόμος Β' (1973)

[wings]

Salvador Dali, The Temptation of St Anthony, 1946
Source: famousartistsgallery.com

[Από την ενότητα Χαλκογραφίες]

Ζωή Καρέλλη, Πειρασμός

Εωσφόρε το πρόσωπό σου είναι σκοτεινό,
το βλέμμα σου πυρό φλογίζει,
το πάθος σου ηδονικά τυραννεί.
Η δύναμή σου ανάβει τα σπλάχνα μας.

Τα δεσμά σου ποιος ένοιωσε ηδονή
και μπόρεσε να σε λησμονήσει!
Μεθάς το φτωχό μας κορμί
και πλούσιο το δένεις σε ορμήν ακατάβλητη.

Τι κι' αν η ζωή μας πληρώνει τυραννική
τη γνώση, σκληρότατη ανταμοιβή;
Τι κι' αν η μοίρα μας είναι καταστροφή;
Η γοητεία σου μας έχει στυλώσει
σ' επιμονή τυραννισμένη, περήφανη.

Ω, η οδύνη της άκαμπτης υπεροψίας
στο χαλκόχρυσο του προσώπου σου!
Τι να την κάνουμε την υπομονή;
Μέθη μάς παρασέρνει με σένα που κρατάς
τη μορφή ωραιότατη και στη συντριβή σου
το βλέμμα λαμπρό.
                            Καίει φωτιά
η αχόρταστη, πιο πολύ μας σκληραίνει.

Πρόσωπο της δοκιμασίας μας,
τ' αστραφτερά σου μάτια κι' αν δεν έχουν
της αφθαρσίας το φως, μας ξεσηκώνουν
σε δυνάμεις ανταρσίας που ξεπληρώνουν
την ύπαρξή μας, ανθρώπινη.

Πόσες φορές την εμορφιά σου
προσπάθησα ν' αποσπάσω από μέσα μου
κι' ατόνησα, άγγελε αποδιωγμένε
απ' το αιώνιο πνεύμα. Με φόβο
σ' ατένισα κι' επιθυμία,
να χορτάσω
περίμενα τη γέψη της ζωής,
απ' τη γνώση της αμαρτίας, ύστερα.
 
Από τη συλλογή Χαλκογραφίες και εικονίσματα (1952)

[wings]

<a href="http://www.youtube.com/v/IjimSj2AvFA" target="_blank">http://www.youtube.com/v/IjimSj2AvFA</a>

Bing Crosby - White Christmas

Ζωή Καρέλλη, Παραμονή της Γέννησης

1ο

Στον όγκο του χρόνου υπάρχει η στιγμή.
Επίσημη την τοιμάσαμε, τη θελήσαμε,
τοιμάσαμε την έκσταση, θελήσαμε τον θαυμασμό.
τοιμάσαμε την ανάταση, θελήσαμε τη χαρά,
τοιμάσαμε τη γιορτή, θελήσαμε τον εαυτό μας
γεμάτον έκσταση, θαυμασμό και χαρά.

«Εν ανθρώποις ευδοκία».
Βγαίνουν οι άνθρωποι,
λαλούν οι άνθρωποι στην παγερή έναστρη νύχτα
που λάμπει ιώδης και μαύρη,
κρυστάλλινη, διαυγής, διάφανη, άυλη.

Οι άνθρωποι είναι πολλοί μαζί
και μιλούν, γελούν κι απαντούν ο ένας στον άλλο,
πηγαίνουν ν' ακούσουν και δεν ακούν
τη φωνή του ανθρώπου καν μέσα τους.
Ήσυχοι, κουρασμένοι, ανύποπτοι,
στέκονται και περπατούν, διαβαίνουν.
Οι άνθρωποι είναι γελαστοί.

Αύριο είναι γιορτή,
αύριο είναι διασκέδαση,
αύριο είναι ανάπαψη.
Οι άνθρωποι χαίρονται, χαίρονται,
πηγαίνουν, περπατούν, διαβαίνουν,
βλέπουν ό,τι έμαθαν να βλέπουν.

Από τη συλλογή Πορεία (1940)

[wings]

Gerard David, Holy night (late 15th century)

Ζωή Καρέλλη, Παραμονή της Γέννησης

2ο

Δάκρυα εμποδίστε μου το βλέμμα.
Δάκρυα κλείστε μου τα μάτια.
Δάκρυα σκοτίστε μου το κοίταγμα.

Ψυχή χτυπημένη,
νικημένη απ' τον ίδιον εαυτό μου,
ψυχή μου αφανισμένη απ' το βάρος,
του ανθρώπινου σώματος δύσκολο βάρος,
δεν έχεις φωνή, ψυχή μου, ν' ακουστεί,
για ν' ακούσεις στης νύχτας το φέγγος
υπερούσια λόγια, ψυχή μου, δεν τοίμασες
συνοδεία αγγέλων στη νύχτα του σκότους δεν τοίμασες,
συνοδεία μέσ' τη νύχτα για σένα δεν τοίμασες.
Σωπαίνεις και δεν ακούς
τη φωνή της έναστρης νύχτας ακόμα,
κινούνται τάστρα, το φέγγος κινείται
ιώδες και μαύρο, γαλάζιο,
κινούνται τακίνητα πάντα ακόμα,
ψυχή μονάχη, δίχως φωνή
παραμένεις, δίχως ακοή περιμένεις ακόμα
δεν έχεις φωνή να φωνάξεις
τον εαυτό σου στους άλλους
ανάμεσα να χαθείς, να βρεθείς
να μην είσαι μονάχη, ψυχή μοναχή.

Από τη συλλογή Πορεία (1940)

[wings]

Martin de Vos, Nativity, 1577 Oil on panel. O.L.Vrouwekathedraal, Antwerp.

Ζωή Καρέλλη, Παραμονή της Γέννησης

3ο

Γέλια και μιλήματα,
φωνές γλυκές παιδιάτικες,
ψιλές φωνές γυναικείες
και βαριές αντρικές.
Ακούν όλοι∙ εκκλησία
τους κλείνει η έκκληση,
καλούν το παιδί
που υπάρχει υπέροχο,
την ασώματη υπερέχουσα ύλη

που το γεννά απείραχτη,
άφθαρτη, αειπάρθενη, διαρκής
παρθένος στους αιώνες των αιώνων.

Από τη συλλογή Πορεία (1940)

[wings]

Matthias Grünewald, Concert of Angels (left) and Nativity (right), 1510-1515
Oil on panel. Musée d'Unterlinden, Colmar, France.

Ζωή Καρέλλη, Παραμονή της Γέννησης

4ο

Αμήν αμήν λέγω, Κύριε,
συγχώρησε την αδυναμία μου,
χώρον χάρισε στην αδυναμία μου, Κύριε,
με την αδυναμία μου να χωρέσω στην έκκληση
της ψυχής μου. Συγχώρεσε
την σκληρή κατάπτωση,
της σκληρότητας ψυχρής την κατάσταση,
της στείρας ψυχρότητας την κατάκτηση,
της σκληρότατης πτώσης τη στάση,
της ψυχής τη στειρότητα.

Εκείνος που δεν γεννά, δεν γεννάται,
δεν αναγεννάται ποτέ, Κύριε,
της Γέννησης «σκήνωσον εν εμοί»,
ο την Σάρραν και την Ελισσάβετ
γονίμους διδάξας, προς δόξαν σου αιώνιαν.

Από τη συλλογή Πορεία (1940)

[wings]

Leonardo da Vinci, Adoration of the Magi, 1481-1482
Oil on wood. Uffizi Gallery, Florence, Italy.

Ζωή Καρέλλη, Το ταξίδι των μάγων

Έπρεπε νάμαστε τρεις.
Αν δεν ήταν τόσο σκοτάδι,
θα καταλάβαινα ίσως, γιατί
έχω μείνει τόσο μονάχος.

Πόσο έχω ξεχάσει.
Πρέπει απ' αρχής πάλι το ταξίδι
ν' αρχίσει.
Πότε ξεκινήσαμε, τότε, οι τρεις;
Ή μήπως, κάποτε, είχαμε ανταμώσει...
Μαζύ πορευτήκαμε ένα διάστημα,
όσο μας οδηγούσε άστρο λαμπρό.
Αυτό άλλαξε την οδό ή εγώ
τίποτα πια να δω δεν μπορώ;
Πού βρίσκομαι τώρα, σε τέτοιον καιρό,
σκληρό, ανένδοτο, δύσκολο,
εγώ, ανήσυχος, βιαστικός.
Μήπως κι' η ώρα πλησίασε;
Πού να το ξέρω!

Πού είναι τα δώρα;
είχαμε τότε τοιμάσει δώρα
ήμερα, ήσυχα
δώρα ημών των ταπεινών, χρυσόν
λίβανον και σμύρναν άλλοτε
με θαυμασμό κι' ευλάβεια τού φέρναμε.

Τώρα σ' αυτόν τον καιρό
σίδερο, κεραυνό και φωτιά.

Ήμασταν τρεις,
τώρα κανέναν άλλον δε βλέπω
κι' αισθάνομαι τα χέρια μου
πότε άδεια, πότε βαριά.
Βασιλείς τότε προς τον βασιλέα
του κόσμου, τώρα κανείς
δε βασιλεύει με βεβαιότητα.
Σκοτάδι βαρύ. Ποιος μ' οδηγεί;
Δίχως συντροφιά,
δίχως άστρο κανένα πηγαίνω.
Μόνη προσφορά, η μεγάλη που γνωρίζω,
συμφορά της στέρησής Του.
Τι να προσφέρω σημάδι ευλάβειας
κι' υποταγής; Εμείς, άνθρωποι
της παράφορης τούτης εποχής,
τι μπορούμε, δικό μας, ευτυχείς
να Του δώσουμε; Είναι ανάγκη
να βρούμε την προσφορά.
Τίποτα δεν προσφέρει της ψυχής μας
ο τόσος αγώνας.
Χρυσόν, λίβανον και σμύρναν
άλλοτε, δώρα απλά.
Μας παιδεύει η ασυμπλήρωτη προσφορά.
Τώρα που πορεύομαι στο σκοτάδι,
χωρίς τη χαρά των δώρων, μονάχος,
δεν έχω παρά τον εαυτό μου να δώσω.

Εν συντριβή βαδίζοντα.

Από τη συλλογή Κασσάνδρα και άλλα ποιήματα (1955)

[wings]

Ζωή Καρέλλη, Το πορτοκάλι ή χρυσόμηλον

[Από την ενότητα Ημερολόγιο (1955-1973)]

                                   44

                                                          το πορτοκάλι ή χρυσόμηλον
Όταν μένεις βαρύθυμος:

σκέψου ένα πορτοκάλι.
Το βέβαιο, καθαρό του σχήμα,
τον πυκνό φλοιό, μα πιο πολύ
το ζωντανό του χρώμα, απερίσπαστο.

Ίσως μπορέσεις τότε να συλλογιστείς,
ίσως και να πιστέψεις
πως ο καρπός αυτός, αληθινά
είναι του ήλιου προσφορά.

Κι' όταν τ' ανοίξεις, την γεωμετρική του τάξη
θ' αντιληφθείς, χυμώδη, κρυσταλλώδη.

Θυμούμαι ένα πρωινό του φθινοπώρου
και μια μαούνα μαύρη
απ' την πολυκαιρία στα νερά∙
στο μώλο ήταν δεμένη,
με πορτοκάλια φορτωμένη χαρωπά,
ανάκατα ριγμένα, άφθονα,
φερμένα από ηλιόλουστα ακρογιάλια και νησιά.

Στον κόλπο της Θεσσαλονίκης,
η θάλασσά μας ήταν τη μέρα εκείνη,
πράσινη και σταχτιά, ακίνητη βαριά,
όμως τα πορτοκάλια μέναν νικηφόρα
και νεανικά.
 
Από τη συγκεντρωτική έκδοση Τα ποιήματα, τόμος Β' (1973)