Translatum Greek Translation Forum

[wings]

ΝΙΚΟΣ-ΑΛΕΞΗΣ ΑΣΛΑΝΟΓΛΟΥ (1931 - 1996)



Ο Νίκος Ασλάνογλου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1931. Στα εφηβικά του χρόνια διάλεξε το ψευδώνυμο «Αλέξης», λόγω του ομώνυμου ήρωα του Ντοστογιέφσκι στο έργο «Ταπεινοί και καταφρονεμένοι». Σπούδασε γαλλική φιλολογία στο Α.Π.Θ. Μετά ανέλαβε με το γαμπρό του την εριουργία Μάκερ (επιχείρηση του πατέρα του) αλλά χρεοκόπησε. Συνέχισε τις σπουδές του στα πανεπιστήμια Καΐρου και Αιξ-αν Προβάνς. Δούλεψε ως βιβλιοθηκάριος στο Α.Π.Θ., καθηγητής σε φροντιστήριο ξένων γλωσσών και επιστημονικός συνεργάτης στην Αρχιτεκτονική του Α.Π.Θ. Μετά το 1980 έζησε στην Αθήνα και ήταν επιμελητής και λογοτεχνικός σύμβουλος σε εκδοτικό οίκο. Στα γράμματα εμφανίζεται το 1951, όταν στο ένα και μοναδικό τεύχος του περιοδικού «Σκέψη» (όπου ήταν συνιδρυτής) δημοσίευσε το πρώτο του δοκίμιο με τίτλο «Θάνατος και γέννηση στην ποίηση του Γιώργου Θέμελη». Πέθανε στην Αθήνα το 1996.

Ποιητικές συλλογές:
«Δύσκολος θάνατος», 1954
«Ο θάνατος του Μύρωνα», 1960
«Ποιήματα για ένα καλοκαίρι», 1963
«44 ποιήματα, Επιλογή 1946-1966», 1970
«Νοσοκομείο εκστρατείας», 1972
«Αργό πετρέλαιο», 1974
«Δύσκολος θάνατος» (συγκεντρωτική έκδοση), 1978
«Ωδές στον Πρίγκιπα», 1981
«Τρία ποιήματα», 1987

Πεζογραφία:
«Θάλασσα και συγχρονισμός» (ποιητικό μονόπρακτο), 1952
«Ταξιδεύοντας στη δροσερή νύχτα» (σύντομα κείμενα δημοσιογραφικού χαρακτήρα), 1991

Μελέτες:
«Θάνατος και γέννηση στην ποίηση του Θέμελη», 1959

Ποιήματα δημοσιευμένα στο Translatum:

• Μες στο υγρό σκοτάδι - Δύσκολος θάνατος (1954)
• Σταθμός Λιτοχώρου - Δύσκολος θάνατος (1954)
• Αεροδρόμιο Μίκρας - Ο θάνατος του Μύρωνα (1960)
• Γήπεδο στο Κιέρι - Ο θάνατος του Μύρωνα (1960)
• Ερείπια της Παλμύρας - Ο θάνατος του Μύρωνα (1960)
• Ο θάνατος του Μύρωνα - Ο θάνατος του Μύρωνα (1960)
• Πρατήριο βενζίνης - Ο θάνατος του Μύρωνα (1960)
• Ars Poetica - Ο θάνατος του Μύρωνα (1960)
• Κι αν είσαι άνθρωπος - Ποιήματα για ένα καλοκαίρι (1963)
• Κι αν μου ρημάξατε το γήπεδο - Ποιήματα για ένα καλοκαίρι (1963)
• Εκκοκκιστήρια Α' - Νοσοκομείο εκστρατείας (1972)
• Εκκοκκιστήρια Β' - Νοσοκομείο εκστρατείας (1972)
• Η ποίηση δε μας αλλάζει - Νοσοκομείο εκστρατείας (1972)
• Καρπάθια Όρη - Νοσοκομείο εκστρατείας (1972)
• Πένθιμο τραγούδι της Επανομής - Νοσοκομείο εκστρατείας (1972)
• Υστεροφημία - Νοσοκομείο εκστρατείας (1972)
• Κατεδάφιση - Αργό πετρέλαιο (1974)
• Περαία - Ωδές στον Πρίγκιπα (1981)
• Στους κήπους της έπαυλης - Ωδές στον Πρίγκιπα (1981)
• Τίποτα δεν μου ανήκει - Ωδές στον Πρίγκιπα (1981)

Περισσότερα ποιήματα του Νίκου-Αλέξη Ασλάνογλου θα βρείτε στην ενότητα Πες το μ' ένα ποίημα (των ποιητών της Θεσσαλονίκης) και στο ιστολόγιο Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη.


[ Επιστροφή στο ευρετήριο της ανθολογίας «Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα» ]

[wings]

Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Γήπεδο στο Κιέρι

Όσοι στεγάστηκαν στη μεθυσμένη μου ψυχή καθώς γυρεύαν
σπίτι μοναχικό, οικόπεδο απερίφραχτο ή δρόμο
χορταριασμένο σ' εργατούπολη, απόψε θα με βρούνε
σα να ξεχάστηκα μες στο μεγάλο γήπεδο. Τώρα
που βρέχει με το απόβραδο κι η πόλη χαλαρώνει
τους αργαλειούς, το γήπεδο αθόρυβα απλώνει
μια θάλασσα ψαλιδισμένη, την πρασιά του. Χώμα και ήχοι
απάτητοι χωνεύουν τη βροχή. Όλα γυρίζουν
εκεί που δεν αρχίνησαν ποτέ, μες στην αγάπη
 
Κάποτε το φαντάζομαι το γήπεδο στο Κιέρι
να γίνεται μια πρώιμα θαμμένη αρετή κι η αποθέωση
της καλαθόσφαιρας απ' τις κερκίδες ως τους παίκτες
να στύβεται στο σούρουπο καθώς όλα γυρίζουν
εκεί που δεν αρχίνησαν ποτέ, μες στην αγάπη
 
Είναι ένα γήπεδο που βρέχεται και με στεγάζει

Από τη συλλογή Ο θάνατος του Μύρωνα (1960)

Τα πολλά λόγια περιττεύουν: εδώ έχουμε ένα πραγματικά σπουδαίο ποίημα από έναν εξίσου σπουδαίο ποιητή.

[banned]

Αυτό και το Σταθμός Λιτοχώρου είναι τα αγαπημένα μου. Κανένα γήπεδο ποτέ όμως δεν στέγασε τον Ασλάνογλου. Έμεινε μόνος του μες στη βροχή.

[wings]

Εγώ πάλι θα πάω κόντρα στο κατεστημένο που με θέλει 9 φορές στις 10 να συμφωνώ μαζί σου και θα πω ότι από τα αγαπημένα μου είναι και το Κοιτάζοντας ένα ερωτευμένο σιντριβάνι και το Τίποτα δεν μου ανήκει.

Διαφωνώ και για το ότι έμεινε μονάχος του στη βροχή. Βρέθηκε να τον στεγάσει το μεγάλο γήπεδο της ποίησης.

[wings]

[Από την ενότητα Νοσοκομείο εκστρατείας (1964-1968)]

Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Εκκοκκιστήρια Α'
 
Βέροια, Ελασσόνα, Δράμα – πόλεις που αγάπησα, κλειστές
ανάμεσα σε υψώματα ή σε μικρούς καταυλισμούς
σπίτια που ανοίγονται κρυφά στον κάμπο

Σας γνώρισα τα δειλινά μέσα σ' αυλές μοναστηριών
ή σε κρεβάτια παμπάλαια όπου έζησα πρόσκαιρα
με ανθρώπους που άφησαν κάποια σημάδια, λίγα κόκαλα
θητεία παράξενη, όλο αθωότητα, γεμάτη πίστη

Πίστη σε τι, ούτε ο ανθυπολοχαγός δεν έμεινε
ούτε όσοι φόρεσαν το ράσο κι αποκλείστηκαν
ένα παιδί αγαπήθηκε για να ξενιτευτεί
άνθρωποι που αγκάλιασα μες στους σταθμούς, άνθρωποι μόνοι

Πόλεις κλειστές σαν περιβόλια, που με ζήσατε
εκκοκκιστήρια μιας σοδειάς, βλέπω τι έχετε δώσει.

Από τη συλλογή Νοσοκομείο εκστρατείας (1972)

[wings]

[Από την ενότητα Νοσοκομείο εκστρατείας (1964-1968)]

Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Εκκοκκιστήρια Β'
 
Προχωρούσαμε με το Δημήτρη αμίλητοι προς το μικρό σταθμό. Αφήναμε τη Βέροια πίσω μας στην καταχνιά
και κοιτάζαμε άφωνοι τους καπνούς στο μισοφώτιστο βράδυ

Εκεί, μες στην ερημωμένη έκταση, ακούγαμε τα εκκοκκιστήρια να κελαϊδούνε. Υπόκωφη στην αρχή, η βουή δυνάμωνε με τον καιρό, μας είχε σχεδόν παρασύρει. Φώτα και μηχανές μέσ' απ' τα τζαμωτά μάς άφηναν να ιδούμε τον αποχωρισμό. Ο καθαρός καρπός γλιστρούσε και σωριάζονταν δίπλα μας μέσα σ' ένα σύννεφο σκόνης. Ακόμα θυμάμαι τα μάτια του, σα να είχαν δακρύσει

Τότε κατάλαβα πως πέρασε πια η εποχή της συγκομιδής. Και πως ό,τι μπορούσαμε να δώσουμε το είχαμε σχεδόν σκορπίσει

Από τη συλλογή Νοσοκομείο εκστρατείας (1972)

Αυτό, βέβαια, είναι το δίδυμο ποίημα του προηγούμενου.

[wings]

Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Κι αν μου ρημάξατε το γήπεδο
 
Κι αν μου ρημάξατε το γήπεδο η καρδιά μου είναι
κόκκινο τούβλο και υλικό για οικοδομές
σα φυσαρμόνικα μέσα στην κατεδάφιση
 
Κι αν τσουρουφλίζεται στον ήλιο αυτός ο κάμπος
θα γίνω δροσερός καρπός λουλούδι απόβραδο
βλασταίνοντας τα παιδικά σου μάτια
 
Κι αν βρέχει στο μικρό σταθμό θα σέρνω
τη μουσική σου μέσα στα χαλάσματα
σαν ξοδεμένο φως στον νεροχύτη

Από τη συλλογή Ποιήματα για ένα καλοκαίρι (1963)

[wings]

Εδώ έχουμε άλλη μια αναφορά στα γήπεδα από τον Αλέξη Ασλάνογλου. Η προηγούμενη ήταν πάλι σε τίτλο ποιήματος, στο περίφημο Γήπεδο στο Κιέρι. Τα γήπεδα μάλλον είναι αγαπημένη εικόνα για τα παιδιά όλων των εποχών.

Δράττομαι της ευκαιρίας για να τονίσω πόσο σπουδαίος ποιητής πιστεύω ότι ήταν ο Αλέξης Ασλάνογλου. Από κάθε άποψη. Όλα του τα ποιήματα έχουν θαυμαστή μουσικότητα, έχουν επιμελημένη γλωσσική διατύπωση χωρίς ακρότητες, υπερβολές και φανφαρισμούς, έχουν λιτούς και μεστούς στίχους και, κυρίως, έχουν εικόνες - μυριάδες εικόνες, τις περισσότερες φορές της πόλης, μάλλον της πόλης μας, και της καθημερινής μας ζωής. Και μια γλυκιά μελαγχολία αποπνέει η ποίησή του.

Δεν είναι μελαγχολία καταθλιπτική κι απαισιόδοξη, είναι μάλλον η μελαγχολία λόγω της προσωπικής του μοναξιάς που διαφαίνεται μέσα από τους στίχους του, αλλά η μοναξιά του αυτή είναι πολύ αξιοπρεπής και περήφανη. Δεν παρακαλάει κανέναν, δεν κλαίγεται για την καθημερινή πραγματικότητα και τη μαυρίλα, απλώς μας την παραθέτει με ρεαλιστικές εικόνες και λέξεις, μας τη δείχνει για να μην ξεχνιόμαστε, συχνά ωμά αλλά παράλληλα με μεγάλη τρυφερότητα και ευγένεια, και μετά μοιάζει να αποσύρεται πάλι στα «ιδιαίτερα» της ψυχής του για να επανέλθει με κάποιο άλλο σπουδαίο ποίημα.

Το ίδιο συμβαίνει και με το ποίημα που δημοσιεύω σήμερα. Έχει, θαρρώ, σημασία αυτό το κι αν που υπάρχει και στον τίτλο. Το κι αν για μένα σημαίνει ότι πολλά περίεργα πράγματα συμβαίνουν, πολλά δεν μας αρέσουν, αλλά εμείς αντιστεκόμαστε. Τίποτα δεν μπορεί να μας νικήσει. Το λέει μάλιστα ξεκάθαρα εκεί στο τέλος... θα σέρνω τη μουσική σου, λέει. Θα τη σέρνει μεν αλλά η μουσική είναι πάντα μουσική, είναι ψυχική ανάταση, είναι ομορφιά, είναι φως, έστω και ξοδεμένο φως στον νεροχύτη.

Δεν ξέρω αν κάπου κάνω λάθος ή κάτι δεν καταλαβαίνω σωστά, αλλά συνήθως αυτά νιώθω μέσα από τους στίχους του Ασλάνογλου και είμαι πολύ περήφανη που ο συγκεκριμένος ποιητής ήταν συμπολίτης μας.

[banned]

Είσαι ευαίσθητος δέκτης και καταλαβαίνεις πολύ καλά. Με χαρά συμφωνώ με όλες τις απόψεις που εύγλωττα και εύστοχα εκφράζεις. Έχουμε ήδη μιλήσει για τον Αλέξη Ασλάνογλου και μπορούμε να πούμε πολλά ακόμη. Λιγότερα πάντα βέβαια από όσα λέει εκείνος με τα ποιήματά του.

Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι ο Ασλάνογλου δεν συμβιβάστηκε ποτέ με την «καθημερινή πραγματικότητα». Δεν προσαρμόστηκε, δεν άλλαξε, δεν αλλοτριώθηκε. Τήρησε τη σκληρή εντολή του και τίμησε τη μεγάλη δωρεά του. Με μια γαλήνια βεβαιότητα, όπως κάνουν οι γνήσιοι δημιουργοί από την αρχή του κόσμου.

Έφυγε πικραμένος και μόνος. Δεν ήταν όμως αυτό σχεδόν αναπόφευκτο με τις συνθήκες που επικρατούν στη χώρα μας; Άφησε πίσω του την εξαίσια τέχνη του, μια ομορφιά που όλους μας θέλγει. Εμάς και τις γενιές που θα ακολουθήσουν. Σε μια κοινωνία ψεύδους και απάτης, υπήρξε μια πολύτιμη και παρήγορη αλήθεια.   

[wings]

Ναι, πάντα θα έχουμε πολλά να πούμε για τον Αλέξη Ασλάνογλου. Ψάχνοντας, λοιπόν, στη βιβλιοθήκη μου βρήκα το πρώτο τεύχος του περιοδικού Οδός Πανός για το 1997, που είχε ένα εξαιρετικό αφιέρωμα στον ποιητή. Υπενθυμίζω ότι πέθανε στην Αθήνα το 1996. Ας δούμε τι έγραψε το 1997 ο Γιώργος Μαρκόπουλος:

Ο Μύρωνας θα δεσπόζει, ακόμη και αν δεν υπάρχει εκείνος που είχε ορκισθεί να κρατήσει τη μνήμη του άσβεστη και ζωντανή

Γράφει ο Γιώργος Μαρκόπουλος

Πώς θα μπορούσα να φαντασθώ άραγε, εκείνο το ζεστό Αυγουστιάτικο μεσημέρι του 1968, όταν κρατώντας με λαχτάρα στα χέρια την άρτι αποκτηθείσα συλλογή του Νίκου-Αλέξη Ασλάνογλου «Ο θάνατος του Μύρωνα», ότι αυτή θα έμελλε να αποτελέσει για μένα μέτρο ευαισθησίας, αισθητικής και ευγένειας εσωτερικής;
     Και πράγματι, τόσα χρόνια μετά, ξαναδιαβάζοντάς την και πάλι, ετούτα τα τρία πράγματα είναι εκείνα που μου ξανακομίζει ακέραια και στον ίδιο βαθμό ακριβώς όπως και τότε, μια και ο «Μύρωνας» δεν είναι παρά το σύμβολο του ονείρου, το ερωτικό αντικείμενο εκείνο που προσλαμβάνει αθωότητα αγγέλου μάλιστα εδώ, εξασφαλίζοντας έτσι και μιαν, στο δημιουργό του, τρυφερότητα άκρατη και καταλυτική. Μια τρυφερότητα, η οποία, σε συνδυασμό με το βιωμένο δραματικό στοιχείο (χαρακτηριστικό της ποίησής του), δίνει την ευκαιρία στον Ασλάνογλου να μας αναπτύξει όλη εκείνη την έμφυτη και αστείρευτη, αν και ολιγογράφος, λυρική δύναμή του.
     Ως εκ τούτου, ποιήματα σύντομα, με σχεδόν λαχανιασμένη, λυγμική αναπνοή, κάνουν εμφανέστατη μια υποβόσκουσα διάθεση παραίτησης, έναν πόνο βουβό, μια καρτερία, μια θυσία, ένα σκάψιμό του μέσα (άσχετο, εξυπακούεται, από τις σφαίρες της μεταφυσικής αγωνίας), ένα άκαρπο ξόδεμα, μια απόγνωση, ένα πάθος αγιάτρευτο, ένα ανιδιοτελές «δόσιμο», ένα στοιχείο υπαινιγμού, ένα κλίμα απουσίας, παράφορης στέρησης, ένα μαρτύριο που αθόρυβα σφάζει, μια προσμονή που φτάνει ως την παραίσθηση καμιά φορά, μια ανάλωση, μια «φιλάσθενη» ευαισθησία, μια «παιδική» ειλικρίνεια, μια περιπλάνηση, μια διάθεση αυτοεκμηδένισης, αλλά και κάτι το σπαρακτικό, το οποίο μέσα από μιαν απαράμιλλη αισθαντικότητα ξεκινώντας, έρχεται να μας συνεπάρει, μια και ωθεί πολλές φορές τον ίδιο τον ποιητή ως τα όρια μια αφοπλιστικής υποταγής. Και για τον λόγο τούτο, δεν είναι, θα ισχυριζόμουν, τυχαίο το ότι ο Ασλάνογλου όταν παρομοιάζει τον εαυτό του συχνά με κάτι στο βιβλίο, αυτό είναι κάτι που το «πατάμε». («Είμαι η έρημη ασφαλτωμένη δημοσιά που αφήνεται / σα μεθυσμένη ανηφορίζοντας με τις μοτοσυκλέτες...» θα μας πει στο ποίημά του «Πρατήριο βενζίνης» ή «Όσοι στεγάστηκαν στη μεθυσμένη μου ψυχή καθώς γυρεύαν / σπίτι μοναχικό, οικόπεδο απερίφραχτο ή δρόμο / χορταριασμένο σ' εργατούπολη, απόψε θα με βρούνε / σα να ξεχάστηκα μες στο μεγάλο γήπεδο...», θα μας επαναλάβει στο ποίημά του «Γήπεδο στο Κιέρι», ενώ το όλο κλίμα, ταυτοχρόνως, του βιβλίου του δεν καθορίζεται παρά από κάτι το «εύθραυστον», από κάτι το οποίον ακατάπαυστα αιωρείται, χαρίζοντάς μας στιγμές εξαίσιες, όπως αυτές του ποιήματος «Μες στ' αυτοκίνητα» ή ακόμη πιο καλά, άψογα σχεδόν, του ποιήματος «Ταφή πουλιού». Προσέτι, μια κρυφή, απόμακρη μουσική, μια μάρτσια άλλοτε μακρινή από μπάντες ολιγομελείς και περιστασιακές κηδείας αδικοχαμένου νεκρού, και άλλοτε σκοτεινή σαν ήχος έγχορδων βγαλμένος μέσα από τη σκόνη μιας εγκατάλειψης, μιας αίσθησης φθοράς, καθώς και της παρακμής ενός μεσοπολέμου της ψυχής λες, έρχεται να συμπληρώσει το εξ ολοκλήρου ερειπωμένο τοπίο του Ασλάνογλου.
    Και κάτι ακόμη που πρέπει, τελειώνοντας, να επισημάνουμε: την συνδρομή και την λειτουργία έτσι όπως αυτή στο βιβλίο παρεμβαίνει, της μνήμης, δηλαδή. Διότι ο Ασλάνογλου, μέσα από αυτήν ανακαλεί τα γεγονότα, αλλά και σε αυτήν εναποθέτει την ελπίδα να τα διαφυλάξει, μια και τούτος είναι ποιητής που έχει χτίσει τον κόσμο του βαθιά, στα μύχια του είναι, για να μπορεί έτσι μόνος του, τελείως μόνος του, να τον επισκέπτεται και, με τη δύναμη του στίχου του, να μας εξασφαλίζει τη χαρά να τον επισκεπτόμαστε και εμείς. Και πράγματι, ετούτο θα είναι πάντα και το πιο μεγάλο κέρδος μας,  η επίσκεψη αυτή∙ γιατί θα ερχόμαστε σε κοινωνία έτσι, με έναν κόσμο που, βασιζόμενος στην καθαρότητα των συναισθημάτων, επεδίωξε με τρομερή αυταπάρνηση την συναισθηματική τελείωση, και στάθηκε μονίμως και ακαταπαύστως υπηρέτης αυτού του πράγματος που με την τόσο απλή λέξη αποκαλούμε «ομορφιά».
    Γι' αυτό και ισχυρίσθηκα στην κεφαλίδα του παρόντος κειμένου, ότι ο «Μύρωνας» θα δεσπόζει στις καρδιές μας για πάντα, ακόμη και αν ο Ασλάνογλου, εκείνος δηλαδή που είχε ορκισθεί να κρατήσει τη μνήμη του άσβεστη και ζωντανή, ανάμεσά μας δεν θα υπάρχει πια. Ο «Μύρωνας» θα δεσπόζει, γιατί, ακριβώς, ευτύχισε να «κοιμηθεί» πάνω στα τριαντάφυλλα μια ψυχής γενναίας και, προπάντων, βαθύτατα ποιητικής.

Αθήνα                                                                                                                     Γιώργος Μαρκόπουλος

Πηγή: Οδός Πανός, τριπλό τεύχος Νο 90-91-92, Μάρτιος-Αύγουστος 1997, σελίδες 66-67

[wings]

Σήμερα θα δούμε ένα άρθρο του «δικού μας» ποιητή Θέμη Λιβεριάδη:

Απέλιπεν Θεός πρίγκηπα Αλέξιον

Τόσοι εγωιστές ανακηρύσσονται ποιητές
A. Rimbaud

Αυτή η επιμειξία στον τίτλο παραπέμπει στον Αλεξανδρινό, στις «Ωδές στον πρίγκιπα» του Ασλάνογλου και, αορίστως πως, σε σοβιετικά μυθιστορήματα... Και εξηγούμαι: ο Ασλάνογλου ήτανε βέβαια έτοιμος από καιρό, θέλω να πιστεύω και θαρραλέος, μόνο που δεν άκουγε πια μουσικές εξαίσιες ή φωνές... Στριγκλιές ίσως από λογιώ λογιώ φρεναρίσματα ή αγωνίες να έφθαναν στο πλυσταριό, όπου αποχαιρέτησε τον κόσμο και τους θιάσους.
Τελευταία φορά που τον είδα, είκοσι τέσσερις μέρες πριν από το Θάνατο, ήμουνα σίγουρος ότι δεν ήθελε πια να ακούει. Γι' αυτό ίσως δεν μου είπε να καθίσω. Ό,τι πρόλαβα να του πω το είπα όρθιος. Αυτός ήταν ο αμφιτρύων. Προάσπιζε το άσυλό του.
Αλλά ας συνεχίσω. Ο Νίκος είχε το άλλο «Εγώ» του, τον Πρίγκηπα, που τον εβάπτισε απ' την αρχή Αλέξη. Θυμάμαι πολύ παλιά μού είχε πει «φαντάσου την ατμόσφαιρα στα ρωσικά μυθιστορήματα... οι ήρωες έχουν ωραία ονόματα αρχόντων ή αυτοκρατόρων και μιλάνε στον πληθυντικό, ακόμα κι όταν κάνουν έρωτα...»
Θα προσπαθήσω όσο γίνεται να αποφύγω βιογραφικές και βιωματικές ψηφίδες. Δεν βοηθάνε πάντα, καμιά φορά μάλιστα προκαταλαμβάνουν, για να μην πω ότι παραπλανούν.. Θέλω ωστόσο να κάνω μια τελευταία «χειραψία» με την ψυχή του Ποιητή.
Όσο ζούσε, και ιδίως τα πρώτα είκοσι χρόνια της γνωριμίας μας, δηλαδή από το 1956 μέχρι περίπου το 1976, δεν τον είδα ποτέ «κριτικά», ή με κάποια πρόθεση αξιολόγησης. Αυτό και από χαρακτήρα, και αυτογνωσία ίσως. Τον έβλεπα και τον αισθανόμουν σα φίλο. Λυπάμαι που τα αντίστοιχα είκοσι τελευταία χρόνια δεν βλεπόμασταν σχεδόν καθόλου. Η απόσταση σαν «άλλοθι»: αυτός Αθήνα ήδη, εγώ ακόμα Θεσσαλονίκη. Και κυρίως η απομόνωση. Αυτή την... ερωμένη αξιώθηκε.
Επειδή κατά καιρούς και ιδίως πρόσφατα, μετά το άγγελμα του θανάτου του, άκουσα και διάβασα μερικές εκδοχές για την «στόφα» και το έργο του, πρέπει ίσως να καταθέσω κι εγώ μερικά «πιστεύω» μου, παραμερίζοντας αναστολές και την ταπεινόφρονη «αυτογνωσία» που ανέφερα πιο 'πάνω.
Αν δεχθούμε λοιπόν πως υπάρχουν άτυπα κάποιες ομαδοποιήσεις ποιητών, που τις ορίζουν η εποχή, η ηλικία, οι ιδιοσυγκρασίες και ιδιομορφίες, το πολιτικό κύτταρο (νεκρό ή ζωντανό), και παρεπόμενα ή θεματολογία, νομίζω πως ο Ασλάνογλου ξεχώρισε και αποσπάσθηκε απ' τους ομότεχνους του χωροχρόνου του, σε πρώτο βάθρο. Το ξεκαθάρισε από την αρχή:

Το πάθος που ξεπερνά την ευφροσύνη του κορμιού
και από σάρκα γίνεται πνευματική αγωνία...

ήτανε η ταυτότητά του, που την κατέθεσε μπαίνοντας στο πνευματικό αυτό σανατόριο. Η οπτική και το έργο του Αλέξη με παραπέμπουν συχνά σε 'κείνη τη σκηνή στο «Θάνατος στη Βενετία» του Τόμας Μαν αλλά και του Βισκόντι, όπου ο «ήρωας», ανήμπορος, βλέπει σε φόντο... Δύσης την Ομορφιά, που τόσο 'πόθησε, να τη χαίρονται άλλοι πιο βρώμικοι αλλά δυνατοί, κυλώντας και βιάζοντάς την 'πάνω στην άμμο. Αυτό ήταν το μερτικό του από την ηδονή. Η αίσθηση της ώριμης αγωνίας που φέρνει η μοναξιά

δίπλα στον Άλλο / μέσα στον Άλλο / μέσα στο πάθος του Άλλου...

Θα πρόσθετα και μια ιδιόρρυθμη αίσθηση του μάταιου, μιας πρωθύστερης συνείδησης του τέλους. Που μουδιάζει ή ευνουχίζει την πράξη, αλλά εξαγνίζει και την κάθε απόπειρά της... Αυτήν την ωριμότητα ή την επιλογή ο Αλέξης την είχε από μικρός. Όπως μου είπε κάποτε ο Βασίλης Βασιλικός, μερικοί από 'μάς είμαστε γέροι από τα δεκαοκτώ μας.
Μια άλλη παράμετρος, σε 'τούτη την προσέγγιση που επιχειρώ, είναι οι «επιλεγμένες» επιρροές. Συνήθως όταν ποιητής μεταφράζει ποιητή, προσπαθεί όσο του είναι δυνατό να μην «αντιγράψει» το έργο του άλλου, δεν μπορεί όμως πάντα να αποφύγει κάτι τέτοιο με τη ζωή του... Ο Rimbaud ακολούθησε το δρόμο μιας αυτοεξορίας. Πρόλαβε όμως να δώσει το «στίγμα» του... μήκος και πλάτος. Η παραίσθηση δεν είναι μέθοδος δραπέτευσης, όπως πιστεύουν μερικοί «φιλάνθρωποι» ρεαλιστές, αλλά τρόπος μιας βαθύτερης και ουσιαστικότερης όρασης των πραγμάτων. Δεν είναι παραποίηση της πραγματικότητας, αλλά το πρισματικό κοίταγμά της, που διαφορετικά θα χαθεί. Δεν είναι άνεση αλλά ανείπωτο βασανιστήριο, όπου χρειάζεται όλη την πίστη, όλη την υπεράνθρωπη δύναμη. Δεν είναι εστετισμός ενός αποκομμένου από τη ζωή ανθρώπου, αλλά η βαθύτερη συνείδηση του ίδιου αυτού κόσμου από μιαν ευαίσθητη μονάδα, που πληρώνει με την παραφροσύνη της να δει...
Τα διασυνδέω λοιπόν όλα αυτά με τις «Ωδές στον πρίγκιπα», που ουσιαστικά είναι το τελευταίο ποιητικό έργο του Ασλάνογλου, παρ' όλο που πιστεύω πως όλη αυτή η τραγική απομόνωση των τελευταίων χρόνων δεν μπορεί... πρέπει να άφησε κάποια... στολίδια του βυθού. Αυτά, αν βρεθούν, εύχομαι να έχουν «καλή τύχη», να πέσουν σε άξια και τίμια χέρια, γιατί η βεβαιότητα είναι σαν τις πορσελάνες, εύθραυστη και πολύτιμη.
Απαντώντας τώρα σε όσους αναρωτήθηκαν, παλιότερα αλλά και πρόσφατα, ποιος είναι αυτός ο Πρίγκηπας... τους βγάζω την ακριβή τη φορεσιά και τα στολίδια: είναι ο Αλέξης, ρακένδυτος, αξύριστος και πένης...

... Πρίγκιπα χρειάζομαι χρήματα κι άλλα χρήματα
... Η ανώφελη άγνοια χρειάζεται χρήματα για να παγιωθεί
... Χρειάζομαι χρήματα για να μεταμορφώσω ένα χερσότοπο σε πανδαιμόνιο μουσικής
Α πρίγκιπα! Κι είμαστε τόσο, μα τόσο φτωχοί...

Είναι ο ποιητής που αποκτά όραση με μια μακρόχρονη, απέραντη και λελογισμένη απορρύθμιση όλων των αισθήσεων. Όλες οι μορφές του έρωτα, της οδύνης, της τρέλας. Ψάχνει, εξαντλεί μέσα του όλα τα δηλητήρια, για να μη φυλάξει παρά μόνο τις πεμπτουσίες τους...

Και τώρα έρχεται η ατέλειωτη Νύχτα
Δε μιλάς και λέω η ώρα αργεί ακόμα
Μ' αφήνεις, Άρχοντα...

Είναι ο Ποιητής που δεν μου λέει να καθίσω γιατί αυτός είναι ήδη έτοιμος να φύγει.

Άρχοντα, τι ελευθερία
όταν φτάνει η ευλογημένη ώρα
... Θάμαστε πια μαζί όλα τα χρόνια...

Ωστόσο, μέσα σ' αυτήν τη στέρηση, σ' αυτήν τη «φτώχεια», ο Πρίγκηπας δεν πούλησε «όπλα». Ούτε ο Rimbaud τα κατάφερε... Αυτά τα κάνουν άλλοι, ακόμα και στο χρηματιστήριο της Τέχνης.
Δεν μας ακούει πια ο Αλέξης Ασλάνογλου. Πρόλαβε όμως να μεταφράσει και την προμετωπίδα που παρέθεσα στην αρχή, απάντηση σε όσους επιμένουν να προκαλούν ανήμπορους νεκρούς.

(«Ενενήντα επτά», Οκτώβριος 1996)

Πηγή: το βιβλίο του Θέμη Λιβεριάδη Προχωρώντας στο διάδρομο, εκδόσεις Αρμός (2002)

[wings]

[Από την ενότητα Ποιήματα της τελευταίας άνοιξης (1969-1971)]

Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Πένθιμο τραγούδι της Επανομής

Θυμήσου το στίχο της «Αν το παιδί μου γεννηθεί νεκρό
θα 'ναι δικό σου»

Αυτό που με θλίβει δεν είναι τα μάτια σου
σταλαματιές από φως παιχνιδίζουν στο τζάμι
μήτε πάλι τα χείλη σου
βάφουν με υδρόχρωμα τους αρμούς και περνούν σ' άλλα χείλη
τα πολλά σου μαλλιά και οι ώμοι σου
υποφέρουν κι αυτά τη δική τους μακρόχρονη θλίψη

Αυτό που με τελειώνει στην άκρη μιας ήσυχης θάλασσας
κάτω απ' τις κίτρινες λεύκες είναι η σκέψη σου
πως οι άνθρωποι θα γεννιούνται πάντοτε φρέσκοι
αυτό που με απελπίζει ολότελα είναι τα ποιήματα
γραμμένα από σένα υπακούνε στο μετάλλινο χτύπο τους
μέσα στην άσκοπη μηχανογράφηση της μνήμης
δε μου ανήκουνε, ούτε ανήκουν σε τούτη τη γη

Σ' αυτή τη θάλασσα έχω ξανάρθει παιδί. Γυρίζω έρημος
ένα ποίημα προσμένω νεκρό
θα 'ναι δικό σου

Από τη συλλογή Νοσοκομείο εκστρατείας (1972)

[wings]

[Από την ενότητα Δύσκολος θάνατος (1950-1953)]

Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Σταθμός Λιτοχώρου

Παράξενα φέγγει στη μνήμη μου η αρχή. Είναι το φέγγρισμα
πίσω απ' το βράδυ, όταν το φως υποχωρεί απ' τις γωνιές,
όπως τα δίχτυα που απλώνουν στα τηλέφωνα κι ακούς
ένα ασυνάρτητο κενό μέσα στις ανοιχτές γραμμές,
μιαν έκσταση από άτεχνες φωνές μες απ' τα σύρματα,
το βράδυ στο σταθμό που συντροφεύει η θάλασσα,
δυο τρία βράχια κι ο κόρφος ανοιχτός δίχως ορίζοντα
κι ο ήλιος σα λυπημένη Κυριακή κοντά στα κάστρα.

Δεν θα ξεχάσω αυτό το φέγγος στο σταθμό
το πάθος που ξεπερνά την ευφροσύνη του κορμιού και από σάρκα γίνεται πνευματική αγωνία,
η αγωνία που φέρνουν οι σβησμένες φωνές στο κατώφλι της νύχτας
η αγωνία που φέρνει η μοναξιά δίπλα στον άλλο, η μοναξιά
μέσα στον άλλο, η μοναξιά μέσα στο πάθος του άλλου.

Όλα τελειώνουν στο τελευταίο σύνορο
χαμηλώνουν τα φώτα στο θάλαμο και σβήνουν
οι σιγανές πατημασιές. Προσευχηθείτε
για τις σκοπιές που αγρυπνούν

Από τη συλλογή Δύσκολος θάνατος (1954)

[wings]

Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Η ποίηση δε μας αλλάζει
 
Η ποίηση δε μας αλλάζει τη ζωή
το ίδιο σφίξιμο, ο κόμπος της βροχής
η καταχνιά της πόλης σα βραδιάζει
 
Δε σταματά τη σήψη που προχώρησε
δε θεραπεύει τα παλιά μας λάθη
    
Η ποίηση καθυστερεί τη μεταμόρφωση
κάνει πιο δύσκολη την καθημερινή μας πράξη
 
Από τη συλλογή Νοσοκομείο εκστρατείας (1972)

[wings]

Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Στους κήπους της έπαυλης
 
Η θέση σου είναι στην Αθήνα, Πρίγκιπα

Το όψιμο φθινόπωρο στους κήπους της έπαυλης σε ξεγελά
και οι πικροδάφνες σου φυλλορροούν στο πέτρινο κλιμακοστάσιο, σε ξενίζουν
ακούς τα παραδείσια πουλιά μες στις λακκούβες του νερού
χτυπάει εντός σου η μηχανική καρδιά της πόλης

Λες αύριο θα εκφωνήσω τον επικήδειο των ποιητών - και το αναβάλλεις
μικρές θαλάσσιες εκδρομές και τα βραδάκια λικνίζεσαι στις δισκοθήκες
η καρβουνόσκονη μόλις αγγίζει τα παιδιά της δυτικής ακτής
σήμαντρα δειλινού και άνθη λεμονιάς
μες τους δασώδεις λόφους της Αιώνιας Πόλης

Κι όμως η θέση σου είναι στην Αθήνα, Άρχοντα
μόλις ακούγεσαι μες στα παράσιτα και τους πομπούς
σ' άκουσα χθες με άλλη μουσική να θρηνωδείς
η φωνή σου δεν άλλαξε, την ξέρω απ' τον καιρό της διαδοχής
η νύχτα πέφτει
 
Από τη συλλογή Ωδές στον Πρίγκιπα (1981)