Translatum Greek Translation Forum

[wings]

Πρόδρομος Χ. Μάρκογλου


_{Photo: © E.KE.BI, 2001. Μητρόπουλος}

Γεννήθηκε στην Καβάλα το 1935. Οι γονείς του ήταν πρόσφυγες από Καππαδοκία και Πόντο. Το 1944 χτυπήθηκε από γερμανική χειροβομβίδα κι έχασε το αριστερό του χέρι. Σπούδασε οικονομικές και εμπορικές επιστήμες στην Ανωτάτη Σχολή Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών της Αθήνας. Από το 1971 είναι μόνιμα εγκατεστημένος στη Θεσσαλονίκη. Δούλεψε σε διάφορες ιδιωτικές επιχειρήσεις. Στα γράμματα εμφανίστηκε το 1962 με την ποιητική συλλογή «Έγκλειστοι».

Ποιητικές συλλογές:
«Έγκλειστοι», Καβάλα, 1962
«Χωροστάθμηση», Καβάλα, 1965
«Τα κύματα και οι φωνές», Θεσσαλονίκη, 1971
«Το δόντι της πέτρας», Θεσσαλονίκη, 1975
«Συνοπτική διαδικασία», Θεσσαλονίκη, 1980
«Έσχατη υπόσχεση (1958-1978)» (συγκεντρωτική έκδοση), εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1984
«Πάροδος Μοναστηρίου», εκδ. Στιγμή, Αθήνα, 1989
«Σημειώσεις για ποιήματα που δεν γράφτηκαν», εκδ. Χειρόγραφα, Θεσσαλονίκη, 1993
«Έσχατη υπόσχεση (1958-1992)» (συγκεντρωτική έκδοση), εκδ. Νεφέλη, Αθήνα, 1996
«Ονείρων κοινοκτημοσύνη», εκδ. Νεφέλη, Αθήνα, 2002

Πεζογραφία:
«Ο χώρος της Ιωάννας και ο χρόνος του Ιωάννη» (πεζό κείμενο), εκδ. Εγνατία, Θεσσαλονίκη, 1980
«Στιγμή», Αθήνα, 1985
«Σταθερή απώλεια» (διηγήματα), εκδ. Καστανιώτης, Αθήνα, 1992
«Σπαράγματα» (νουβέλα), εκδ. Νεφέλη, Αθήνα, 1997

Ποιήματα δημοσιευμένα στο Translatum:

• Απροσδόκητο παράθυρο / Έγκλειστοι (1962)
• Η δίνη / Έγκλειστοι (1962)
• Ο ζωγράφος / Έγκλειστοι (1962)
• Χωρίς φως στη βόρεια πόλη / Έγκλειστοι (1962)
• ΙΘ' [τοπίο] / Χωροστάθμιση (1965)
• Αυτή η γυναίκα / Τα κύματα και οι φωνές (1971)
• Ημέρες του 1965 / Τα κύματα και οι φωνές (1971)
• Θα ζήσουμε όπως εμείς ξέρουμε / Τα κύματα και οι φωνές (1971)
• Με το μαχαίρι στα δόντια / Τα κύματα και οι φωνές (1971)
• Τραγούδησε / Τα κύματα και οι φωνές (1971)
• Ελεεινόν θέατρον / Το δόντι της πέτρας (1975)
• Φυσούσε / Το δόντι της πέτρας (1975)
• Απόπειρα για ένα τραγούδι / Συνοπτική διαδικασία (1980)
• Εποχή παγωμένου βαρδάρη / Πάροδος Μοναστηρίου (1989)
• Ξεκίνησε τη μέρα σου με γέλιο / Πάροδος Μοναστηρίου (1989)
• Και μένει στον κόσμο το ελάχιστο / Σημειώσεις για ποιήματα που δε γράφτηκαν (1993)
• Σημειώσεις για ποιήματα που δε γράφτηκαν / Σημειώσεις για ποιήματα που δε γράφτηκαν (1993)
• Αναγνώστης / Ονείρων κοινοκτημοσύνη (2002)
• Γράφω / Ονείρων κοινοκτημοσύνη (2002)
• Ενύπνιον / Ονείρων κοινοκτημοσύνη (2002)
• Ονείρων ξεφτίδια / Ονείρων κοινοκτημοσύνη (2002)
• Κενά μνήμης / περιοδικό «Πανδώρα» (2007)

Περισσότερα ποιήματα του Πρόδρομου Μάρκογλου θα βρείτε στην ενότητα Πες το μ' ένα ποίημα (των ποιητών της Θεσσαλονίκης) και στο ιστολόγιο Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη.


[ Επιστροφή στο ευρετήριο της ανθολογίας «Οι ποιητές της Θεσσαλονίκης τον 20ό αιώνα και ως σήμερα» ]

[wings]

[Από την ενότητα Καθημερινό τοπίο]

Πρόδρομος Μάρκογλου, Ημέρες του 1965

Η μέρα ήταν βροχερή με μικρά διαλείμματα από φως διυλισμένο
δύσκολα βρίσκαμε καταφύγιο στους δρόμους
ανεβαίναμε ψηλά κατά το λόφο
κάτω η πολιτεία γλιστρούσε σταθερά στη θάλασσα
Να γυρίσουμε πίσω, είπες, δεν έχουμε καιρό -
Πάντα έτσι ήτανε: στενά τα περιθώρια του χρόνου:
αλλά ζήσαμε -
Ας γυρίσουμε και κοίταξες, στρέφοντας το κεφάλι, την πολιτεία με τρόμο.

Ανεβαίναμε τρέχοντας στο λόφο
με δεμένα τα χέρια μέσα στα στενά περιθώρια
των ημερών που γκρεμίζονταν, κατά το βράδυ, με πάταγο εκκωφαντικό.

Τα γεγονότα ακολουθούσαν
η προδοσία, η συναλλαγή, η νοθεία κάθε αισθήματος
διαγράφονταν φαύλος ο κύκλος
ξεπουλούσαν τους ανθρώπους εν σπουδή,
Πιο γρήγορα, πιο γρήγορα - Καιρός να βιαστούμε -
Καμιά βεβαιότητα - Πρέπει ν' αντισταθούμε
κι έφευγαν οι σκιές ερμητικά
μέσα στο σούρουπο.

Από τη συλλογή Τα κύματα και οι φωνές (1971)

[banned]

Δυο λόγια για τα ιστορικά γεγονότα στα οποία αναφέρεται ο Πρόδρομος.

Oι Ημέρες του 1965 ήταν οι μέρες που διακόπηκε ο εκδημοκρατισμός της χώρας. Οι μέρες που συγκρούστηκε ο με συντριπτική πλειοψηφία εκλεγμένος πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου («ο γέρος της δημοκρατίας») με το παλάτι και εξαναγκάστηκε σε παραίτηση. 

Ήταν οι μέρες της αποστασίας και του διορισμού διαδοχικών κυβερνήσεων προδοτών της δημοκρατικής παράταξης, της συστηματικής εξαγοράς βουλευτών, των διαδηλώσεων διαμαρτυρίας και όλων των άλλων δραματικών γεγονότων που οδήγησαν στη δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967. 

Ένας από τους κύριους προδότες της εποχής εκείνης, έγινε 25 χρόνια αργότερα πρωθυπουργός, επιχείρησε σε συνεντεύξεις του να ξαναγράψει την ιστορία, και σήμερα θεωρείται περίπου κεφάλαιο για το έθνος.

[wings]

Ένας από τους κύριους προδότες της εποχής εκείνης, έγινε 25 χρόνια αργότερα πρωθυπουργός, επιχείρησε σε συνεντεύξεις του να ξαναγράψει την ιστορία, και σήμερα θεωρείται περίπου κεφάλαιο για το έθνος.

Μα, ξαναγράφεται τελικά τόσο εύκολα η ιστορία;

Εθνικό κεφάλαιο είναι κι ο λιγνίτης στην Πτολεμαΐδα, αλλά δεν τον έχουμε αναγάγει σε μείζον εθνικό θέμα.

Πάντως, μ' αρέσει αυτός ο ευθύβολος τρόπος που χρησιμοποιεί ο Πρόδρομος Μάρκογλου για να αναφερθεί στα ιστορικά γεγονότα.

[banned]

Πάντως, μ' αρέσει αυτός ο ευθύβολος τρόπος που χρησιμοποιεί ο Πρόδρομος Μάρκογλου για να αναφερθεί στα ιστορικά γεγονότα.

To 1976 o Μανόλης Αναγνωστάκης παρουσίασε σε αμφιθέατρο του πανεπιστημίου δύο νέους ποιητές και έναν νέο πεζογράφο. Οι ποιητές ήταν ο Ανέστης Ευαγγέλου και ο Πρόδρομος Μάρκογλου και ο πεζογράφος εγώ (η (επι)στροφή μου στην ποίηση έγινε λίγο αργότερα). Γνωρίζω, λοιπόν, τον Πρόδρομο πάνω από 30 χρόνια, τον αγαπώ και τον εκτιμώ ιδιαίτερα. Ο ευθύτατος και ευθύβολος λόγος του παρέμεινε αναλλοίωτος όλα αυτά τα χρόνια, όπως και η ψυχή του.

Ο Πρόδρομος κατάγεται από την Καβάλα, όπως και ο Βασίλης Βασιλικός και o Γιώργος Στογιαννίδης, έχασε το χέρι του από γερμανική χειροβομβίδα στα παιδικά του χρόνια, ήρθε νέος στη Θεσσαλονίκη αλλά ξαναγυρίζει στις οδυνηρές μνήμες της αγαπημένης του πόλης στα ποιήματά του και σχεδόν σε όλα τα πεζά του κείμενα.

Μα, ξαναγράφεται τελικά τόσο εύκολα η ιστορία;

Αν ξαναγράφεται τόσο εύκολα η ιστορία;

Θυμήσου το «Επιτύμβιον» («Α, ρε Λαυρέντη, εγώ μόνο ήξερα τι κάθαρμα ήσουν, μια ζωή μέσα στο ψέμα») του Αναγνωστάκη και διάβασε το βιβλίο του Κυριάκου Σιμόπουλου, «Διανοούμενοι και καλλιτέχνες, ευτελείς δούλοι της εξουσίας - από την αρχαιότητα ως τον εικοστό αιώνα. Εξωνημένοι ή χωρίς ήθος δοξολογούν μονάρχες, αυτοκράτορες, στρατοκράτες, πάπες, δόγηδες και πολιτικοοικονομιικούς μεγιστάνες, εξωραΐζοντας τις αντιλαϊκές κακουργίες τους. Επαίσχυντοι πλαστογράφοι της ιστορίας.»

[wings]

Μα, δεν κατάλαβες. Στο χέρι μας είναι «τα κεφάλαια του έθνους» να μην ξαναγράφουν την ιστορία κατά το δικό τους δοκούν.

Σου είπα ότι μου αρέσει ο ευθύβολος τρόπος αναφοράς των γεγονότων από τον Π. Μάρκογλου ακριβώς γι' αυτό το λόγο. Δεν αφήνει περιθώρια στον αναγνώστη να αναρωτηθεί «τι εννοεί ο ποιητής» - το αντίθετο μάλιστα. Καθιστά σαφές το θέμα του από τον τίτλο ακόμη του ποιήματος.

[wings]

[Από την ενότητα Καθημερινό τοπίο]

Πρόδρομος Μάρκογλου, Θα ζήσουμε όπως εμείς ξέρουμε

Πόσο δύσκολο έγινε να μιλήσεις
καθώς τα μάτια σε ερευνάνε
περιμένουνε ν' αδράξουν τις λέξεις σαν πουλιά στα δίχτυα,
μια ζεστή χειρονομία ζητάνε να σκοτώσουν,
γιατί ποιος θα πιστέψει
πως τα χέρια ζητάνε ν' αγκαλιάσουν
κι όχι να πνίξουν,
ποιος προσφέρεται να κινδυνέψει
αφήνοντας την ψυχή του σε ξένα χέρια,
και πώς να ζήσεις
με χειρονομίες ακρωτηριασμένες, ανέκφραστες,
κραυγές που δηλώνουν τον αρχέγονο πόνο,
πολιορκημένος από τις φοβισμένες ψυχές των άλλων∙

αυτή η ζωή δεν είναι για μας
δεν είναι για κανένα μας
αυτή η ευτέλεια,
θα ζήσουμε όπως εμείς ξέρουμε
κι ας φτάσουμε στην τέλεια απόγνωση
κι ας καρπωθούν ακόμα και την απελπισία μας οι άλλοι,
μέσα στη μέθη του κέρδους
δε θα υποψιαστούν την αγάπη μας,
την απέραντη χώρα που εδραιώνουμε
σταγόνα σταγόνα χύνοντας,
το αίμα μας.

Από τη συλλογή Τα κύματα και οι φωνές (1971)

Η ευτέλεια... ναι, δεν είναι για κανένα μας αυτή η ευτέλεια. Τι φταίει όμως και γίνονται όλο και περισσότεροι αυτοί που την επιλέγουν; Γιατί οι άνθρωποι δεν ζουν όπως ξέρουν; Ή μήπως δεν ξέρουν πώς θέλουν να ζήσουν;

[banned]

Σε κάθε εποχή, Βίκυ μου, οι συντριπτικά περισσότεροι άνθρωποι ακολουθούν το ρεύμα. Έτσι μεγαλώνουν κι αυτά μαθαίνουν, έτσι γίνονται αποδεκτοί απ' τον περίγυρο. Κι αν κάποτε τους συγκινήσει κάτι διαφορετικό, σύντομα διαπιστώνουν ότι η οποιαδήποτε απόπειρα να το εφαρμόσουν έχει τεράστιο κόστος.

Στη δική μας εποχή το ρεύμα ονομάζεται «καταναλωτική κοινωνία». Αυτή η ευτέλεια κι αυτή η μαστούρα. Η κοινωνία της αφθονίας που έχει οικοδομηθεί πάνω στα πτώματα των απόκληρων, που κάνει τον άνθρωπο να εκπορνεύεται για να ικανοποιήσει την απληστία του και καταστρέφει το περιβάλλον για να παράγει ολοένα και περισσότερα συχνά άχρηστα αντικείμενα.

Κορυφαίοι επιστήμονες έχουν δηλώσει ότι η πορεία είναι ήδη μη αναστρέψιμη. Ότι όταν η Κίνα και οι Ινδίες φτάσουν στο σημερινό επίπεδο κατανάλωσης των Η.Π.Α., το οικοσύστημα θα καταρρεύσει. Το ευαγγέλιο όμως του καπιταλισμού είναι ο δείκτης λιανικών πωλήσεων και δεν τους ενδιαφέρει τίποτα άλλο. Όσο αυτοί πουλάνε και οι άλλοι (πουλιούνται για να) αγοράζουν, όλα πάνε καλά.

[wings]

<a href="http://www.youtube.com/v/TnUax_DXcvc" target="_blank">http://www.youtube.com/v/TnUax_DXcvc</a>

Μίκης Θεοδωράκης & Μάνος Ελευθερίου, Ζωή μικρή
(ενορχήστρωση: Λουκιανός Κηλαηδόνης, μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος,
ερμηνεία: Μανώλης Μητσιάς & Τάνια Τσανακλίδου / δίσκος: Τα λαϊκά (1974))

[Από την ενότητα Καθημερινό τοπίο]

Πρόδρομος Μάρκογλου, Με το μαχαίρι στα δόντια

Η αγάπη δεν κουβαλάει το φως,
καθώς σ' αδιέξοδους δρόμους τη συναντάμε,
μ' ένα πρόσωπο που χρόνια χτίζαμε
κι ένας σεισμός το ραγίζει
και φέγγουνε τα χάσματα, καίνε,
οι περιστάσεις το αφανίζουν,
πώς να σταθούμε
ενώ αυτή σχεδόν δε μας νιώθει,
φοβόμαστε μην πέσουμε
        πρόσωπο με πρόσωπο
και τότε απελπισμένα
την αγκαλιάσουμε
με κλάμα αντρίκιο,
εμείς που πολύ αγαπήσαμε
        και δεν μπορούμε να προδώσουμε,
εμείς που μείναμε μακριά
        και δεν εγκαταλείψαμε τις θέσεις μας.

Λοιπόν
πώς να μιλήσω με το μαχαίρι
στα δόντια.

Από τη συλλογή Τα κύματα και οι φωνές (1971)

Ένα «σκληρό» ποίημα του Πρόδρομου Μάρκογλου για την αγάπη, την κοινωνία, την επανάσταση, τη ζωή. Μα, μήπως η ίδια η ζωή δεν είναι εξίσου σκληρή για όλες τις γενιές, όλες τις ηλικίες, όλες τις εποχές;

[banned]

Δεν νομίζω ότι η ζωή είναι εξίσου σκληρή για όλες τις γενιές. Η γενιά των πολέμων και της προσφυγιάς πέρασε δια πυρός και σιδήρου (1ος παγκόσμιος, μικρασιατική καταστροφή, δικτατορίες του μεσοπολέμου, 2ος παγκόσμιος, εμφύλιος, κ.ο.κ.). Στη δική μου γειτονιά οι παππούδες ήταν σπάνιο φαινόμενο και οι περισσότερες γυναίκες ήταν μαυροφορεμένες. Οι νεότερες γενιές τα βρήκαν όλα πολύ πιο εύκολα (η νεότατη γενιά δεν γνώρισε ούτε καν τη δικτατορία των ηλιθίων) και προφανώς γι' αυτό δεν τα εκτιμούν, τουλάχιστον όσο θα έπρεπε.

Είναι γεγονός ότι ο Πρόδρομος, απ' όσα έζησε και γνώρισε, συχνά χρησιμοποιεί μια γλώσσα σκληρή. Άλλες φορές όμως είναι εξαίσια ρομαντικός και ερωτικός. Όσο αντιφατικό κι αν ακούγεται αυτό, είναι χαρακτηριστικό του επαναστατημένου ανθρώπου. Και όχι περισσότερο αντιφατικό από την ίδια τη ζωή.

[mavrodon]

Τόλη, συνυπογράφω με τα δύο χέρια αυτά που λες. Πράγματι, δε γνώρισα τους δύο παππούδες μου που πέθαναν μέσα στην κατοχή, πριν από μένα, που και εγώ κατοχικός είμαι. Όσα τράβηξαν αυτοί οι πρόγονοί μας με την προσφυγιά εύχομαι να μην τα γνωρίσουν τα παιδιά και τα εγγόνια μας, που όπως βλέπω δεν εκτιμούν αυτά που έχουν, δυστυχώς.

[wings]

Πρόδρομος Μάρκογλου, Η δίνη

                               Στον Γ. Ξ. Στογιαννίδη

Όλο κάποιος μας εγκαταλείπει.
Δε μας προδίδει,
ανοίγει μόνο την πόρτα και φεύγει.

Τότε φωταγωγούμε το δωμάτιο,
ξεσκονίζουμε τα έπιπλα,
ανοίγουμε το ραδιόφωνο σε όλη την ένταση.

Με το θόρυβο
τα εκτυφλωτικά φώτα
με το να κρύβουμε στο υπόγειο τις άδειες καρέκλες
προσπαθούμε να καλύψουμε το κενό,
να ξεχάσουμε.

Όμως η πόρτα πάντα ανοίγει
κι η νύχτα παίρνει τη θέση αυτού που έφυγε.
Το κενό όλο μεγαλώνει
ανεβαίνει στην οροφή, κατεβαίνει στο πάτωμα,
στριφογυρίζει,
γίνεται δίνη μάς παρασέρνει
στο κέντρο της περιστροφής
και πια δεν ξέρεις
αν είσαι αυτός που έφυγε
ή αυτός που έχει μείνει.

Από τη συλλογή Έγκλειστοι (1962)

[banned]

Με την ευκαιρία της αφιέρωσης του ποιήματος, να πούμε ότι οι δύο αυτοί φίλοι, ο Πρόδρομος Μάρκογλου και ο Γιώργος Στογιαννίδης, κατάγονται από την Καβάλα (όπως και οι πεζογράφοι Βασίλης Βασιλικός και Διαμαντής Αξιώτης).

Ο Βασιλικός, μάλιστα, κάπως υπερβολικά, μίλησε για λογοτεχνική Σχολή της Καβάλας και δέχτηκε σκωπτικά σχόλια. Ο Πρόδρομος εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη γύρω στα 35, ενώ ο Γιώργος σε πολύ μεγαλύτερη ηλικία (εξέδιδε όμως τα βιβλία του στην πόλη μας).

[wings]

Ε, ναι, θαρρώ πως είναι λιγάκι υπερβολικό να μιλήσουμε για λογοτεχνική σχολή μιας πόλης μόνο και μόνο επειδή υπάρχουν ορισμένοι γνωστοί εκπρόσωποί της στη λογοτεχνία την ίδια εποχή.

[wings]

Πρόδρομος Μάρκογλου, Απροσδόκητο παράθυρο

Σ' αυτήν τη μαύρη πληγή
μην περιμένεις να δεις φαντάσματα.
Από το απροσδόκητο αυτό παράθυρο
ο ήλιος μεγαλώνει τα ηλιοτρόπια,
αυξάνει τη χλόη στις βουνοπλαγιές
όπως τα τρυφερά μαλλιά σου.

Στο στόμιο που χάσκει
ανοιξιάτικες μαργαρίτες διαμοιράζουν τα ιμάτιά τους.

Πλησίασε Ιωάννα
τα κουρασμένα από τη περιπλάνηση βήματά σου,
φώναξε, στη μαύρη πληγή, τ' όνομά μου να κιθαρίσει
στους αρχαίους σταλακτίτες τής προσμονής.
Λίγο ακόμη.
Λίγο ακόμη και θα δεις τον έναστρο ουρανό,
στο απροσδόκητο μαύρο παράθυρο,
με τους γαλαξίες
των παιδικών σου ελπίδων.


Οκτώβρης 1958 - Απρίλης 1962

Από τη συλλογή Έγκλειστοι (1962)