Author Topic: Αρχαίες ελληνικές και λατινικές εκφράσεις  (Read 98941 times)

spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 205164
  • Gender: Male
  • point d’amour
    • spiros.doikas
    • 102094522373850556729
    • doikas
    • greektranslator
    • lavagraph
    • Greek translator CV
ΑΡΧΑΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΑΤΙΝΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ

ΕΝ ΠΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙ

Η λόγια έκφραση εν πάση περιπτώσει, η οποία πέρασε στον καθημερινό προφορικό και γραπτό λόγο, συχνά χρησιμοποιείται με ανορθόγραφο τρόπο, ως προς την κατάληξη του πάση, που εμφανίζεται ως «πάσει».

Είναι προφανές πως πρόκειται για δοτική του θηλυκού πάσα, και δεν πρέπει να εξομοιώνεται αναλογικώς με τη δοτική περιπτώσει.

Η δημώδης μετάφραση της λόγιας έκφρασης σε κάθε περίπτωση δεν είναι άστοχη και μπορεί κατά περίπτωση να αντικαθιστά το εν πάση περιπτώσει.

ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΙΕΣ ΠΑΡΟΙΜΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΓΝΩΜΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ

Εξ απαλών ονύχων = από τη βρεφική ηλικία ή την πρώιμη ηλικία· η έκφραση χρησιμοποιείται για να δηλωθεί κάποια εκ γενετής ή πρώιμη, θετική ή αρνητική, ιδιότητα ενός προσώπου. Γράφουμε και λέμε:
υπήρξε πλούσιος εξ απαλών ονύχων· η δεσποινίς Καίτη είχε την τύχη να μάθει γαλλικά και πιάνο εξ απαλών ονύχων.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Η έκφραση δεν έχει καμία σημασιολογική σχέση με τη λόγια επίσης φράση  αβρόχοις ποσί, η οποία σημαίνει δίχως να διακινδυνεύσει κάποιος καθόλου. Γράφουμε και λέμε:

πέρασε την εποχή της δικτατορίας αβρόχοις ποσί.

Εξ όνυχος τον λέοντα = από το νύχι καταλαβαίνει κάποιος το λιοντάρι. Ή έκφραση χρησιμοποιείται για τη διάγνωση του συνόλου από μία χαρακτηριστική λεπτομέρεια. Γράφουμε και λέμε:

κάποτε και μόνον ο τόνος της φωνής προδίδει τον χαρακτήρα του ανθρώπου - εξ όνυχος τον λέοντα.

Κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση (-σιν) = η έκφραση προέρχεται από την Παλαιά Διαθήκη, (αναφέρεται στην πανομοιότυπη δημιουργία του ανθρώπου από τον Θεό), και κακοποιείται συνήθως ποικιλοτρόπως:

ή εναλλάσσεται η ψίλωση και η δάσυνση των δύο ουσιαστικών (καθ' εικόνα και κατ' ομοίωση)· ή προστίθεται -ν- στην τριτόκλιτη αιτιατική εικόνα.

Μέτρον άριστον: το παν, που συνήθως προτάσσεται, περιττεύει και πάντως δεν ανήκει στην πρωτότυπη γνωμική πρόταση.

Παραπέμπω στις ελληνικές καλλένδες  [sic]: αυτή είναι η σωστή διατύπωση της παροιμιακής έκφρασης, η οποία σημαίνει: αναβάλλω μια απόφαση σε αόριστο και ανύπαρκτο χρόνο (ελληνικές καλλένδες  [sic] δεν υπάρχουν· υπάρχουν μόνον ρωμαϊκές καλλένδες  [sic]).

ΛΑΤΙΝΙΚΕΣ ΠΑΡΟΙΜΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΓΝΩΜΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ

hic et nunc: η λατινική έκφραση σημαίνει εδώ και τώρα· χρησιμοποιείται ή για να δηλώσει την επιτακτική ανάγκη ενός μέτρου στον συγκεκριμένο χώρο και στον παρόντα χρόνο, ή για να υπογραμμίσει τα διακριτικά χαρακτηριστικά της λυρικής ποίησης έναντι της επικής. Λέμε και γράφουμε:

η εφαρμογή των οικονομικών μέτρων επιβάλλεται να γίνει hic et nunc· αναβάλλεται συνεχώς η αλλαγή του θεσμικού πλαισίου των κρατικών θεάτρων της χώρας, ενώ θα έπρεπε να γίνει hic et nunc· σε αντίθεση προς την επική ποίηση, η οποία είναι εξ ορισμού διηγητική και αναφέρεται στο παρελθόν, η λυρική ποίηση σηματοδοτεί το hic et nunc, το «εδώ και τώρα» τόσο του λυρικού ποιητή, όσο και των ακροατών - αναγνωστών.

grosso modo: χονδρικώς, πάνω κάτω· η έκφραση χρησιμοποιείται για να δηλωθεί η μερική ευστοχία μιας εκτίμησης. Λέμε και γράφουμε:

ο ιταλικός νότος και ο ελληνικός βορράς παρουσιάζουν grosso modo τους ίδιους δείκτες ανάπτυξης· ο Μέγας Ανατολικός του Ανδρέα Εμπειρίκου grosso modo μπορεί να χαρακτηρισθεί πορνογράφημα.

per terram per mare: στην ξηρά και στη θάλασσα, πανταχού. Η έκφραση χρησιμοποιείται για να δηλωθεί η ευρύτατη διάδοση ενός προσώπου, έργου ή πράγματος. Λέμε και γράφουμε:

η είδηση του αδιεξόδου των συνομιλιών στη Γενεύη διαδόθηκε αμέσως per terram per mare.

sine qua non: εκ των ων ουκ άνευ· η έκφραση χρησιμοποιείται προς δήλωση απαράβατου όρου. Λέμε και γράφουμε:

η αντικειμενική πληροφόρηση είναι sine qua non όρος της δημοσιογραφικής δεοντολογίας.

mea culpa: από δικό μου σφάλμα· η έκφραση χρησιμοποιείται για ομολογία προσωπικής ενοχής. Λέμε και γράφουμε:

«τα γεγονότα της Πάτρας έγιναν mea culpa» δήλωσε ο Υπουργός Παιδείας και υπέβαλε την παραίτηση του.

pro domo sua: η έκφραση αντιστοιχεί κατά περίπτωση στις ομόλογες ελληνικές λόγιας εκφράσεις: υπέρ βωμών και εστιών ή υπέρ πίστεως και πατρίδος, και χρησιμοποιείται για να δηλωθεί ο υπέρ πάντων αγών. Λέμε και γράφουμε:

οι μαθητές ισχυρίζονται ότι αγωνίζονται pro domo sua.

sic: ούτως πως, κάπως έτσι· η λέξη χρησιμοποιείται εντός παρενθέσεως για ειρωνική υπόδειξη ενός γραμματικού, συντακτικού, νοηματικού ή πραγματικού σφάλματος στον προφορικό ή γραπτό λόγο κάποιου άλλου:

σε άρθρο έγκριτης εφημερίδας υπήρχε η πρόταση: «πολλοί (sic) περισσότεροι άνθρωποι»· για να επιδείξει τη λατινομάθειά της γνωστή κριτικός έγραφε προχθές: per terra (sic) per marem (sic).

terminus ante quem: χρονικό όριο, πριν από το οποίο έχει συμβεί κάτι· terminus post quem: χρονικό όριο, μετά το οποίο συνέβη κάτι. Λέμε και γράφουμε:

το 1974 αποτελεί terminus ante quem ως προς την παρανομία του Κ.Κ.Ε.- το 1821 αποτελεί εξ ορισμού terminus ante quem για τον «Ύμνο εις την Ελευθερίαν» του Διονυσίου Σολωμού.

mutatis mutandis: με την μεταβολή των μεταβλητέων όρων η έκφραση χρησιμοποιείται, όπως περίπου και η λόγια διατύπωση «τηρουμένων των αναλογιών», για να δηλωθεί ότι η σύγκριση δύο προσώπων, έργων ή πραγμάτων νομιμοποιείται μέχρι ενός ορισμένου σημείου. Λέμε και, γράφουμε:

η σημερινή εκπαιδευτική κρίση θυμίζει mutatis mutandis το κίνημα του 1-14· ο Γεώργιος Χορτάτσης mutatis mutandis είναι ο Σαίξπηρ του νεοελληνικού θεάτρου.

tabula rasa: άγραφο χαρτί· η έκφραση χρησιμοποιείται για να δηλωθεί η πλήρης άγνοια κάποιου επί συγκεκριμένου θέματος. Λέμε και γράφουμε:

το νήπιο, σε ό,τι αφορά τις κοινωνικές συμβάσεις, θεωρείται tabula rasa· σε ό,τι αφορά το ξένο θέατρο, οι περισσότεροι μαθητές του Λυκείου είναι tabula rasa.

scripta manent, verba volant: τα γραπτά μένουν, τα λόγια πετούν η παροιμιακή έκφραση χρησιμοποιείται για να διακριθεί ο οριστικός χαρακτήρας της γραφής σε αντίθεση προς τον προσωρινό του προφορικού λόγου.

urbi et orbi: στην πόλη (στη Ρώμη) και στην οικουμένη, σ' όλο τον κόσμο. Η έκφραση έχει περίπου το ίδιο νόημα με το per terram per mare. Λέμε και γράφουμε:

ο Όμηρος είναι γνωστός ποιητής urbi et orbi· το CNN μετέδωσε urbi et orbi εικόνες από τον πόλεμο στον Περσικό Κόλπο.

ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΟΙ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΟΙ ΟΡΟΙ

Αποφεύγουμε ξενόγλωσσους όρους, εφόσον υπάρχουν αντίστοιχοι δόκιμοι ελληνικοί. Λέμε και γράφουμε:

μορφή, τύπος - όχι: φόρμα·
υλικό - όχι: ματιέρα·
ύφος, τρόπος, ρυθμός - όχι: στυλ·
γνώμονες, δείχτες, κανόνες - όχι: νόρμες·
πεζός λόγος - όχι: πρόζα·
ομοιοκαταληξία - όχι: ρίμα·
κεφαλαιοκρατία, κεφαλαιοκράτης - όχι: καπιταλισμός, καπιταλιστής·
απαισιοδοξία, απαισιόδοξος - όχι· πεσσιμισμός - πεσσιμιστής·
αισιοδοξία, αισιόδοξος - όχι: οπτιμισμός, οπτιμιστής·
μοιρολατρεία, μοιρολάτρης- όχι: φαταλισμός, φαταλιστής-
πλέγμα, σύμπλεγμα - όχι: κόμπλεξ·
καλλιέργεια, πολιτισμός, παιδεία - όχι: κουλτούρα·
παράγων, πορεία, διαδικασία -όχι: προτσές- process
διαμαρτυρόμενος - οχι: προτεστάντης (αλλά προτεσταντισμός)·
φύλο, ερωτική πράξη - όχι: σεξ (αλλά σεξουαλική ζωή)·
ανθρωπισμός, ανθρωπιστικές σπουδές - όχι: ουμανισμός, ουμανιστικές σπουδές (αλλά οι ουμανιστές της Αναγέννησης)·
υπερρεαλισμός - όχι: σουρρεαλισμός (αλλά: αυτά είναι σουρρεαλιστικά, δηλαδή ακαταλαβίστικα).

ΠΡΟΣΟΧΗ: Ορισμένοι ξενόγλωσσοι όροι είναι υποχρεωτικοί, εφόσον χρησιμοποιούνται για να εκφράσουν το συγκεκριμένο ιστορικό τους νόημα, που δεν το καλύπτει η ελληνική τους απόδοση, όπως:

οπορτουνισμός, οπορτουνιστής - για να ορίσουμε συγκεκριμένη πολιτική στάση στο πλαίσιο της Ρωσικής Επανάστασης, ή της μαρξιστικής πρακτικής· διαφορετικά: καιροσκοπία, καιροσκοπισμός.
ουμανισμός, ουμανιστής για το ομώνυμο ιδεολογικό κίνημα της Αναγέννησης· διαφορετικά: ανθρωπισμός, ανθρωπιστής.
ιντελιγκέντσια - για τους ρώσους διανοούμενους της προεπαναστατικής και επαναστατικής περιόδου - διαφορετικά: διανόηση, διανοούμενοι.
νατουραλισμός - για το ομώνυμο λογοτεχνικό και ιδεολογικό κίνημα στα τέλη του περασμένου αιώνα, διαφορετικά: φυσιοκρατία.
Γενικά χρησιμοποιούμε τους ξενόγλωσσους όρους, όπου είναι απαραίτητοι και αναντικατάστατοι, με οικονομία και καλαισθησία.

[Επιστροφή στα περιεχόμενα του Εγκολπίου της ορθής γραφής]
« Last Edit: 06 Sep, 2008, 23:51:12 by spiros »


metafrastis

  • Guest
Πολύ ενδιαφέροντα όλα αυτά. Mήπως γνωρίζει κανείς τι σημαίνει "Lucem Sequamur"?

Πρέπει να είναι "αναζήτησε το φως" ή κάτι παρόμοιο αλλά δεν μπορώ να το διασταυρώσω.

progvamp

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 1572
  • Gender: Female
    • Hellenic Myasthenia Gravis Association
Quote
— Παραπέμπω στις ελληνικές καλλένδες: αυτή είναι η σωστή διατύπωση της παροιμιακής έκφρασης, η οποία σημαίνει: αναβάλλω μια απόφαση σε αόριστο και ανύπαρκτο χρόνο (ελληνικές καλλένδες δεν υπάρχονν· υπάρχουν μόνον ρωμαϊκές καλλένδες).

Σπύρο, έχεις ένα τυπογραφικό εδώ. Διόρθωσέ το κάποια στιγμή. ;)


banned8

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 134
  • Gender: Male
Mήπως γνωρίζει κανείς τι σημαίνει "Lucem Sequamur"?

Lucem sequimur (Ακολουθούμε το φως), το οποίο, σύμφωνα με τη Wikipedia τουλάχιστον, είναι στο θυρεό του Πανεπιστημίου του Έξετερ.

user3

  • Sr. Member
  • ****
  • Posts: 663
Σπύρο, εν πρώτοις πολύ καλή δουλειά, συγχαρητήρια.

Εν δευτέροις (!) άμα είναι να διορθώσεις το λάθος που επισημάνθηκε, κάνε έναν κόπο να διορθώσεις δίπλα και τις καλένδες, διότι δύο λάμδα δεν έχουν ούτε στα λατινικά ούτε στα ελληνικά (ίσως έχουν στα θεσσαλλλονικιά, αλλά δεν είμαι βέβαιος).
« Last Edit: 06 Sep, 2008, 23:52:50 by spiros »

banned8

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 134
  • Gender: Male
Μην τον στρεσάρετε το Σπύρο με διορθώσεις, γιατί έβγαλε τα μάτια του να το φέρει σε λογαριασμό το OCR. Έχω αναλάβει εγώ να κάνω το τελευταίο χέρι, αλλά να έχετε υπομονή. Και σας υπόσχομαι ότι, όταν θα τελέψω, θα προκύψει και PDF.


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 205164
  • Gender: Male
  • point d’amour
    • spiros.doikas
    • 102094522373850556729
    • doikas
    • greektranslator
    • lavagraph
    • Greek translator CV

Σπύρο, εν πρώτοις πολύ καλή δουλειά, συγχαρητήρια.

Εν δευτέροις (!) άμα είναι να διορθώσεις το λάθος που επισημάνθηκε,
κάνε έναν κόπο να διορθώσεις δίπλα και τις καλένδες, διότι δύο λάμδα
δεν έχουν ούτε στα λατινικά ούτε στα ελληνικά (ίσως έχουν στα
θεσσαλλλονικιά, αλλά δεν είμαι βέβαιος).

Νίκο, στο πρωτότυπο έχει 2! Είμαστε υποχρεωμένοι να παραμείνουμε πιστοί στην ορθογραφία του πρωτοτύπου. Δεν θεωρώ ότι μου αρμόζει να διορθώνω τον Μαρωνίτη.


Quote
Μην τον στρεσάρετε το Σπύρο με διορθώσεις, γιατί έβγαλε τα μάτια του να το φέρει σε λογαριασμό το OCR. Έχω αναλάβει εγώ να κάνω το τελευταίο χέρι, αλλά να έχετε υπομονή. Και σας υπόσχομαι ότι, όταν θα τελέψω, θα προκύψει και PDF.

Και ακόμη περισσότερη η ταλαιπωρία να κάνω αυτά που έπρεπε bold και italics ):

Κανένα πρόβλημα, να μου λένε για τις διορθώσεις. Βασικά είμαι κατά του pdf. Σε Word είναι πιο εύκολη η χρήση. Σε html δε ακόμη καλύτερα ):
« Last Edit: 05 Apr, 2006, 18:11:48 by spiros »

banned8

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 134
  • Gender: Male
Νίκο, στο πρωτότυπο έχει 2! Είμαστε υποχρεωμένοι να παραμείνουμε πιστοί στην ορθογραφία του πρωτοτύπου. Δεν θεωρώ ότι μου αρμόζει να διορθώνω τον Μαρωνίτη.

Σε περίπτωση σαν κι αυτή, στη δική μου κόπια, θα μπει ένα [sic] δίπλα στο "καλλένδες", μια και ποτέ κι από κανέναν δεν ξέρω να γραφόταν με δύο "λ".

spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 205164
  • Gender: Male
  • point d’amour
    • spiros.doikas
    • 102094522373850556729
    • doikas
    • greektranslator
    • lavagraph
    • Greek translator CV
Και καθώς περνάω αυτές τις αλλαγές και στα doc καλό είναι να μην τις περνάς και εσύ για να μη γίνεται διπλή δουλειά.
« Last Edit: 05 Apr, 2006, 18:19:00 by spiros »

user3

  • Sr. Member
  • ****
  • Posts: 663
Σπύρο, αν δεν έβαζες το σκαναρισμένο θα δυσκολευόμουν πολύ να σε πιστέψω! Πράγματι, καλά έκανες να το αφήσεις έτσι.

« Last Edit: 06 Sep, 2008, 23:51:45 by spiros »

progvamp

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 1572
  • Gender: Female
    • Hellenic Myasthenia Gravis Association
Εγώ συγχάρηκα τον Σπύρο με προσωπικό μήνυμα, γιατί διαφορετικά θα ήθελα να ανοίξω ξεχωριστή ενότητα ευχαριστιών, επιδοκιμασιών, κλ.π. για τη δουλειά του και την προσφορά αυτή σε όλους εμάς! Δεν έγραψα το ορθογραφικό για να στρεσάρω κανέναν. Για να βοηθήσω το έκανα.

Κι άμα ήθελες βρε Σπύρο, ας μου έλεγες να πληκτρολογήσω κι εγώ καμιά σελίδα του εγκολπίου ;)
Τόσες που έχω πληκτρολογήσει για το Λεξικό της Ματζέντα (LSJ) και μάλιστα με ψιλές, δασείες, βαρείες (που δεν γνώριζα ούτε την ύπαρξή τους και κάκιστη σάρωση..), εδώ θα κολλήσω; :P (Θέλω άλλες έξι για να πάρω το λεξικό τσάμπα! Yeyyyyy! Αν προλάβω, όμως...) Αλλά άκουσα κάτι για προγράμματα που μετατρέπουν την εικόνα κειμένου σε κείμενο και φαντάστηκα ότι δεν θα είχες πολύ δουλειά να κάνεις. Τόσα ξέρω, τόσα φαντάζομαι, όμως! Δεν ξέρω πώς λειτουργούν και κατά πόσο, αυτά τα προγράμματα. Μάλλον σαν περισσότερος μπελάς μου ακούγονται.

Α, κι αυτό με τα "λάθη" που ίσως υπάρχουν στο αρχικό κείμενο, κατά την ταπεινή μου γνώμη, καλά κάνεις και δεν τα διορθώνεις. Εσύ το είχες πει νομίζω και κάπου αλλού ότι θα μετέφερες το κείμενο όπως είναι. Από κει και πέρα ας το πάρουν όσοι γνωρίζουν καλύτερα κι ας κάνουν τις διορθώσεις που νομίζουν στα δικά τους αντίτυπα. Εγώ πάντως θα ήθελα να το δω όπως δημοσιεύτηκε. :P
« Last Edit: 06 Apr, 2006, 02:40:24 by progvamp »

banned13

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 2972
  • Gender: Female
Quote
grosso modo: χονδρικώς, πάνω κάτω· η έκφραση χρησιμοποιείται για να δηλωθεί η μερική ευστοχία μιας εκτίμησης.

Τι θα κάνατε αν κάποιος που εκτιμάτε ως αρκετά μορφωμένο άνθρωπο, έλεγε "γκρόσο μότο", αντί για "γκρόσο μόντο"; Θα τον διορθώνατε; Εγώ, παρά το γεγονός ότι υπάρχει αρκετά στενή φιλία, δεν βρήκα το θάρρος να τον διορθώσω.

Quote
ΕΝ ΠΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙ
Η λόγια έκφραση εν πάση περιπτώσει, η οποία πέρασε στον καθημερινό προφορικό και γραπτό λόγο, συχνά χρησιμοποιείται με ανορθόγραφο τρόπο, ως προς την κατάληξη του πάση, που εμφανίζεται ως «πάσει».

Αυτό πάλι! Πρώτον, κατά κόρον ακούμε να λένε "εν τοιαύτη περιπτώσει", ενώ εννοούν "εν πάση περιπτώσει". Και δεύτερον, κατά κόρον πάλι βλέπουμε το ανορθόγραφο "εν πάσει περιπτώσει"...


metafrastis

  • Guest
Lucem sequimur (Ακολουθούμε το φως), το οποίο, σύμφωνα με τη Wikipedia τουλάχιστον, είναι στο θυρεό του Πανεπιστημίου του Έξετερ.

Ευχαριστώ για την επιβεβαίωση Nick. Για το Έξετερ δεν ξέρω αλλά η φράση αυτή αναγράφεται σίγουρα στο θυρεό του Πανεπιστημίου του Πόρτσμουθ, είναι πάνω στο Master μου γι' αυτό ρώτησα εξ αρχής.

spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 205164
  • Gender: Male
  • point d’amour
    • spiros.doikas
    • 102094522373850556729
    • doikas
    • greektranslator
    • lavagraph
    • Greek translator CV
Quote
Αλλά άκουσα κάτι για προγράμματα που μετατρέπουν την εικόνα κειμένου σε κείμενο και φαντάστηκα ότι δεν θα είχες πολύ δουλειά να κάνεις. Τόσα ξέρω, τόσα φαντάζομαι, όμως! Δεν ξέρω πώς λειτουργούν και κατά πόσο, αυτά τα προγράμματα. Μάλλον σαν περισσότερος μπελάς μου ακούγονται.

Κατερίνα εάν το κείμενο είναι σε καλή κατάσταση το OCR σε γλυτώνει πολλή δουλειά. Απλά έπρεπε να τσεκάρω για λάθη καθώς και να κάνω έντονα, πλάγια όσα έπρεπε.

Σε ευχαριστώ για την προθυμία να βοηθήσεις! Φύλαξέ τη για το μέλλον όπου ελπίζω να έχουμε πιο σοβαρά project!
« Last Edit: 06 Apr, 2006, 19:21:51 by spiros »

progvamp

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 1572
  • Gender: Female
    • Hellenic Myasthenia Gravis Association
Np! Anytime! ;)