Author Topic: Τελικό νι (τελικό «ν») και η χρήση του  (Read 48912 times)

Πρωτέαs

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 1732
  • Χορέψετε, χορέψετε, παπούτσια μη λυπάστε!
Re: Χρήση τελικού "ν" στα άρθρα
« Reply #30 on: 11 Nov, 2006, 20:15:31 »

Το τελικό ν

Το τραγούδι τον νίκησε
Άκουσε τότε ο Ορφέας το θεό Πλούτωνα, που έλεγε με βαριά φωνή:
— «Με το τραγούδι σου με νίκησες. Εκείνο που άλλος ποτέ δεν τόλμησε να ζητήσει, εσύ το απόλαυσες με τον πόνο σου. Πήγαινε! Η Ευρυδίκη θα σ’ ακολουθήσει στη γη. Πρόσεχε όμως, ό,τι και αν γίνει, ό,τι και αν ]ακούσεις, μη γυρίσεις να τη δεις, γιατί την έχασες για πάντα».
Έτσι είπε, και ο Ορφέας πήρε πάλι το δρόμο για τον επάνω κόσμο. Περπατούσε ανήσυχος και βιαστικός. Πίσω του τίποτε δεν άκουγε και όμως του φάνηκε πως κάποιος τον ακολουθούσε.
Α. Δέλτα, Μύθοι και θρύλοι

Στο κείμενο διαβάζουμε:
 τον πόνο   αλλά και    το θεό
την έχασε   αλλά και    να τη δει

— Μερικές λέξεις άλλοτε διατηρούν το τελικό ν και άλλοτε το χάνουν. Οι λέξεις αυτές είναι οι ακόλουθες:

α) το άρθρο τον, τον επάνω κόσμο  αλλά και  το δρόμο
β) το άρθρο την, την Κυριακή  αλλά και  τη Δευτέρα
γ) το αόριστο άρθρο έναν, μια φορά κι έναν καιρό αλλά και είδε ένα γέρο
δ) το αριθμητικό έναν   φώναζε έναν από κάθε πόλη αλλά και είδε ένα μόνο γέρο
ε) η προσωπική αντωνυμία την, την ντρόπιασε αλλά και τη δώρισε     
στ) το άκλιτο δεν, δεν ήθελε αλλά και  δε ζήτησε
ζ) το άκλιτο μην, μην τρέχεις αλλά και μη φοβάσαι

—  Διατηρούν το τελικό ν
1.   όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από φωνήεν
   τον αέρα, την αγάπη,
   δεν είδα, μην έρχεσαι
2.   όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από στιγμιαίο σύμφωνο (κ,π,τ,γκ,μπ,ντ,τζ,τς)
έναν κόσμο, την τέχνη, δεν μπόρεσε,
τον τσαλαπετεινό, τον πόνο, τον γκρεμό,
 την ντροπή, τον τζίτζικα
3.   όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από διπλό   ξ, ψ:
   τον ξεναγό, την ψυχή,
    έναν ξένο, δεν ψήθηκε

—  Χάνουν το τελικό ν όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από εξακολουθητικό σύμφωνο
   το δρόμο, ένα στεναγμό,
   τη βρύση, μη χάνεσαι

Γραμματική Χρίστου Τσολάκη

Το τελικό ν

τον άνθρωπο – το θρόνο
τον καιρό – το δάσκαλο
την πόλη     –    τη χώρα
δεν έχω  –  δε φοβούμαι
μην τρως – μη βιάζεσαι

Σε μερικές λέξεις, όπως βλέπουμε στα παραδείγματα, άλλοτε φυλάγεται το τελικό τους ν και άλλοτε χάνεται. Οι λέξεις αυτές είναι το άρθρο τον, την, το αριθμητικό και αόριστο άρθρο έναν, η προσωπική αντωνυμία του τρίτου προσώπου αυτήν, την και τα άκλιτα δεν, μην.

1. Φυλάγουν το τελικό ν, όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από φωνήεν ή από στιγμιαίο σύμφωνο (κ, π, τ, μπ, ντ, γκ, τς, τζ) ή διπλό (ξ, ψ):

τον αέρα   μην ακούτε                δεν είδα
έναν καιρό   δεν μπορώ                 μην περάσεις   την πρόφτασα
είδα έναν ξένο   τον τόπο                    την ντροπή   αυτήν ήθελα

2. Χάνουν το τελικό ν, όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από εξακολουθητικό σύμφωνο (β, γ, δ, ζ, θ, λ. μ, ν, ρ, σ, χ, φ):

το γέρο   τη βρύση                   δε γράφω   μη δέχεσαι
τη χαρά   το φόβο                     τη φοβήθηκα       ένα λαό
τη μητέρα   τη νίκη                      μη ρωτάς   μη σταματάς
τη ζωγραφίζει   αυτή θέλω

Το τελικό ν φυλάγεται πάντοτε στο άρθρο των, στην προσωπική αντωνυμία του τρίτου προσώπου αυτόν, τον, καθώς και στο τροπικό επίρρημα σαν:

— των φίλων μου
— των συμμαθητών μου
— αυτόν θέλω
— τον βλέπω
— φώναξε τον
— σαν θάλασσα
— σαν βαρύ είναι

Γραμματική Μανόλη Τριανταφυλλίδη

« Last Edit: 24 Apr, 2010, 11:43:36 by spiros »
Το ότι κάποιοι ζουν στον ίδιο χώρο, δεν σημαίνει ότι ζουν και στον ίδιο χρόνο ή τουλάχιστον ότι βιώνουν τον χρόνο με τον ίδιο τρόπο. Αυτό δεν κάνει τον κόσμο χειρότερο, απλώς πιο πολύπλοκο. σα(ρε)μάλι

14.   Ναι, βεβαίως. Σων, φέρε τα λεφτά του Ανθόνιο.



stathis

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 3373
  • Gender: Male
Re: Χρήση τελικού "ν" στα άρθρα
« Reply #32 on: 11 Nov, 2006, 20:19:28 »
Υστερόγραφον υποκειμενικόν:

Να προσθέσω ότι προτιμώ ένα -ν που προστέθηκε κατά λάθος από ένα -ν που αφαιρέθηκε κατά λάθος: το τον φορτιστή μου φαίνεται λιγότερο "άσχημο/λάθος" από το τη μπαταρία.


banned8

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 134
  • Gender: Male
Re: Χρήση τελικού "ν" στα άρθρα
« Reply #33 on: 11 Nov, 2006, 20:32:04 »
Το τελικό «ν» σε σχέση με τα θηλυκά μπαίνει για λόγους ευφωνίας. Σε σχέση με τα αρσενικά, για λόγους ευφωνίας ΚΑΙ σημασίας.

Αντιγράφω:

Σε μερικές λέξεις άλλοτε φυλάγεται το τελικό τους «ν» και άλλοτε χάνεται. Αυτές οι λέξεις είναι: τα άρθρα τον και την, το αριθμητικό και αόριστο άρθρο έναν, η τριτοπρόσωπη προσωπική αντωνυμία αυτήν, την και τα άκλιτα δεν και μην. Οι λέξεις αυτές:
1. Φυλάγουν το τελικό ν όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από φωνήεν ή στιγμιαίο σύμφωνο (κ, π, τ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ) ή διπλό σύμφωνο (ξ, ψ). 
Παραδείγματα: τον αέρα, έναν καιρό, έναν ξένο, μην ακούτε, δεν μπορώ, τον τόπο, δεν είδα, μην περάσεις, την ντροπή, την πρόφτασα, αυτήν ήθελα.
2. Χάνουν το τελικό ν όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από εξακολουθητικό σύμφωνο (γ, β, δ, χ, φ, θ, μ, ν, λ, ρ, σ, ζ).
Παραδείγματα: το γέρο, τη χαρά, τη μητέρα, τη ζωγραφίζει, τη βρύση, το φόβο, τη νίκη αυτή θέλω, δε γράφω, τη φοβήθηκα, μη ρωτάς, μη δέχεσαι, ένα λαό, μη σταματάς.


Τελευταία, κάποιοι έχουν αφαιρέσει τα «μπ» και «ντ» από τον κανόνα και γράφουν «τη μπανάνα» και «τη ντροπή».

Με εξαίρεση την καταγραφή προφορικού λόγου, καλό είναι να χρησιμοποιούμε «δεν» σε όλες τις περιπτώσεις (για να μην μπερδεύεται με το «δε» = μάλιστα, λέει το επιχείρημα).

Το τελικό ν διατηρείται πάντοτε στην προσωπική αντωνυμία του τρίτου προσώπου αυτόν, τον, και στο ομοιωματικό σαν.

Ο Μπαμπινιώτης στο λεξικό του και τα υπόλοιπα γραφτά του χρησιμοποιεί «τον» μπροστά από όλα τα αρσενικά. Διαβάστε το άρθρο εδώ και αντλήστε ό,τι είναι χρήσιμο.
http://tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=B&f=12510&m=B11&aa=1

Για λόγους νοηματικούς και όχι ευφωνικούς, χρησιμοποιούμε «τον» και «έναν» όταν, ανάμεσα στις λεξούλες αυτές και το ουσιαστικό, μεσολαβούν άλλες λέξεις, συνήθως επίθετο.
Δείτε το ωραίο παράδειγμα του Νίκου Σαραντάκου για τη διαφορά ανάμεσα στο μεγάλο κόλπο και τον μεγάλο κόλπο:
http://www.sarantakos.com/language/telikon.html

Πριν από τα κύρια ονόματα κρατάμε το τελικό «ν» σε όλες τις περιπτώσεις, αλλά όχι όταν καταγράφουμε προφορικό λόγο. Στο φόρουμ θα έγραφα: «Τον είδατε το Γιάννη με το αυτοκίνητό του;» Σε άλλα κείμενα: «τον Γιάννη».

Άλλες εξαιρέσεις αργότερα. Στο μεταξύ, μπορείτε να διαβάσετε επίσης:

Ορόγραμμα: http://www.ucy.ac.cy/conferences/eleto/Orogr-48c.htm
http://www.typos.com.cy/nqcontent.cfm?a_id=5914 (and following)
Κάποιες διαφορετικές απόψεις από τον Ανδρέα Παππά:
http://tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=B&f=13893&m=S16&aa=2

banned8

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 134
  • Gender: Male
Re: Χρήση τελικού "ν" στα άρθρα
« Reply #34 on: 11 Nov, 2006, 20:36:45 »
Επίσης, κάτι που δεν θυμάμαι πού το βρήκα γραμμένο αλλά το ακολουθώ (και όχι μόνο εγώ νομίζω):
Γράφουμε "τον" κατ' εξαίρεση του παραπάνω κανόνα όταν ανάμεσα στο άρθρο και το ουσιαστικό μεσολαβεί επίθετο, προκειμένου να αποφευχθεί η στιγμιαία αμφιβολία του αναγνώστη για το γένος του άρθρου. Π.χ.: 15 GB ελεύθερου χώρου στον σκληρό δίσκο (αλλά: 15 GB ελεύθερου χώρου στο δίσκο).

Εκτός απ' αυτό(ν) τον κανόνα, που τον ακολουθώ (δείτε παραπάνω), υπάρχει επιπροσθέτως και η χρήση του «τον» όταν έχουμε σκέτο ένα επίθετο, επειδή παραλείπεται (εννοούμενο) ουσιαστικό, αλλά πρέπει να αποσαφηνιστεί ότι μιλάμε για αρσενικό. Π.χ.

15 γίγα ελεύθερα στον σκληρό.
Απέτυχα στον πρώτο γύρο, αλλά τα κατάφερα στον δεύτερο.

banned8

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 134
  • Gender: Male
Re: Χρήση τελικού "ν" στα άρθρα
« Reply #35 on: 11 Nov, 2006, 20:45:28 »
Σε σχέση με τα συγκεκριμένα προβλήματα του Γιάννη:
Εγώ θα έγραφα:
- «το διακόπτη», «το φορτιστή» (είναι γνωστές λέξεις, δεν χρειάζονται «ν» για να καταλάβει ο άλλος το γένος)
- «την μπανάνα», αλλά δεν θα διόρθωνα «τη μπανάνα» αν υπήρχε συνεπής πολιτική σε ολόκληρο το κείμενο σε σχέση με το «μπ» και το «ντ»
- «τον θετικό πόλο», επειδή, ναι, βοηθά. Θα διόρθωνα ένα κείμενο όπου σε κάθε τέτοια περίπτωση ΔΕΝ υπάρχει «ν»; Ναι, αν δεν υπήρχε θέμα παρεξήγησης της διορθωτικής μου πολιτικής.


inertia

  • Sr. Member
  • ****
  • Posts: 822
  • Gender: Female
Re: Χρήση τελικού "ν" στα άρθρα
« Reply #36 on: 11 Nov, 2006, 20:53:25 »
Quote
Φυλάγουν το τελικό ν όταν η ακόλουθη λέξη αρχίζει από φωνήεν ή στιγμιαίο σύμφωνο (κ, π, τ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ) ή διπλό σύμφωνο (ξ, ψ).

Παραθέτω μία...πέρλα σοφίας (κι όχι μαργαριτάρι) προσφορά ενός καθηγητή της έκθεσης

"Κάποτε ένα μπουλντόγκ έπαθε ψύξη κι έκανε συνεχώς τς τζ"
Nobody puts Baby in a corner!

F_idάνι

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 3080
  • Gender: Female
Re: Χρήση τελικού "ν" στα άρθρα
« Reply #37 on: 11 Nov, 2006, 20:59:10 »
Quote
"Κάποτε ένα μπουλντόγκ έπαθε ψύξη κι έκανε συνεχώς τς τζ"
Χα χα! Ωραίο σαν παραμύθι του Τριβιζά! Εγώ πάντως το μπουλντόγκ που κάνει τζ τς, θα το έκανα Μπαγκα(ν)τέλα Ερ κοντίσιον!

user3

  • Sr. Member
  • ****
  • Posts: 663
Re: Χρήση τελικού "ν" στα άρθρα
« Reply #38 on: 14 Nov, 2006, 00:51:50 »
Συμφωνώ με τον συνονόματο Νίκελ και εδώ και πολλά χρόνια προτρέπω τους πάντες να βάζουν το νι (τοΝ) όταν έχουμε επίθετο μπροστά στο ουσιαστικό, διότι δεν ξέρει κανείς πού θα κοπεί η αράδα του κειμένου, οπότε αν ο αναγνώστης διαβάσει "το μεγάλο και γνωστό" αμέσως προδιατίθεται για ουδέτερο αλλά στην από κάτω αράδα μπορεί να έχει, π.χ. "λογοτέχνη".

Το περίεργο είναι ότι ενώ στις μέρες μας μαίνεται η αντεπίθεση (παλινόρθωση;) της νεοκαθαρεύουσας, ειδικά το τελικό Ν στο αρσενικό άρθρο δεν το πολυχρησιμοποιούν. Διαβάζω κάτι Ν τελικά σε ουδέτερα ουσιαστικά να ντιντινίζουν σαν τα γιαλικά στα ράφια (τα Ν του μεζεδοπώλη, εντελώς άχρηστα και μόνο για το θεαθήναι) και αυτό το καημένο που είναι χρήσιμο (επειδή είναι;) δεν το βάζουν.

« Last Edit: 03 Apr, 2009, 16:58:38 by spiros »

vanilia

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 166
  • Gender: Female
  • μιάου!
τελικό "ν" και η χρήση του
« Reply #39 on: 22 Mar, 2007, 16:40:00 »
Γεια σας,
μπορεί κάποιος να παραθέσει τους κανόνες για τη χρήση του τελικού ν ή να με παραπέμψει σε κάποια πηγή (ή πηγές) ώστε να διασαφηνίσω κάποια πράγματα; Γιατί ο καθένας λέει ό,τι θέλει τελικά κι έχω αρχίσει να μπερδεύομαι και να ξεχνάω κι αυτά που ξέρω! Υπάρχει κάποια διαφωνία μεταξύ των αρμοδίων;
Πίσω απ' τους λόφους, πίσω απ' τα βλέφαρα

υπάρχει τόπος και για σένα.

Χωρίς Βαστίλη, χωρίς ανάθεμα,

χωρίς τα χείλη τα σφιγμένα.

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 57733
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • 116102296922009513407
    • papaprodromou
    • ThePoetsILoved
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
Re: τελικό "ν" και η χρήση του
« Reply #40 on: 22 Mar, 2007, 16:44:40 »
Παιδιά, ψάχνετε λίγο και στις υποενότητες του Greek monolingual.

Βάσω, δες εδώ καταρχήν: http://www.translatum.gr/forum/index.php/topic,594.0.html
« Last Edit: 22 Mar, 2007, 17:09:51 by spiros »

spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 216831
  • Gender: Male
  • point d’amour
    • spiros.doikas
    • 102094522373850556729
    • doikas
    • greektranslator
    • lavagraph
    • Greek translator CV
Re: Χρήση τελικού "ν" στα άρθρα
« Reply #41 on: 22 Mar, 2007, 17:02:58 »
Η γνώμη μου είναι, όταν κανείς δεν είναι απολύτως σίγουρος, κάλλιο ένα παραπάνω, παρά ένα λιγότερο. Π.χ. ποτέ δεν θα έγραφα «το Γιάννη» διότι αφαιρεί κάτι από το αρσενικό στοιχείο του άρθρου (δεν υπάρχει αντίστοιχος κίνδυνος με το «την/τη»).

Προσωπικά, διατηρώ σχεδόν πάντα το τελικό «ν» στο «τον» αλλά αφαιρώ το «ν» από τα «μη/μην», «δεν/δε» σύμφωνα με τον κανόνα.

Ίσως κάποιος να πρέπει να κάνει ένα ρεζουμέ από τούτο 'δω να το βάλουμε στην ενότητα σημειωμάτων.
« Last Edit: 22 Mar, 2007, 17:14:23 by spiros »

banned8

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 134
  • Gender: Male
Re: Χρήση τελικού "ν" στα άρθρα
« Reply #42 on: 22 Mar, 2007, 21:59:38 »
Ίσως κάποιος να πρέπει να κάνει ένα ρεζουμέ από τούτο 'δω να το βάλουμε στην ενότητα σημειωμάτων.

Στο επόμενό μου διάλειμμα (σε κάνα μήνα).

sophistes

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 183
Γεια σου Σπύρο, είμαι ο Μιχάλης, τί κάνεις; Διάβασα μερικά από τα περί γλώσσας, στα οποία έχω κι εγώ τις ενστάσεις μου :-)
Είσαι πρόθυμος να μοιραστείς κι άλλες απόψεις ή είναι αρκετά ισχυρή η θέληση του Τριανταφυλλίδη (και οποιουδήποτε Τριανταφυλλίδη) στις γλωσσικές σου πίστεις;

« Last Edit: 24 Apr, 2010, 11:49:20 by spiros »

spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 216831
  • Gender: Male
  • point d’amour
    • spiros.doikas
    • 102094522373850556729
    • doikas
    • greektranslator
    • lavagraph
    • Greek translator CV
Καλώς τον. Ο σκοπός του φόρουμ είναι για να μοιραζόμαστε απόψεις ;)

Αν πρόσεξες στην αρχή του θέματος, δεν αναφέρεται μόνο ο Τριανταφυλλίδης. Για την ακρίβεια, δεν αναφέρω καθόλου τον Τριανταφυλλίδη. Όσο για «γλωσσικές πίστεις», φοβάμαι ότι δεν έχω καμία, μόνο κάποιες γλωσσικές αναζητήσεις πού και πού ;)
« Last Edit: 24 Apr, 2010, 11:32:43 by spiros »