Μανόλης Ανδρόνικος, Χρονικό της Βεργίνας

wings · 1 · 4010

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 72550
    • Gender:Female
  • Vicky Papaprodromou
Δια χειρός Μανόλη Ανδρόνικου

Από τον πρόλογο στο «Χρονικό της Βεργίνας»

Γνωστοί και άγνωστοι, Έλληνες και ξένοι, με παρακίνησαν να γράψω το κείμενο που δημοσιεύεται σ' αυτόν τον τόμο. Ίσως αυτός ο εξωτερικός ερεθισμός να στάθηκε μονάχα η πρόφαση να καταγράψω όσα κι εγώ ο ίδιος αισθανόμουν την ανάγκη να φέρω στη μνήμη μου και να τα καθηλώσω σε μια πιο στέρεη μορφή. Τα αποτελέσματα της ανασκαφής στη Βεργίνα στάθηκαν πολύ πιο σημαντικά από όσο θα μπορούσα να φανταστώ και να ελπίζω• όλοι έχουν την περιέργεια να μάθουν την ιστορία της πολύχρονης προσπάθειας που οδήγησε ως εδώ. Πέρα από την επιστημονική καταγραφή, που έγινε συστηματικά από το 1952 ως σήμερα, η ανασκαφική έρευνα της Βεργίνας έχει αυτό που θα μπορούσε να ονομάσει κανείς «ανθρώπινο» στοιχείο. Για να φτάσουμε στην επιτυχία του 1977, χρειάστηκαν πολλά χρόνια δουλειάς• ο αρχαιολόγος που άρχισε και συνέχισε τις έρευνες, οι άμεσοι συνεργάτες του, οι εργάτες της ανασκαφής, οι άνθρωποι του χωριού, έζησαν από χρόνο σε χρόνο μαι επιστημονική περιπέτεια που είναι φυσικό να τους επηρέασε όχι μονάχα με τη λάμψη του χρυσού που αποκάλυψαν στο τέλος, αλλά με τον ανθρώπινο μόχθο, τις προσδοκίες, τις απογοητεύσεις, που δοκίμασαν προτού φτάσει η τελική επιτυχία. Αυτή την ιστορία, την ανθρώπινη, μου ζήτησαν να θυμηθώ• και ομολογώ πως θέλω κι εγώ να την ξαναθυμηθώ.
Θα ήταν πιο εύκολο το εγχείρημα, αν κρατούσα στη ζωή μου κάποιο ημερολόγιο• πρέπει όμως να δηλώσω αμέσως στον αναγνώστη πως ποτέ μου δεν κράτησα ημερολόγιο, ούτε πριν ούτε ύστερα από το 1977. Σίγουρα δεν είμαι ο μόνος• ποτέ μου δεν σκέφτηκα πως αξίζει να καταγράφω τα «συμβάντα» της ζωής μου, ούτε καν τις σκέψεις μου• όσες μπορούσαν να έχουν κάποιο ενδιαφέρον τις έγραφα -όχι ημερολογιακά- και κάποτε τις δημοσίευα• οι άλλες χάθηκαν, ή καλύτερα αναλώθηκαν για να είμαι αυτός που είμαι. Τώρα που το σκέφτομαι, υποθέτω πως η εποχή που έζησα ήταν ακατάλληλη για να καταγράψει κανείς με ειλικρίνεια τις σκέψεις του και τις πράξεις του. Όταν ανδρώνεσαι σε μια δικτατορία (1936-1940) και συνεχίζεις με έναν πόλεμο, που προεκτείνεται με τον εμφύλιο, δεν νιώθεις ασφάλεια να αφήνεις αδιάψευστα τεκμήρια που μπορούν να σε καταστρέψουν. Αυτός είναι, ίσως, ο ένας λόγος. Όμως ο πιο σοβαρός, νομίζω, είναι πως ζώντας μέσα σε μια τέτοια περίοδο νιώθεις την υποχρέωση να πράξεις πιο πολύ, παρά να αρκεστείς στις ενδοσκοπήσεις ενός ημερολογίου, όταν μάλιστα δεν πιστεύεις πως έχεις να καταγράψεις τίποτα το ξεχωριστό.
Αν σήμερα αποφασίζω να σχεδιάσω από μνήμης αυτή την ιστορία, είναι γιατί καταλαβαίνω πως αξίζει τον κόπο να αναλογιστώ κι εγώ ο ίδιος το δρόμο που έκανα και να δώσω στους άλλους τις πληροφορίες που θεωρούν χρήσιμες. Θα ήταν ψεύτικη μετριοφροσύνη αν έλεγα πως εξακολουθώ να πιστεύω πως δεν αξίζει να ιστορήσω το «Χρονικό της Βεργίνας». Τώρα ξέρω πως αξίζει• ελπίζω να φανεί από το χρονικό αυτό πως ο δρόμος που ακολούθησα ήταν ίσιος και πως έφτασα στο τέλος του -αν υπάρχει τέλος σ' ένα τέτοιο δρόμο- μονάχα γιατί δεν κουράστηκα μεσοστρατίς.
Όσα γράφω στηρίζονται στη μνήμη μου• γνωρίζω πως η ανθρώπινη μνήμη είναι πάντα απατηλή• προσπάθησα να την ελέγξω σε όλα τα σημεία• αν όμως κάπου με παραπλάνησε, ζητώ την επιείκεια του αναγνώστη.

Ο τάφος αποκαλύπτεται
Είναι αδύνατον να γράψω τι ένιωσα όταν φάνηκε το πρώτο παράξενο τοιχάριο• το μόνο που έλεγα και ξανάλεγα ήταν πως πολύ μου αρέσει, πως είμαι περίεργος να δω τι είναι, πως κάτι παράξενο κι ενδιαφέρον θα μας δώσει. Δεν ήξερα τι• ήταν αδύνατο να μαντέψω τον απροσδόκητο ρόλο του. Κι όμως «μυρίστηκα» σωστά. Είχαμε βρει την άκρη της πιο απροσδόκητης ανακάλυψης.
Πρώτα μπήκαμε στο «μικρό» τάφο. Ήταν συλημένος κι είχε χώμα. Όμως στο βόρειο τοίχο φαινόταν καθαρά η εκπληκτική σύνθεση. Ο Πλούτων κρατούσε σφιχτά την Κόρη. Το κορμί της γυμνό, τεντωμένο απελπισμένα, είχε μιαν ομορφιά παρθενική• ο ζωγράφος δούλεψε με πάθος και τόλμη. Η χαρά μου ήταν τρομερή• τα χρώματα ήταν γοητευτικά, το σχέδιο συγκλονιστικό. Κι όμως είπα μονάχα: «καλό έργο». Χρειάστηκαν οι κραυγές των συναδέλφων για να με αναγκάσουν να ομολογήσω αυτό που ήξερα από την πρώτη στιγμή, πως είχαμε μπροστά μας ένα αριστούργημα της αρχαίας ελληνικής ζωγραφικής. Τώρα πια έβλεπα με τα μάτια μου πως οι προσδοκίες μου επαληθεύονταν, κάτι παραπάνω: η πραγματικότητα ξεπερνούσε τις προσδοκίες μου. Λυπόμουν μονάχα πως η υπόθεσή μου για την καταστροφή από τους Γαλάτες επιβεβαιώνονταν. Δίπλα στον τάφο είχαμε τα θεμέλια ενός κτιρίου και τα σπασμένα κομμάτια της ανωδομής• ο τάφος ήταν συλημένος. Και τότε μέσα μου άρχισε μια παράξενη ταραχή. Τι ευχόμουν; Να δικαιωθώ ως επιστήμονας και να βρω τους συλημένους βασιλικούς τάφους ή να διαψευσθώ και να βρω έναν ανέγγιχτο μακεδονικό τάφο; Δεν το αποφάσιζα, αλλά καταλάβαινα πως προτιμούσα το δεύτερο. Να είχα αυτή την τύχη, να βρω τον πρώτο μακεδονικό τάφο όπως τον άφησαν αυτοί που έθαψαν τον πλούσιο νεκρό τους! Ένα όνειρο τόσων χρόνων, κόποι και ελπίδες μιας ζωής.
Και σε λίγες μέρες η πραγματικότητα ήρθε να με βγάλει από το δίλημμα. Η θεωρία μου δεν ανατρεπόταν -τουλάχιστον όχι ακόμα, και όχι οπωσδήποτε- ενώ ο σφραγιστός τάφος ήταν εκεί μπροστά μας.


Έργα και ημέρες του Μανόλη Ανδρόνικου
Γεννήθηκε στην Προύσα το 1919 και έζησε στη Θεσσαλονίκη από το 1922 ως το τέλος της ζωής του, το 1992. Φοιτητής της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ συμμετείχε στην πανεπιστημιακή ανασκαφή της Βεργίνας. Αργότερα, φιλόλογος στο Διδυμότειχο στα πρώτα χρόνια της Κατοχής, διέφυγε το 1942 στη Μέση Ανατολή. Με την απελευθέρωση επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη και το 1949 ολοκλήρωσε τη διδακτορική του διατριβή για τον Πλάτωνα και την τέχνη.
Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ από το 1961, έγραψε σημαντικές μελέτες και μονογραφίες για την αρχαία ελληνική τέχνη και την αρχαιολογία του βορειοελλαδικού χώρου, ενώ δίδαξε αρχαιολογία και ιστορία της αρχαίας και νεότερη τέχνης. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Μακεδονικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας «Η Τέχνη», μέλος της Διεθνούς Ένωσης Τεχνοκριτών, και διετέλεσε πρόεδρος του δ.σ. του ΚΘΒΕ. Διετέλεσε πρόεδρος του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου και αντιπρόεδρος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, ήταν ισόβιος εταίρος της Αρχαιολογικής Εταιρείας, της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών, της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών και του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου. Για την προσφορά του στην επιστήμη της αρχαιολογίας είχε λάβει διακρίσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Η ελληνική πολιτεία τον τίμησε με τον Μεγαλόσταυρο του Φοίνικα.

Από άρθρο της Δ. Βελοπούλου στη Μακεδονία της Κυριακής (11 Ιουνίου 2006).

Ομολογώ ότι δυσκολεύτηκα να δώσω αυτό το απόσπασμα του βιβλίου στην ενότητα Favourite non-fiction. Γιατί σε κάθε βιβλίο του και κάθε γραπτό του, ο καθηγητής Ανδρόνικος ακροπατούσε στην κόψη της επιστήμης και της λογοτεχνίας με αξιοθαύμαστη μαεστρία.

Ευτυχώς για τον καθηγητή Ανδρόνικο και, κυρίως, για όλους εμάς, το όνειρο του κειμένου που μόλις διαβάσατε έγινε πραγματικότητα... το χρυσάφι των βασιλικών τάφων της Βεργίνας φώτισε την πόλη μας, τη χώρα μας και τη υφήλιο ολόκληρη από το 1977, δίνοντας μια νέα διάσταση και πνοή στην αρχαία ελληνική ιστορία.

Ήταν Σεπτέμβρης του '78, όταν η Θεσσαλονίκη έβγαινε επιτέλους νικήτρια από τον μεγάλο σεισμό του Ιουνίου και, μετά από ένα μαύρο τρίμηνο, υποδεχόταν και πάλι χιλιάδες κόσμο από άλλους τόπους για τη ΔΕΘ και για την έναρξη του νέου ακαδημαϊκού έτους στο ΑΠΘ. Και τότε, ένα πρωτάκι του ΑΠΘ δειλά-δειλά ανέβαινε τα σκαλοπάτια της σχολής του και ξαφνικά... το πρώτο «οικείο πρόσωπο» που συνάντησε και του 'πιασε κουβέντα, έτσι απ' το τίποτα, ήταν ο καθηγητής Ανδρόνικος. Ο καθηγητής Ανδρόνικος που αγαπούσε τις λέξεις κι έπαιζε μαζί τους σαν παιδί, ο δάσκαλος που σου μίλαγε και σε μάγευε, ο ομιλητής και συγγραφέας που σε καθήλωνε, ο συμπολίτης μας που δεν έπαυε ποτέ να βαδίζει δίπλα μας στους ίδιους «μαχαλάδες» της Θεσσαλονίκης που αγάπησε αλλά έβλεπε πολύ περισσότερα απ' όλους μας και δεν δίσταζε να τα πει και να τα γράψει παντού για νας φωτίσει το νου και να μάθουμε να σκεφτόμαστε και να «πράττουμε πιο πολύ».

14 ολόκληρα χρόνια μετά το θάνατό του, νιώθω ακόμα ότι μου λείπει καθημερινά ο ορθώς σκεπτόμενος πολίτης που έφυγε νωρίτερα απ' ότι έπρεπε από την πόλη αυτή
.
« Last Edit: 12 Jun, 2006, 16:48:54 by wings »
Ο λόγος είναι μεγάλη ανάγκη της ψυχής. (Γιώργος Ιωάννου)


 

Search Tools