false friends → ψευδόφιλες λέξεις, ψευδοφίλιες λέξεις

banned8 · 39 · 26017

banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
Οι ψεύτικοι φίλοι είναι οι φίλοι που νομίζεις ότι τους ξέρεις, κατεβάζεις τις άμυνές σου και σου τη φέρνουν από εκεί που δεν το περιμένεις.
Έτσι ακριβώς και με τις λέξεις που έχουν ονομαστεί faux amis στα γαλλικά, false friends στα αγγλικά και «ψευδόφιλες» στα ελληνικά (που φαίνεται να σημαίνει «φίλες του ψεύδους» και όχι απατηλές, ύπουλες, δόλιες, μπαμπέσικες — για άλλη μια φορά, κολλήσαμε στο ξενικό και ξεχάσαμε το ελληνικό).

Θα ήθελα να συγκεντρώσουμε εδώ τις αγγλικές λέξεις που (1) έχουν συγγενική σχέση με ελληνικές ή (2) θυμίζουν λέξεις σε άλλες γνωστές μας γλώσσες και μας παρασύρουν να τις μεταφράσουμε με έναν τρόπο επειδή τα συμφραζόμενα δεν μας υποχρεώνουν να το σκεφτούμε περισσότερο· αλλά η λέξη στα αγγλικά έχει διαφορετική σημασία, σε μια συγκεκριμένη χρήση τουλάχιστον. Και πέφτουμε στη λούμπα.

Αν ήμουν σωστός ερευνητής, θα πήγαινα να αγοράσω το Αγγλο-Ελληνικό Λεξικό Ψευδόφιλων Μονάδων (Athens University Press, 2005) και να αποσπάσω τις λέξεις τις οποίες θέλω να επισημάνω εδώ. Σύμφωνα με την Εισαγωγή του Λεξικού (συνημμένο), «Χωρίς αμφιβολία ο πραγματικός αριθμός ζευγαριών ΨΜ ανάμεσα στα αγγλικά και τα ελληνικά υπερβαίνει τα περίπου 1.000 λήμματα που περιλαμβάνονται σε αυτό το λεξικό». Εμένα εδώ δεν με ενδιαφέρουν ούτε τα 1.000 ζευγάρια του Λεξικού. Με ενδιαφέρουν μόνο οι παγίδες.

Δηλαδή δεν νομίζω να υπάρχει πρόβλημα σύγχυσης στην περίπτωση λέξεων όπως magazine, mascara, camera. Δεν έχω δει να μεταφράζονται «μαγαζί», «μασκαράς», «κάμαρα».

Η λέξη-πισώπλατο χτύπημα είναι βέβαια το empathy (= ενσυναίσθηση κ.λπ.). Μετέφρασε το γερμανικό Einfühlung με βάση την αρχαιοελληνική «εμπάθεια», που σήμαινε ισχυρό πάθος. Αλλά σήμερα στα ελληνικά η εμπάθεια σημαίνει μοχθηρό πάθος και μόνο κατανόηση δεν δείχνει.

Ιδιαίτερη απέχθεια αισθάνομαι για τη συχνότατη χρήση του «απολογούμαι» αντί για «ζητάω συγγνώμη» σαν μετάφραση του apologise. Είναι τόσο συχνό το λάθος που σύντομα θα δούμε τη νέα σημασία του «απολογούμαι» να προστίθεται στα ελληνικά λεξικά. Άλλο όμως apologise for my actions (= ζητάω συγγνώμη για τις πράξεις μου) και άλλο account for my actions (= απολογούμαι, δίνω εξηγήσεις, δίνω λογαριασμό για τις πράξεις μου).

Η Αλεξάνδρα βλέπει συνέχεια μπροστά της την autopsy (= νεκροψία) να μεταφράζεται αυτοψία.

Άλλα γνωστά ζευγάρια που μου έρχονται στο νου χωρίς ιδιαίτερη έρευνα:
He’s pathetic. (= Είναι να τον λυπάσαι. ΟΧΙ Είναι παθητικός.)
He was sympathetic. (= Έδειξε κατανόηση κ.ά. ανάλογα με τα συμφραζόμενα, αλλά ΟΧΙ Ήταν συμπαθητικός.)
novel = μυθιστόρημα, ΟΧΙ νουβέλα

Σπανιότερα είναι τα προβλήματα με τα:
psychic σαν ουσιαστικό (= μέντιουμ, μάντης, «μάγος», ΟΧΙ ψυχικός)
pragmatic (= πραγματιστής, ΟΧΙ πραγματικός)
sycophant (= κόλακας, ΟΧΙ συκοφάντης)
paragon (= πρότυπο, υπόδειγμα, ΟΧΙ παράγοντας)

Τον οβολό σας, λοιπόν. Βγάλτε τα απωθημένα σας και χτυπήστε καμπανάκια. Υπενθυμίζω: τις παγίδες θέλουμε εδώ.

Και αν βρείτε το χρόνο και τη διάθεση:
1. Διαβάστε το πολύ ενδιαφέρον σχετικό άρθρο του Νίκου Σαραντάκου:
2. Προτείνετε κάτι καλύτερο από το «ψευδόφιλες».
« Last Edit: 17 Feb, 2020, 13:21:20 by spiros »


wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 72798
    • Gender:Female
  • Vicky Papaprodromou
Για το false friends, καταρχήν, ο λαός λέει «αυτές είναι λυκοφιλίες».

ΛΚΝ

λυκοφιλία
η [likofilía] O25 : προσποιητή, ψεύτικη φιλία μεταξύ προσώπων, που στην πραγματικότητα μισούν και εχθρεύονται ο ένας τον άλλο.  [λόγ. < αρχ. λυκοφιλία]


Άλλη περίφραση: «τη φιλία την έχουν στο γόνατο», δηλαδή την αντιμετωπίζουν με προχειρότητα και ανά πάσα στιγμή μπορεί κάποιοι να πουλήσουν τους φίλους τους.
Ο λόγος είναι μεγάλη ανάγκη της ψυχής. (Γιώργος Ιωάννου)



banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
Για το false friends, καταρχήν, ο λαός λέει «αυτές είναι λυκοφιλίες».
Το πρόσθετο ενδιαφέρον είναι ότι το επίθετο της αρχαίας δεν είναι, βέβαια, «λυκόφιλος» (που θα περιέγραφε κάποιον που αγαπά τους λύκους) αλλά «λυκοφίλιος».

Άρα, αν στη γλώσσα μιλάμε για «ψευδοφιλία», μήπως και οι λέξεις (ή μονάδες) θα έπρεπε να αποκαλούνται «ψευδοφίλιες»;


wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 72798
    • Gender:Female
  • Vicky Papaprodromou
Ναι, αλλά συνήθως απαντά το ουσιαστικό, Νίκο, π.χ. Μα, φίλοι είναι τούτοι; Αυτές είναι λυκοφιλίες...

Συμφωνώ, βέβαια, με τα επίθετα που αναφέρεις (και το «ψευδοφίλιος»).
Ο λόγος είναι μεγάλη ανάγκη της ψυχής. (Γιώργος Ιωάννου)



banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
Ε, καλά και στην αρχαία δεν ήταν σε καθημερινή χρήση το επίθετο. Στον Μένανδρο αναφέρεται: «λυκοφίλιοι μεν εισιν αι διαλλαγαί».


mavrodon

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 6583
    • Gender:Male
Ε, καλά και στην αρχαία δεν ήταν σε καθημερινή χρήση το επίθετο. Στον Μένανδρο αναφέρεται: «λυκοφίλιοι μεν εισιν αι διαλλαγαί».
Γιατί όχι κάλπικοι φίλοι/κάλπικες φιλίες;


banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
Για να μην αναλώνεστε σε λάθος κατεύθυνση: το πρόβλημά μου δεν είναι η μετάφραση για το false friends, αλλά αν πρέπει να αλλάξουμε το (καθιερωμένο;) επίθετο «ψευδόφιλες» στο «ψευδόφιλες λέξεις / μονάδες» και τι να το κάνουμε.

Όσο για μια ακόμα λέξη (όχι ιδιαίτερα προβληματική):
lyrics, στίχοι (και όχι, ας πούμε, «λυρικοί ποιητές»)
Εμπνευσμένο από το Music & Lyrics που βλέπω.


Tinky

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 112
    • Gender:Female
Gymnasium [gym] = γυμναστήριο (όχι γυμνάσιο)
Eulogy = εγκώμιο (όχι ευλογία)
Choleric = ευερέθιστος (όχι χολερικός)
Thesaurus = λεξικό συνωνύμων, αντιλεξικό (όχι θησαυρός)

Κάποια από αυτά, βέβαια, μπορεί να έχουν και την έννοια της παρένθεσης, όπως βλέπω στα λεξικά μου -- απλώς, αν δεν κάνω λάθος, τα συναντάμε σπάνια με την έννοια αυτή.

Τον οβολό σας, λοιπόν. Βγάλτε τα απωθημένα σας και χτυπήστε καμπανάκια.
Το agony μπορεί να μπει στη λίστα; Όσες φορές το συναντούσα σε κείμενά μου, το μετέφραζα ως "πόνος". Το έχω δει άπειρες φορές σε υπότιτλους μεταφρασμένο ως "αγωνία" -ενώ ήταν λάθος καραμπινάτο- και γι' αυτό μου 'χει μείνει απωθημένο... Βέβαια, το ένα λεξικό μού δίνει "αγωνία" και το άλλο "αγωνία" αλλά και "οδύνη". Οπότε δεν ξέρω κατά πόσο θεωρείται false friend.


banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
Oh, the agony! Την αγωνία φρικτή οδύνη που έχω νιώσει τόσες και τόσες φορές μ' αυτή τη λέξη!

Βεβαίως ανήκουν στα κακά τα φιλαράκια όλες οι λέξεις που μπορεί να έχουν και την «ηχητική» σημασία, αυτή που μας θυμίζει αυτόματα η προέλευσή τους, αλλά σε σπανιότατες περιπτώσεις.


banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
Μόλις έπεσα επάνω του και σπεύδω να το προσθέσω:

Το nervous δεν είναι «νευρικός» όταν δηλώνει τρακ και αμηχανία.


Να υπενθυμίσω επίσης ότι στο 8o Διεθνές Συνέδριο Γλωσσολογίας στα Ιωάννινα θα υπάρχει και εισήγηση με θέμα «Greek-English false friends: now they are, now they aren't». Αναρωτιέμαι αν πρόκειται να πιάσουν το θέμα από την αντίστροφη, όταν μεταφράζοντας από τα ελληνικά στα αγγλικά διαλέγουμε τις λάθος λέξεις – και λέμε, ας πούμε, stress at work has made him very nervous.


user3

  • Sr. Member
  • ****
    • Posts: 663
Άλλη ψευδόφιλη λέξη δεν μου έρχεται στο νου τώρα έτσι εκ του προχείρου, αν και ασφαλώς θα υπάρχουν καμπόσες
ακόμα.

Θέλω όμως να υπερασπιστώ την ελληνοπρέπεια του όρου "ψευδόφιλος" όσο κι αν δεν με τρελαίνει σαν όρος. Πρώτα απ' όλα, φαίνεται ότι λείπει σε διακοπές η Σταυρούλα, αλλιώς θα επισήμαινε ότι το τραγούδι του Βαμβακάρη "όλος ο κόσμος τώρα δουλεύει μηχανές / κι αν κάνεις το κορόιδο σου στήνουν πιο πολλές" έχει τίτλο "Η Ψευτοφιλία".

Δεύτερο, στο TLG βρίσκω άφθονα σύνθετα με δεύτερο συνθετικό το -φιλος, με την έννοια που θέλουμε, και κυρίως βρίσκω "ψευδόφιλος" με την έννοια του "άπιστος φίλος" σε μια παραλλαγή (λόγια) του Μεγαλέξαντρου. Απαξ λεγόμενο, αλλά λέον.

Οπότε, δεν θα το κατακεραυνώσω.
« Last Edit: 21 Feb, 2009, 15:22:34 by spiros »


banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
Νίκο, δεν κατακεραύνωσα (εγώ τουλάχιστον) ούτε την ψευτοφιλία ούτε τους ψευτόφιλους. Το πρόβλημά μου είναι όταν η λέξη «ψευδόφιλος» γίνεται επίθετο (ψευδόφιλες λέξεις), οπότε, κατά τα βιβλιόφιλος, ζωόφιλος, κινηματογραφόφιλος, νεκρόφιλος, ομοφυλόφιλος, είναι σαν να πρόκειται για λέξεις που αγαπούν τα ψεύδη. Πάει περίπατο η ψεύτικη φιλία.


Mushroom

  • Newbie
  • *
    • Posts: 80
    • Gender:Male
Αν και οι των δύο Νίκων προσθήκες ίσως ακυρώνουν εν μέρει τα παρακάτω (που έγραψα πριν τις δω), λέω να τα καταθέσω έτσι κι αλλιώς. Ιδού λοιπόν αυτά:

Εγώ λέω να μεταθέσουμε τον τόνο στην επόμενη συλλαβή (ψευδόφιλες → ψευδοφίλες). Αν μάλιστα μιλήσουμε για μία λέξη, ο τόνος έτσι κι αλλιώς, σύμφωνα με τους κανόνες της καθαρεύουσας (που μοιάζουν ακόμη πανίσχυροι κατά τον σχηματισμό τέτοιων όρων), θα πέσει στην παραλήγουσα λόγω του μακρού 'η' της λήγουσας. Είναι κρίμα πάντως που στη γλώσσα μας δεν γίνεται ακόμη δεκτό το μορφολογικό σύστημα της δημοτικής στις αποδόσεις επιστημονικών, λογοτεχνικών κ.ά. όρων. Αν γινόταν, το συγκεκριμένο πρόβλημα θα λυνόταν αμέσως (και θα εμφανιζόταν ένα άλλο...*), μια και το πρώτο συνθετικό θα ήταν "ψευτο-". Τώρα έχουμε ασάφεια, επειδή δεν φαίνεται αν το "ψευδο-" σημαίνει ψεύδος ή ψευδής.

Όσο για το θέμα "ουσιαστικό/επίθετο", αν δεν κάνω λάθος, η ίδια λέξη (φίλος/φίλη) είχε στα αρχαία και εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να έχει και τις δύο χρήσεις (η χρήση του ως επίθετο φαίνεται εξάλλου και από τον υπερθετικό βαθμό "φίλτατος"). Το άλλο επίθετο, το "φίλιος", σημαίνει κυρίως κάτι που ανήκει σε ή προέρχεται από φίλο, οπότε θα ήταν μάλλον άσχετο στην περίπτωσή μας. Τα "φίλια πυρά" π.χ. είναι πυρά που προέρχονται από φίλους εν αγνοία τους - τα ίδια τα πυρά δεν μπορούν να έχουν φιλικές διαθέσεις απέναντί μας.

* Το νέο πρόβλημα θα ήταν: "ψευτόφιλες" σημαίνει ψεύτικες φίλες ή φίλες των ψευτών; Γι' αυτό τάσσομαι για έναν ακόμη λόγο υπέρ της μετάθεσης του τόνου στο β' συνθετικό.

Ακολουθεί ο οβολός μου:

syllabus = πρόγραμμα σπουδών/μαθημάτων (όχι κάτι με συλλαβές)
symposium (μία από τις έννοιες) = συλλογή διατριβών/δοκιμίων επί κοινού θέματος
Άγγελος Παπαδημητρίου


Oblitron

  • Full Member
  • ***
    • Posts: 565
    • Gender:Male
Critical / Kριτικός

Τopical / Τοπικός

Basic / Βασικός   (Your knowledge is very basic / Οι γνώσεις σου είναι πολύ βασικές)

Filial / Φιλικός (δεν είναι καν ομόρριζα)

Chart / Χάρτης [Σε κάποιες περιπτώσεις είναι true friends (hydrographic chart), σε κάποιες false (organisation chart)]


Nα προσθέσω ότι οι faux amis λέγονται falci amici, falsos amigos, falsche Freunde. Καμία πρωτοτυπία! Nα τους πούμε κι εμείς φάλτσους φίλους, ώστε να δείχνουν άμεσα περί τίνος πρόκειται;


Σουρπουίτσα

  • Dolce far niente...!
  • Sr. Member
  • ****
    • Posts: 1172
    • Gender:Female
  • Whatevah...
Να προσθέσω εκ του προχείρου τα:

ethics / ηθική (αντί για δεοντολογία)

ethnic / εθνικός (αντί για εθνοτικός)

dramatic / δραματικός (εδώ το πρόβλημα έγκειται στην αρνητική συμπαραδήλωση της ελληνικής λέξης που πολλές φορές φορτώνεται χωρίς λόγο και στην αντίστοιχη αγγλική)
Στο ίντερνετ όλα διίστανται.
W4tt4n4b3


 

Search Tools