Ιστανμπούλ > εις την Πόλη / Σταμπόλι; (Κωνσταντινούπολη, Ισλαμπόλ, Βυζάντιο, Βασιλεύουσα, Βασιλίς των πόλεων, Μεγαλόπολις, Επτάλοφος)

spiros · 14 · 8182

spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 824788
    • Gender:Male
  • point d’amour
Παναγιώτη, για το "εις την Πόλη" που ανέφερες έχω να θέσω υπόψιν κάποιες μου απόψεις, τις εξής:

Το Ιστανμπούλ προήλθε από την λέξη Σταμπόλι (που χρησιμοποιούσαν οι τότε Ρωμιοί) αφού προστέθηκε σ ‘ αυτό ένα ιώτα λόγω της φωνητικής αδυναμίας των Τούρκων να προφέρουν λέξεις που αρχίζουν από στ, σν, σμ αν πρώτα δεν τους προσθέσουν στην αρχή αυτό το ιώτα (το λατινικό i για την ακρίβεια). Πχ. Izmir για την Σμύρνη, Iznik για την Νίκαια κλπ. Η απόδειξη ότι υπήρχε το Σταμπόλι ως λέξη είναι το ότι οι σλάβοι (Ρώσσοι κλπ) λέγανε την Κωνσταντινούπολη είτε Στάμπολ (стамбол) είτε Τσάριγκραντ (цариград δηλαδή πόλη του βασιλιά/αυτοκράτορα, βασιλεύουσα στα καθ ' ημάς). Τώρα πιστεύω ότι το Σταμπόλι προέκυψε από παραφθορά των λέξεων ΚωνΣΤΑΝτίνου ΠΟΛΙν όταν οι παραφθείραντες αυτές διατήρησαν τα χαρακτηριστικά, από ηχητική άποψη, φωνήεντα και σύμφωνα των δύο λέξεων. Άρα το «εις την Πόλη» δεν το βλέπω τόσο πιθανό ως προέλευση. Καταρχήν το «η» του «εις την Πόλη» δεν συμβιβάζεται με το «α» του Ιστανμπούλ. Εν τω μεταξύ το σταμπόλι ήταν και μονάδα βάρους σε κάποια περιοχή της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας : ένα σταμπόλι = δύο κουβέλια = είκοσι τέσσερις οκάδες.

Κάθε ένσταση στα παραπάνω είναι βεβαίως ευπρόσδεκτη.

Η πόλη ονομαζόταν από την ίδρυσή της το 658/7 π.Χ. έως και το 330 μ.Χ. Βυζάντιο. Το 196 μ.Χ, και για σύντομο χρονικό διάστημα, έλαβε επίσης την ονομασία Augusta Antonina από τον αυτοκράτορα Σεπτίμιο Σεβήρο, προς τιμή του γιου του Αντωνίου. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄, στα εγκαίνιά της το 330, την μετονόμασε Nova Roma (ελλ. Νέα Ρώμη), όνομα που όμως δεν επικράτησε, καθώς η πόλη έγινε γρήγορα γνωστή ως Κωνσταντινούπολη (=πόλη του Κωνσταντίνου), από το όνομα του ιδρυτή της. Όπως παραδίδει ο ιστορικός Σωκράτης, στην Εκκλησιαστική Ιστορία, η ονομασία Νέα Ρώμη κατοχυρώθηκε δια νόμου και φαίνεται πως απηχούσε ένα ρητορικό παραλληλισμό μεταξύ Ρώμης και Κωνσταντινούπολης. Άλλες ονομασίες που της αποδόθηκαν είναι «Βασιλεύουσα», «Βασιλίς των πόλεων», «Μεγαλόπολις» και «Επτάλοφος», ενώ αναφορά γίνεται και στο όνομα «Ανθούσα» .

Η διεθνής ονομασία της πόλης σήμερα είναι Ιστάνμπουλ, όπως μετονομάστηκε επίσημα από την Τουρκική Δημοκρατία στις 28 Μαρτίου του 1930. Η ετυμολογία του όρου δεν είναι γνωστή με βεβαιότητα. Περισσότερο αποδεκτή είναι η άποψη πως προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «εις την πόλη». Θεωρείται εξάλλου πιθανό πως με δεδομένα τη σπουδαιότητα και το μέγεθός της, οι κάτοικοί της την αποκαλούσαν απλά «Πόλη», όπως αποκαλείται συχνά μέχρι σήμερα από τους Έλληνες. Η ονομασία Ιστάνμπουλ, μαζί με τις παραλλαγές Ιστινμπόλ  ή Ιστανμπόλ χρησιμοποιήθηκαν κατά την περίοδο του σουλτανάτου των Σελτζούκων καθώς και κατά την πρώιμη οθωμανική περίοδο, ενώ η προφορά της ονομασίας ως εις την πόλη  πιστοποιείται σύμφωνα με πηγές από τα τέλη του 14ου αιώνα. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, ο όρος Ισταμπούλ πηγάζει από τη λέξη Ισλαμπούλ , δηλαδή πόλη του Ισλάμ, αν και αυτή η υπόθεση φαίνεται να προσκρούει στο γεγονός της χρήσης του ονόματος πριν ακόμα γίνει πρωτεύουσα της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το ελαφρά παραλλαγμένο όνομα Ισλαμπόλ , που μεταφράζεται ως «εκεί που το Ισλάμ αφθονεί», φαίνεται πως δόθηκε στην πόλη από τον Μωάμεθ Β' και συναντάται σε έγγραφα του 15ου αιώνα, καθώς και σε φιρμάνι του 1760/1 — που τελικά δεν εφαρμόστηκε — σύμφωνα με το οποίο θα έπρεπε να αποτελεί επίσημο όνομα της πόλης. Η ονομασία Κωνσταντινούπολη  βρισκόταν σε παράλληλη χρήση, κυρίως σε επίσημα οθωμανικά έγγραφα, λογοτεχνικά έργα, αλλά και νομισματικές κοπές. Ήταν σε χρήση περισσότερο σε κύκλους λογίων, ενώ στην καθημερινή επικοινωνία κυριαρχούσαν διάφορες παραλλαγές της ονομασίας Ιστανμπούλ.

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CF%89%CE%BD%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%8D%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B7
« Last Edit: 19 Feb, 2011, 11:53:38 by spiros »


iogo

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 46539
    • Gender:Male
  • ignoramus et ignorabimus
Επτάλοφος: Ενας Ιταλός θα έκανε σύγχυση με την Ρώμη. ;)

città dei sette Colli
"Io non odio persona al mondo, ma vi sono cert'uomini ch'io ho bisogno di vedere soltanto da lontano".
Ugo Foscolo - "Ultime lettere di Jacopo Ortis"



Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 4118
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Το Ιστανμπούλ προήλθε από την λέξη Σταμπόλι (που χρησιμοποιούσαν οι τότε Ρωμιοί) αφού προστέθηκε σ ‘ αυτό ένα ιώτα λόγω της φωνητικής αδυναμίας των Τούρκων να προφέρουν λέξεις που αρχίζουν από στ, σν, σμ αν πρώτα δεν τους προσθέσουν στην αρχή αυτό το ιώτα (το λατινικό i για την ακρίβεια). Πχ. Izmir για την Σμύρνη, Iznik για την Νίκαια κλπ. Η απόδειξη ότι υπήρχε το Σταμπόλι ως λέξη είναι το ότι οι σλάβοι (Ρώσσοι κλπ) λέγανε την Κωνσταντινούπολη είτε Στάμπολ (стамбол) είτε Τσάριγκραντ (цариград δηλαδή πόλη του βασιλιά/αυτοκράτορα, βασιλεύουσα στα καθ ' ημάς).

Οι ενστάσεις μου είναι οι εξής: α) Πότε έλεγαν οι Σλάβοι Stambol την Κων/πολη; Πριν από τους Τούρκους; Γιατί αν το κάνανε μετά, θα δανείστηκαν τη λέξη από τους Τούρκους. β) Ορθά τα περί i- που μπαίνει στην αρχή της λέξης όταν αρχίζει από σίγμα + σύμφωνο, αλλά το Iznik δεν ταιριάζει εδώ, γιατί δεν υπήρχε τύπος... "*Σνίκαια". Το Iznik είναι από το "Εις Νίκαιαν". γ) Το Σταμπόλι επίσης θα μπορούσε να είναι αντιδάνειο από το Istambul... Το έλεγαν οι Ρωμιοί έτσι πριν από τους Τούρκους; Η γλωττοχρονολόγηση είναι βασική παράμετρος σε τέτοιοιες περιπτώσεις.

Τώρα πιστεύω ότι το Σταμπόλι προέκυψε από παραφθορά των λέξεων ΚωνΣΤΑΝτίνου ΠΟΛΙν όταν οι παραφθείραντες αυτές διατήρησαν τα χαρακτηριστικά, από ηχητική άποψη, φωνήεντα και σύμφωνα των δύο λέξεων. Άρα το «εις την Πόλη» δεν το βλέπω τόσο πιθανό ως προέλευση. Καταρχήν το «η» του «εις την Πόλη» δεν συμβιβάζεται με το «α» του Ιστανμπούλ.

Για το Κωνσταντίνου Πόλιν, έσο βέβαιος, ουδέποτε σχηματίζονται έτσι οι λέξεις, με "αποσπάσματα" συλλαβών από φράσεις... Το δε a < η εξηγείται λόγω φωνηεντικής αρμονίας: η Τουρκική δεν ανέχεται πρόσθια και οπίσθια φωνήεντα στην ίδια λέξη! Πβ. ελλ. ανοιχτήρι > τουρκ. anahtar (= κλειδί).
« Last Edit: 19 Feb, 2011, 14:21:08 by Asdings »
In dubio pro reo


escut

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 2892
    • Gender:Male
  • Theophilos Vamvakos
Quote
Για το Κωνσταντίνου Πόλιν, έσο βέβαιος, ουδέποτε σχηματίζονται έτσι οι λέξεις, με "αποσπάσματα" συλλαβών από φράσεις...

https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=122591.0#ixzz1EPSREM6J

Δέν είμαι βέβαιος, Παναγιώτη. Η παραφθορά δέν σημαίνει οτι οι λέξεις παραφθείρονται μια-μια, και δέν μπορεί άρα να παραφθαρεί ζεύγος λέξεων. Δέν έχω παραδείγματα αυτή την στιγμή αλλά σκέπτομαι οτι  το "στραπατσάρισμα"  προήλθε δια της ακουστικής (το "σταν" και το "πολ" ακούγονται πολύ καλύτερα, είναι ηχηρότερες απο τις άλλες συλλαβές) και όχι της γραπτής οδού. Μην αποκλείεις την παραφθορά του ζεύγους "Κωνσταντίνου Πόλιν" σε Σταμπόλι. Δέν είναι "αποσπάσματα συλλαβών απο φράσεις" είναι δύο διαδοχικές λέξεις που μάλιστα έγιναν τελικά μία !!!! : Κωνσταντινούπολις.

Quote
αλλά το Iznik δεν ταιριάζει εδώ, γιατί δεν υπήρχε τύπος... "*Σνίκαια". Το Iznik είναι από το "Εις Νίκαιαν".

https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=122591.0#ixzz1EPX6ux46
Σωστά!

Quote
Πότε έλεγαν οι Σλάβοι Stambol την Κων/πολη; Πριν από τους Τούρκους; Γιατί αν το κάνανε μετά, θα δανείστηκαν τη λέξη από τους Τούρκους

https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=122591.0#ixzz1EPXRu1dy
Πράγματι έχει ενδιαφέρον αυτό που διερωτάσαι και είναι και κρίσιμο στην υποστήριξη της άποψής μου !!! Έρευνα λοιπόν !!


Προσθήκη: Κατέφυγα στο Russisches Etymologisches Woerterbuch  του γερμανού Max Vasmer. Αναρτώ φωτογραφίες (Α κα Β σελίδα). Αναφέρει το "εις την πόλιν" αλλά και το ενδιάμεσο ελληνικό Στημπόλι !! Επομένως οι τούρκοι παρέφθειραν το Στημπόλι και όχι το "εις την πόλιν". Εκτός και βασίστηκαν στην παραφθορά του aruss  Stambolb όπως βλέπεις στο λεξικό Vasmer....   Δυστυχώς δέν δέχεται το σύστημα την Β σελίδα. Ξεπερνάει τα 850 kb. Θα στην στείλω στο μαιλ σου, Παναγιώτη.
« Last Edit: 09 Jan, 2013, 11:07:24 by spiros »
Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου



Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 4118
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Σε αυτό συμφωνώ απολύτως, δεν προσκρούει σε κανένα κανόνα. Θα πρέπει άρα να προσθέσουμε στην ετυμολογική αλυσίδα και τον κρίκο "Στημπόλη". Συνεπώς: Εις την Πόλιν > Στημπόλη > τουρκ. Istambul (αφενός) και σλαβ. Stambol κ.λπ. (αφετέρου).
In dubio pro reo


escut

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 2892
    • Gender:Male
  • Theophilos Vamvakos
Στέλνω στο μαιηλ σου την Β σελίδα. Στοιχεία για το Κωνσταντίνου Πόλιν  αναζητούνται ακόμη...
« Last Edit: 09 Jan, 2013, 11:08:24 by spiros »
Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου


Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 4118
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Όσο ψάχνεις, ας αναφέρουμε εδώ μερικά ξένα ονόματα της Κωνσταντινούπολης:

Παλαιοσκανδιναβική (Old Norse): Mikligarðr/Miklagarðr (= μεγαλούπολη, από το mikill = μεγάλος, και garðr = πόλη) [προφ. μίκλιγκαρδρ/μίκλαγκαρδρ]

Παλαιά Εκκλησιαστική Σλαβονική (Old Church Slavonic): Цѣсарьградъ (= καισαρούπολη, από το Цѣсарь < Caesar/Καίσαρ, και градъ = πόλη) [προφ. τσέσαργκραντ]

Ρωσική: Царьград [προφ. τσάρjγκρατ]

Βουλγαρική/Σκοπιανή, Σερβοκροατική: Цариград [προφ. τσάριγκρατ/τσάριγκραντ]

Ρουμανική: Ţarigrad (δάνειο από τη Βουλγαρική) [προφ. τσάριγκραντ]

Ουκραϊνική: Царгород [προφ. τσάργοροντ]
In dubio pro reo


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 824788
    • Gender:Male
  • point d’amour
Θεόφιλε, ή πρέπει να πάρεις σαρωτή ή να φωτογραφίζεις τα βιβλία έχοντας τη φωτογραφική μηχανή ακριβώς από πάνω. Συνιστώ σαρωτή πάντως, βρίσκεις πολύ φθηνά και σε συνδυασμό με OCR μπορείς να το μετατρέπεις σε κείμενο. Επίσης, για να μη γίνονται τόσο μεγάλες οι εικόνες πρέπει να επεξεργάζονται με λογισμικό επεξεργασίας εικόνων ή να χρησιμοποιείς μια υπηρεσία όπως αυτή.


escut

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 2892
    • Gender:Male
  • Theophilos Vamvakos
Quote
Όσο ψάχνεις, ας αναφέρουμε εδώ μερικά ξένα ονόματα της Κωνσταντινούπολης...

Πολύ ωραία όλα αυτά! Την βασιλεύουσα ξέχασες (Цариград), το Цар  κάνει και για βασιλιά.
« Last Edit: 19 Feb, 2011, 18:51:46 by spiros »
Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου


escut

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 2892
    • Gender:Male
  • Theophilos Vamvakos
Quote
Θεόφιλε, ή πρέπει να πάρεις σαρωτή ή να φωτογραφίζεις τα βιβλία έχοντας τη φωτογραφική μηχανή ακριβώς από πάνω. Συνιστώ σαρωτή πάντως, βρίσκεις πολύ φθηνά και σε συνδυασμό με OCR μπορείς να το μετατρέπεις σε κείμενο. Επίσης, για να μη γίνονται τόσο μεγάλες οι εικόνες πρέπει να επεξεργάζονται με λογισμικό επεξεργασίας εικόνων ή να χρησιμοποιείς μια υπηρεσία όπως αυτή.

https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=122591.0#ixzz1EPtLx3ZS

Σπύρο, ευχαριστώ για τις οδηγίες. Έχω σαρωτή αλλα δέν με βολεύει. Απο τα βιβλία (σχεδόν όλα ογκώδη) δέν αφαιρούνται οι σελίδες. Θα γίνω όμως καλύτερος (κατακόρυφος)  φωτογράφος.
Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου


Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 4118
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts


Πολύ ωραία όλα αυτά! Την βασιλεύουσα ξέχασες (Цариград), το Цар  κάνει και για βασιλιά.

Όχι, φίλε μου, δεν την ξέχασα. Το Цар  βγαίνει από το Цѣсарь < Caesar/Καίσαρ, γι' αυτό έγραψα "καισαρούπολη". Ασφαλώς σημασιολογικά ταιριάζει και το Βασιλεύουσα, αλλά εγώ ανέφερα τις κυριολεκτικές σημασίες των τοπωνυμίων, για περισσότερη ετυμολογική διαφάνεια.
In dubio pro reo


escut

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 2892
    • Gender:Male
  • Theophilos Vamvakos
Σωστά! Άσε με να κάνω, ντέ, και κανένα αστείο! Κατα τα άλλα ..caeso matris utero.. o φίλος μας ο αυτοκράτωρ.
Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 824788
    • Gender:Male
  • point d’amour
Σπύρο, ευχαριστώ για τις οδηγίες. Έχω σαρωτή αλλα δέν με βολεύει. Απο τα βιβλία (σχεδόν όλα ογκώδη) δέν αφαιρούνται οι σελίδες. Θα γίνω όμως καλύτερος (κατακόρυφος)  φωτογράφος.

Δεν έκανες κατακόρυφο στις γυμναστικές επιδείξεις του σχολείου; -:)
Δεν χρειάζεται να αφαιρεθούν, απλά τοποθετείς το τμήμα που σε ενδιαφέρει με προσοχή στον σαρωτή -:)



Παλαιοσκανδιναβική (Old Norse)
https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=122648.0
« Last Edit: 19 Feb, 2011, 19:53:31 by spiros »


escut

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 2892
    • Gender:Male
  • Theophilos Vamvakos
Quote
Δεν έκανες κατακόρυφο στις γυμναστικές επιδείξεις του σχολείου; -:)
Δεν χρειάζεται να αφαιρεθούν, απλά τοποθετείς το τμήμα που σε ενδιαφέρει με προσοχή στον σαρωτή -:)

https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=122591.0#ixzz1ES3R5F99

Ένα είδος κατακορύφου έκανα, όχι  στον τοίχο!!! αλλά στο άλμα επι κοντώ, ανεβαίνοντας για τον πήχυ! Για τις σελίδες που δέν αφαιρούνται προφανώς αστειεύτηκα!!! λέγοντας το αυτονόητο. Αλλά όπως και να το κάνεις, Σπύρο, δέν είναι και η πιό άνετη δουλειά να βάζεις έναν βαρύ τόμο "πλάκα" πάνω στο γυαλί του σαρωτή. Εκτός αν έχεις ανακαλύψει τίποτα κινητούς σαρωτές χειρός (εν είδει στυλό πχ) οπότε μου το λές.
Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου


 

Search Tools