Author Topic: Χαριποτερικά 7, πρώτη γεύση  (Read 3396 times)

user3

  • Sr. Member
  • ****
  • Posts: 663
Χαριποτερικά 7, πρώτη γεύση
« on: 03 Nov, 2007, 12:36:48 »
(Δεν ξέρω αν τούτο δω πάει στα μαργαριτάρια ή στα αγγλικά ή πού αλλού).


Μόλις πήρα το έβδομο βιβλίο του Χάρι Πότερ. Ακόμα δεν το έχω διαβάσει,
αλλά έριξα μια ματιά.

Να πω όμως πρώτα απ' όλα ότι με ενόχλησε λιγάκι όχι μεταφραστικά αλλά
τυπογραφικά, η σελίδα με το μότο (ή όπως αλλιώς λέγεται αυτή η σελίδα)
όπου η Ρόουλινγκ έχει βάλει δυο εκτενούτσικα αποσπάσματα από δυο έργα
και κατά κακή τύχη το ένα είναι οι Χοηφόρες του Αισχύλου, οπότε θεωρεί
υποχρεωτικό ο εκδότης να βάλει και το πρωτότυπο και μάλιστα με τα ίδια
μεγάλα γράμματα, οπότε η σελίδα με το μότο γινεται δισέλιδο.

Το δεύτερο που είδα όπως άνοιξα το βιβλίο είναι η αφιέρωση. Η
συγγραφέα αφιερώνει το βιβλίο σε εφτά πρόσωπα ή μάλλον σε έξι
γνωστούς της και:
                            And to You
If you have stuck with Harry until the very end.

Τώρα, εσείς πώς το βλέπετε αυτό; Εγώ νόμιζα ότι εννοεί
"αν έμεινες μαζί με το Χάρι", όμως η μεταφράστρια έχει άλλη γνώμη:

και σ' εσένα, αν έχεις μείνει "κολλημένος" με τον Χάρι ως το τέλος.

Δεν συμφωνώ.

Το τρίτο σημείο ήταν μια αρμαθιά από εκφράσεις που είχα σημειώσει
όταν διάβαζα το αγγλικό το καλοκαίρι. Είναι στο δεύτερο κεφάλαιο
εκεί που η σκανδαλοδημοσιογράφος η
Σκίτερ γραφει ένα δηλητηριώδες άρθρο για τον Ντάμπλντορ και
τους φίλους του.

Not everyone thought he was so wonderful, you know -he trod on an awful lot of important
toes. But old Dodgy Doge can get off his high hippogriff, because I've had access
to a source most journalists would swap their wands for, one who has never
spoken in public before...

Η ελληνική απόδοση:
Δεν τον θεωρούσαν όλοι τέλειο -είχε πατήσει πολλούς σημαντικούς κάλους. Όσο
για τον γερο-Ντότζι, ας τρέξει να κρυφτεί με τον ωραίο του ιππόγρυπα, γιατί έχω μια
πηγή που οι περισσότεροι δημοσιογράφοι θα έδιναν και το μαγικό ραβδί τους για να την
αποκτήσουν...

Να κάνω τη σούμα. Εδώ η Ρόουλινγκ έχει τρία σημεία που μ' ενδιέφεραν,
α) Το old Dodgy Doge, όπου είχα απορία πώς θα αποδοθεί το λογοπαίγνιο και που η
μεταφράστρια το έλυσε με αυτοκρατορικό τρόπο, σαν ο Μεγαλέξαντρος το
γόρδιο δεσμό, ήγουν το έφαγε.
β) Το trod on an awful lot of important toes η μεταφράστρια το αποδίδει με
αντίστοιχη ελληνική έκφραση, πολύ κοντινή της.... αλλά.... με ενοχλεί πάρα
πολύ διότι στα ελληνικά "κάλος" είναι και μειωτικός χαρακτηρισμός για πρόσωπο.
Οπότε εγώ θα έβαζα "πάτησε τους κάλους πολλών μεγαλόσχημων"
ή κάτι τέτοιο. Όχι "σημαντικούς κάλους" διότι θουκύριε.
γ) Το άλλο, η μεταφράστρια το μεταφράζει καταλέξη, με αποτέλεσμα να
μην ξέρω αν αντελήφθη το παιχνίδι της συγγραφέας και το περιφρόνησε
ή αν δεν το αντιλήφθηκε καθόλου. Θέλω να πω, η συγγραφέα όταν λέει
ότι ο Ντοτζι can get off his high hippogriff, λογοπαίζει με το to get off
your high horse, που σημαίνει "σταμάτα να μας κάνεις τον απουδαίο" ή τον
καμπόσο ή κατέβα από το καλάμι σου ή... ή.... και που η συγγραφέα το
προσάρμοσε στον κόσμο των Μάγων, αντικαθιστώντας το άλογο με τον
ιππόγρυπα.
Η μεταφράστρια καταλαβαίνει ότι κάποιο λάκκο έχει η φάβα, γιαυτό δεν
μεταφράζει καταλέξη (που θα ήταν "να ξεκαβαλικέψει τον ψηλό του
ιππόγρυπα") αλλά... δημιουργικά. Κι όμως, θα μπορούσε ή να
κρατήσει το νόημα της συγγραφέας χωρίς μαγική προσαρμογή
ή ακόμα και να επιχειρήσει κάτι σαν:
...όσο για τον Ντότζι, ας κατεβεί από το σκουπόξυλο που έχει καβαλήσει...

Κι όμως, ίσως από τη βιασύνη να τελειώσει μέσα στις προθεσμίες, προτίμησε
να ισοπεδώσει το κείμενο.
Κρίμα.


« Last Edit: 03 Nov, 2007, 12:57:37 by sarant »


banned8

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 133
  • Gender: Male
Re: Χαριποτερικά 7, πρώτη γεύση
« Reply #1 on: 03 Nov, 2007, 13:30:34 »
Πραγματικά κρίμα, γιατί τα ωραία κείμενα στα ωραία λογοπαίγνια αναδεικνύονται – και μεταφραστικά. Ή καίγονται. Και τα συγκεκριμένα δεν ήταν από τα πιο δύσκολα ή δυσνόητα. Στο "stuck with", έχεις δίκιο, «αν έχεις μείνει πιστός στον Χάρι όλον αυτό τον καιρό». Αλήθεια, πόσων χρονών είναι σήμερα ένα παιδί που διάβασε τον πρώτο Χάρι στα δώδεκά του; (Κοιτάζω και απαντώ μόνος μου: 22.)

Η απορία μου: ο Αισχύλος μπήκε στο πρωτότυπο; Θα μπορούσε να τον είχε βάλει και η Ρόουλινγκ στα αρχαία ελληνικά. Ίδιο θα ήταν το αποτέλεσμα. Apocryphal.

Zazula

  • Λεξιλάγνος λογοπαίκτης
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 1338
  • Gender: Male
  • Αθεράπευτος πομφολυγτόπιξ
Re: Χαριποτερικά 7, πρώτη γεύση
« Reply #2 on: 03 Nov, 2007, 13:44:14 »
Κατ' αρχάς, Νίκο, δεν έχει και επιμελητή αυτό το βιβλίο; Ρωτώ διότι έχω διαβάσει προσεκτικά και τα υπόλοιπα κείμενά σου σχετικά με το Χάρι Πότερ, και αναρωτιέμαι πού διακρίνονται, αν υπάρχουν, διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στις επιλογές της μεταφράστριας, το ρόλο του επιμελητή (που εδώ θα πρέπει να λειτουργεί και ως υπεύθυνος σειράς - αν δεν υπάρχει ξέχωρα και τέτοιο πρόσωπο στην αλυσίδα αποφάσεων) και το κατευθυντήριο πλαίσιο που ορίζει ο εκδότης. Διότι, άντε κάνει κάτι άστοχο ή επιδεχόμενο βελτίωσης ο μεταφραστής - έτσι θα μείνει; Καήκαμε! Και, αν μιλάμε για μια σειρά στην οποία έχει επενδύσει ο ελληνικός εκδοτικός οίκος εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ, αυτό δεν είναι απλώς απαράδεκτο - είναι αυτοκτονικό!


Δήλωση αποποίησης ευθύνης: Δεν έχω διαβάσει ακόμη κανένα από τα βιβλία της σειράς, σε καμία γλώσσα. Αυτό δεν το καταθέτω ως ιδεολογική τοποθέτηση -μια και ούτε το πρώτο ούτε το τελευταίο βιβλίο είναι που θα πάρει χρόνος μέχρι να καταπιαστώ μαζί του- αλλά μόνον επειδή αντιλαμβάνομαι πως υπάρχει ένα εκτενέστατο υπόβαθρο πίσω από τα κείμενα, καθώς επίσης και αναρίθμητα λογοπαίγνια, με τα οποία εγώ δεν έχω καμία επαφή. Επομένως, αν κάπου πω κάτι εντελώς άστοχο, σχωράτε με σας παρακαλώ, και διορθώστε με με στοργή, αγάπη και προδέρμ.


1. If you have stuck with Harry until the very end
Συμφωνώ με την τοποθέτησή σου, Νίκο - με μία μικρή ρύθμιση. Προτείνεις "αν έμεινες μαζί με το Χάρι", εγώ πάλι θα προτιμούσα το "αν έμεινες παρέα με το Χάρι μέχρι το τέλος", διότι σε παιδιά απευθύνεται, το "παρέα" μου ακούγεται αρμονικότερο. (Αν ήταν διαφορετικός ο χαρακτήρας του βιβλίου, ίσως και να σκεφτόμουν το "αντάμα" στη θέση τού "μαζί".)

2. he trod on an awful lot of important toes
Και εδώ είμαστε σύμφωνοι, ότι η διατύπωση στα ελληνικά είναι τουλάχιστον άστοχη. Προτείνεις "πάτησε τους κάλους πολλών μεγαλόσχημων" - κι εδώ εγώ θα έκανα μια μικρή διόρθωση. Πιστεύω ότι η έκφραση είναι "του πατώ τον κάλο", και στον πληθυντικό γίνεται "τους πατώ τον κάλο" - όχι "τους κάλους". Δεν ξέρω, είναι κάτι από τα πολλά σημεία όπου η μετάφραση του αγγλικού πληθυντικού σε ελληνικό πληθυντικό (αντί ενικού), εμένα με βρίσκει αντίθετο. Εγώ θα πρότεινα "πάτησε τον κάλο σε πολλούς μεγαλόσχημους" (κι έφυγε και μια γενική).
Zazula: γλυφός και τσαγανός σαν κουτσουκέλα

WRITING STYLE GUIDELINES
1. Be more or less specific.
2. It's not O.K. to use ampersands & abbreviations.
3. Exaggeration is a million times worse than understatement.
4. Parenthetical remarks (however relevant) are to be avoided.


banned8

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 133
  • Gender: Male
Re: Χαριποτερικά 7, πρώτη γεύση
« Reply #3 on: 03 Nov, 2007, 13:52:46 »
2. he trod on an awful lot of important toes
Και εδώ είμαστε σύμφωνοι, ότι η διατύπωση στα ελληνικά είναι τουλάχιστον άστοχη. Προτείνεις "πάτησε τους κάλους πολλών μεγαλόσχημων" - κι εδώ εγώ θα έκανα μια μικρή διόρθωση. Πιστεύω ότι η έκφραση είναι "του πατώ τον κάλο", και στον πληθυντικό γίνεται "τους πατώ τον κάλο" - όχι "τους κάλους". Δεν ξέρω, είναι κάτι από τα πολλά σημεία όπου η μετάφραση του αγγλικού πληθυντικού σε ελληνικό πληθυντικό (αντί ενικού), εμένα με βρίσκει αντίθετο. Εγώ θα πρότεινα "πάτησε τον κάλο σε πολλούς μεγαλόσχημους" (κι έφυγε και μια γενική).
Ψιλά γράμματα, θα μου πεις, αλλά δεν μπορώ να μην καταθέσω το γιατί απέρριψα εγώ αυτή την προσέγγιση. Η ίδια παρατήρηση πέρασε αμέσως από τη σκέψη μου. Και την έδιωξα. Γιατί, με τη διατήρηση του ιδιωματικού ενικού, διατηρείται ατόφια και η μεταφορική σημασία, χάνεται δηλαδή η δυνατότητα να την οπτικοποιήσεις στο μυαλό σου, όπως κάνει το αγγλικό (όπου μπορείς να τον φανταστείς να πατάει κυριολεκτικά τα δάχτυλά τους) και ο πληθυντικός στο ελληνικό. Να πατάς τον ένα κάλο μετά τον άλλο και να ακούς τις αλλεπάλληλες τσιρίδες – αριστούργημα.
Αλλά δεν έδωσα πολλή σκέψη ούτε στο ένα ούτε στο άλλο — αυτόματες αντιδράσεις περιγράφω και ίσως κάνω λάθος.

user3

  • Sr. Member
  • ****
  • Posts: 663
Re: Χαριποτερικά 7, πρώτη γεύση
« Reply #4 on: 03 Nov, 2007, 16:12:48 »

Για να πω την αλήθεια, αυτό με τους κάλους το έγραψα χωρίς να το
σκεφτώ. Μια φορά κι έναν καιρό ήμουν φανατικός μονιστής (δηλ.
θα συμφωνούσα υπερθεματίζοντας με τον Ζάζουλα) αλλά τώρα
έχω ρίξει νερό στο κρασί μου.
Αλλωστε, κορίτσια στα κρεβάτια σας. Οπως και το "να προσέχετε
τους εαυτούς σας" ενοχλεί σφόδρα, αλλά κι ο τύπος με τον ενικό
είναι απλώς ξυρισμένος Κύκλωπας, θέλω να πω: τέρας κι αυτό
αλλά περιποιημένο. Ομως αυτά ανήκουν σ' άλλο νήμα.

ν.

banned8

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 133
  • Gender: Male
Re: Χαριποτερικά 7, πρώτη γεύση
« Reply #5 on: 03 Nov, 2007, 16:50:06 »
Ως γνωστό, εδώ έχουμε μια περίπτωση lose-lose (ή Tails you win, heads I lose):
Λες στα αγγλικά «He cut their throats» και σου λέει ο άλλος (μπορεί να σου πει) «μα πόσους λαιμούς είχε ο καθένας»;
Λες στα ελληνικά «Τους έκοψε το λαρύγγι» και σου λένε (μπορούν να σου πουν) «Καλά, όλοι μαζί, ένα λαρύγγι είχανε;»
Δεν χωράει λογική, μόνο χρήση (λογική ή παράλογη).


Zazula

  • Λεξιλάγνος λογοπαίκτης
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 1338
  • Gender: Male
  • Αθεράπευτος πομφολυγτόπιξ
Re: Χαριποτερικά 7, πρώτη γεύση
« Reply #6 on: 03 Nov, 2007, 17:10:00 »
Ανανήψας φανατικός μονιστής, ε sarant; Ώστε έχω ελπίδα τελικά, γιατρέ μου;

1. Υπάρχουν παγιωμένα πράγματα, όπως το "κορίτσια στα κρεβάτια σας" (όπου κάνει μία τρέλα κείνη η επανάληψη του -ja, να σου τρίζουν οι σουμιέδες), που δεν τα συζητάμε.

2. Υπάρχουν εκτρωματικές κατασκευές, τις οποίες δεν μπορείς να τις πεις χωρίς να σου 'ρθει αναγούλα, όσο και προσπαθήσεις. Λ.χ. λέει ο Ν.Σ. "έχω ρίξει νερό στο κρασί μου" - πληθυντικός; "Έχουμε ρίξει νερά στα κρασιά μας"; Σιγά μη μας σπάσουν, και πρέπει να τρέχουμε σε κάνα οινομαιευτήριο...

3. Υπάρχουν προσωπικές ορέξεις που χαρακτηρίζουν κάτι ως οριακά αποδεκτό ή οριακά απαράδεκτο. Ως παραδείγματα φέρνω το ότι το "να προσέχετε τον εαυτό σας" δεν του καλοκάθεται του Ν.Σ., ενώ εμένα λ.χ. δεν με προβληματίζει καθόλου. Ή το ότι ο Ν.Λ. θα καθόταν ν' ακούσει αυτόν που επικρίνει το "τους έκοψε το λαρύγγι", ενώ 'γώ θα τον πρόγκαγα.

4. Υπάρχει και πάλι η σχολή της υποβοήθησης ή μη του αναγνώστη, αλλά εδώ για να πρωτοτυπήσουμε είπαμε εγώ κι ο nickel να είμαστε αντιστρόφως αντίθετοι. έτσι για παράδειγμα εγώ δεν πιστεύω πως χρήζει tweaking η ιδιωματική έκφραση για να οπτικοποιήσει νοερά το γεγονός (εγώ την εικόνα που λέει ο Ν.Λ. την έβλεπα με τη δική μου διατύπωση), ενώ εκείνος πιστεύει ότι χρειάζεται. Το ίδιο είχαμε διαπιστώσει (ότι, δηλαδή, προσεγγίζουμε το θέμα διαφορετικά) και σε πρόσφατη απόπειρα απόδοσης ενός τσιτάτου του Groucho Marx. Ωστόσο, de gustibus et de coloribus non est disputandum.
« Last Edit: 03 Nov, 2007, 17:12:48 by Zazula »
Zazula: γλυφός και τσαγανός σαν κουτσουκέλα

WRITING STYLE GUIDELINES
1. Be more or less specific.
2. It's not O.K. to use ampersands & abbreviations.
3. Exaggeration is a million times worse than understatement.
4. Parenthetical remarks (however relevant) are to be avoided.

banned8

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 133
  • Gender: Male
Re: Χαριποτερικά 7, πρώτη γεύση
« Reply #7 on: 03 Nov, 2007, 20:43:11 »
Ή το ότι ο Ν.Λ. θα καθόταν ν' ακούσει αυτόν που επικρίνει το "τους έκοψε το λαρύγγι", ενώ 'γώ θα τον πρόγκαγα.
Τα παραδείγματα ήταν σκοπίμως αδιαμφισβήτητα για να δείξω πώς για το ίδιο πράγμα οι δύο γλώσσες υπηρετούν μια εντελώς αντίθετη λογική.
Αυτό ωστόσο έχει συχνά σαν αποτέλεσμα να βρίσκουμε στη μετάφραση αγγλικούς πληθυντικούς που (ίσως) είναι αταίριαστοι στη γλώσσα μας. Μας κάνουν να κοντοστεκόμαστε, αλλά συγκεντρώνεται και ένα σώμα παραδειγμάτων που σχεδόν δημιουργεί νέα δεδομένα. Π.χ.
Μερικοί άνδρες ξυρίζουν τα κεφάλια τους...
Κρατούσαν τα κεφάλια τους ψηλά...
Να πα να κόψουν τα λαρύγγια τους...
...κρατούσαμε τις κοιλιές μας από τα γέλια...
...αλλά με αυτούς τους ρυθμούς θα χαλάσετε τα στομάχια σας.



Zazula

  • Λεξιλάγνος λογοπαίκτης
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 1338
  • Gender: Male
  • Αθεράπευτος πομφολυγτόπιξ
Re: Χαριποτερικά 7, πρώτη γεύση
« Reply #8 on: 04 Nov, 2007, 11:23:28 »
Νίκο, λέμε το ίδιο πράγμα - ότι στην αδιαμφισβήτητα υπάρχουσα γκρίζα ζώνη μεταξύ του εντελώς αδόκιμου ενικού και του εντελώς αδόκιμου πληθυντικού, ο καθένας μας βάζει μία διαχωριστική γραμμή ανάλογα με τα προσωπικά του γούστα και τις προσλαμβάνουσες παραστάσεις του, για να ξεχωρίσει το τι τον ενοχλεί και τι όχι. Εκεί ακριβώς είπα κι εγώ πως είναι αυτονόητο ότι τα ακριβή σημεία όπου ο καθείς μας θα βάλει (αν βάλει) τη δική του διαχωριστική γραμμή, αναπόφευκτα διαφέρουν - αλλά τούτο δεν σημαίνει πως πρόκειται για αδιαφιλονίκητο λάθος.
Zazula: γλυφός και τσαγανός σαν κουτσουκέλα

WRITING STYLE GUIDELINES
1. Be more or less specific.
2. It's not O.K. to use ampersands & abbreviations.
3. Exaggeration is a million times worse than understatement.
4. Parenthetical remarks (however relevant) are to be avoided.

Enydrida

  • Semi-Newbie
  • *
  • Posts: 3
  • Gender: Female
Re: Χαριποτερικά 7, πρώτη γεύση
« Reply #9 on: 05 Nov, 2007, 19:37:01 »
Ξέρω ότι το θέμα εδώ είναι η μετάφραση του έβδομου βιβλίου, αλλά θα ήθελα να αναφέρω και ένα-δυο από τα σημεία που εντόπισα διαβάζοντας τα προηγούμενα βιβλία για τη διπλωματική μου (η οποία είχε ως θέμα τη μετάφραση διαφόρων κατηγοριών wordplay στα 6 πρώτα βιβλία). Και τα δυο παραδείγματα είναι από το δέκατο κεφάλαιο του τέταρτου βιβλίου, όπου  η Ρόουλινγκ γράφει:

they joined the queue, and were able to take an old rubber tyre back to Stoatshead Hill before the sun had really risen. They walked back through Ottery St Catchpole towards The Burrow in the dawn light, talking very little because they were so exhausted, and thinking longingly of their breakfast. (σελ. 130)

Στην ελληνική μετάφραση το παραπάνω χωρίο έχει ως εξής:

Πριν ανατείλει ο ήλιος, βρίσκονταν κιόλας στο Κεφάλι της Ερμίνας. Διέσχισαν την Ενυδρίδα του Αγίου Κλητήρα και κατευθύνθηκαν προς το Μπάροου με το φως της αυγής, συζητώντας ελάχιστα επειδή ήταν κατάκοποι και σκέφτονταν με λαχτάρα το πρωινό τους. (σελ. 139)

Δεν θα σχολιάσω κατά πόσο στο παραπάνω κομμάτι ο λόγος ρέει ή όχι. Αυτό όμως που δεν μπόρεσα να καταλάβω τι σκεφτόταν η μεταφράστρια όταν μετέφραζε το Stoatshead Hill ως Κεφάλι της Ερμίνας και το Ottery St Catchpole ως Ενυδρίδα του Αγίου Κλητήρα. Μήπως θέλησε να είναι δημιουργική; Η φίλη μου πάντως, που είναι επίσης μεταφράστρια και διάβασε πρώτα την ελληνική μετάφραση, αναρωτιόταν ποια είναι η Ερμίνα και ποιος ο Άγιος Κλητήρας. Ομολογώ βέβαια ότι μας δόθηκε η αφορμή για άφθονο γέλιο, αλλά και κάποια, όχι ιδιάιτερα κολακευτικά, σχόλια...
Να προσθέσω ότι τα παραπάνω είναι μόνο σταγόνα στον ωκεανό, καθώς υπάρχουν άφθονα "μαργαριτάρια" και στα έξι προηγούμενα βιβλία. Και, από ό,τι φαίνεται, η κατάσταση δεν έχει αλλάξει ούτε στο έβδομο.