α- στερητικό -> a- privative, alpha-privative, alpha-privative prefix

spiros · 1 · 4622

Online spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 746959
    • Gender:Male
  • point d’amour
    • spiros.doikas
    • greektranslator
    • doikas
    • lavagraph
    • Greek translator CV
α- στερητικό, άλφα στερητικό -> a- privative

α- 1 [a] & αν- 1 [an], συνήθ. πριν από φωνήεν & ά- [á] ή άν- [án], όταν ο τόνος ανεβαίνει στο πρόθημα & ανα- 1 [ana] ή ανά- [aná], μερικές φορές πριν από σύμφωνο & (σπάν., λαϊκότρ.) ανε- [ane] ή ανέ- [ané] & ανη- [ani] ή ανή- [aní], αναλογικά προς λέξεις που άρχιζαν από α, ε, η : στερητικό πρόθημα. 1. δηλώνει: α. (σε επίθετα) το αντίθετο από αυτό που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη: αβέβαιος, άκακος, αναρμόδιος, ανάφαγος, ανέμελος, ανεπίσημος, ανέξοδος, ανεύθυνος, ανήλικος, ανήμπορος, ανήξερος, ανήψητος, ανηπρόκοπος, άηχος, άοπλος, άοσμος, αόρατος, άυλος, άυπνος. || σε ρηματικά επίθετα σε -τος ενεργητικής σημασίας: ανάρμοστος, ανόρεχτος· παθητικής σημασίας: αβασάνιστος, ανεξέλεγκτος· ενεργητικής και παθητικής σημασίας: απλήρωτος, αφάγωτος· χωρίς διάκριση της απλής άρνησης από την έλλειψη δυνατότητας: αδικαιολόγητος, αλογάριαστος, που δε δικαιολογήθηκε / λογαριάστηκε, αλλά και δεν μπορεί να δικαιολογηθεί / να λογαριαστεί. β. (σε ουσιαστικά) την έλλειψη, την απουσία της κατάστασης που εκφράζει ή υπονοεί η πρωτότυπη λέξη: αλάθητο, αναβροχιά, ανελευθερία, ανεμελιά, ανεντιμότητα, ανευθυνότητα, απλυσιά, αρρυθμία, αχαριστία. γ. (σε ρήματα) αντίθεση προς αυτό που εκφράζει η πρωτότυπη λέξη: αδυνατώ, ατυχώ. 2. (προφ.) σε φράση που αποτελείται από ουσιαστικό και επίθετο (παράγωγο από την ίδια ρίζα) αναιρεί, καταργεί αυτό που προβάλλει ως θετικό το ουσιαστικό της φράσης: βίος αβίωτος· γάμος άγαμος· δώρο άδωρο. 3. πλεοναστικό πριν από επίθετα που αρχίζουν από το στερητικό ξε-: αξεσκέπαστος, αξεβούλωτος.
[αρχ. στερ. πρόθημα ἀν- συνήθ. πριν από φων.: αρχ. ἀν-άξιος & ἀ- πριν από σύμφ.: αρχ. ἀ-δάκρυτος, σπάν. το αντ.: αρχ. ἀ-όρατος (αρχικά παρήγε μεταρ. επίθ.: αρχ. ἀ-δάκρυτος, αλλά επεκτάθηκε στην παραγωγή και άλλων επιθ.: αρχ. ἄ-μοιρος, ἀ-σεβής και τελικά στην παραγωγή ουσ.: νεοελλ. α-λυγισ-ιά) & λόγ. < διεθ. a-, an- < λατ. a-, an- < αρχ. ἀ-, ἀν-: α-λογικός, αν-αερόβιος < γαλλ. alogique, anaérobie· ανα-: μσν. ανα-: μσν. ανά-λουστος `άλουστος΄, επέκτ. από επίθ. που άρχιζαν με α-: αρχ. ἀν-αμάρτητος ή με επανάληψη του αρνητικού: αν-ά-λουστος· ανε-: μσν. ανε-: μσν. ανέ-γνοιαστος, επέκτ. από επίθ. που άρχιζαν με ε-: ελνστ. ἀν-έξοδος· ανη-: επέκτ. από επίθ. που άρχιζαν με η-: αρχ. ἀν-ήκουστος, μσν. αν-ήμπορος (< μσν. ημπορώ) με νέα ανάλ. ανη-, με βάση τον τ. μπορώ, νεοελλ. ανη-πρόκοπος `ανεπρόκοπος΄]
Λεξικό της κοινής νεοελληνικής του ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη

Στερητικό μόριο ή στερητικό πρόθημα είναι το πρόθημα που δηλώνει άρνηση ή στέρηση εκείνου το οποίο δηλώνει η λέξη από την οποία παράγεται. Κυρίως πρόκειται για το α- ή αν-, σε λέξεις όπως ά-στεγος, αν-ύπαρκτος, άν-ανδρος).
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%BC%CF%8C%CF%81%CE%B9%CE%BF

α- ή αν- (πρό φωνήεντος)

1. α- στερητικό πρόθημα, που δηλώνει έλλειψη, απουσία, στέρηση.
Παραδείγματα
άβουλος, απέραντος, αναξιόπιστος, ανεδαφικός
2. α- αθροιστικό πρόθημα, που δηλώνει κατά το όμοιο, ή μαζί με άλλο
Παραδείγματα
αδελφός, ακόλουθος, αθρόος, άπας
3. α- επιτακτικό πρόθημα, που δηλώνει επίταση της κυρίας έννοιας
Παραδείγματα
ασκελής, αχανής, ατενής
4. α- ευφωνικό πρόθημα, που δεν επηρεάζει τη σημασία της λέξης
Παραδείγματα
αλισίβα, αλυγαριά, απάρθενος, απήγανος κ.ά.

αγγλικά : un- (en), in- (en)
αρχαία ελληνικά : ἀ-
γαλλικά : in- (fr)
γερμανικά : un- (de)
εσπεράντο : mal- (eo)
ισπανικά : in- (es)
ιταλικά : in- (it)
καταλανικά : in- (ca)
λατινικά : in- (la)
ουκρανικά : не- (uk) (ne-)
πολωνικά : nie- (pl)
πορτογαλικά : in- (pt)
ρουμανικά : ne- (ro)
ρωσικά : не- (ru) (ne-)
σανσκριτικά : अ- (sa) (a-)
σερβικά : не- (sr) (ne-)
https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%B1-
« Last Edit: 30 Dec, 2018, 14:07:42 by spiros »


 

Search Tools