Έλεος πια με τα ασυνίζητα ιώτα!

Asdings · 11 · 3292

Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 4067
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Σήμερα άκουσα σε πολύ γνωστό ραδιοφωνικό σταθμό που παίζει κυρίως έντεχνο και λαϊκό ρεπερτόριο μια εκφωνήτρια να προφέρει ως [kliasiu], τ.έ. "κλι-άσι-ου" (4 συλλαβές) το επίθετο Κλ(ε)ιάσιου, αρβανίτικης προέλευσης ανεξάρτητα από το αν το γράφει με -ι- ή με -ει- η εκάστοτε φέρουσα αυτό. Και αναφώνησα: έλεος πια με τα ασυνίζητα -ι-, αυτά είναι κανονικά η εξαίρεση και απαντούν μόνο σε λόγιες λέξεις. Κι αυτές, όμως, όταν παραχρησιμοποιηθούν, αποκτούν συνιζημένη προφορά του -ι- (πβ. βιο-μή-χα-νος, και σπανίως: βι-ο-μή-χα-νος). Σχεδόν όλα τα ανθρωπωνύμια (επίθετα) σε -ιος ακούγονται σήμερα ασυνίζητα, ανεξάρτητα απ' την προέλευσή τους. Εντάξει ο Τίτος Πατρίκι-ος, αφού έτσι προφέρουμε όλα τα λατινικά εις -ιος (αν και, στα λατινικά, όλα τα i ήταν συνιζημένα πριν από φωνήεν, καιτοι με πολύ λιγότερη τριβή σε σχέση με τα νεοελληνικά τους αντίστοιχα. Το φαινόμενο διατηρεί αναλλοίωτο η Ισπανική), εντάξει ο Πέτρος Ίμβρι-ος, αλλά και ο... Βερύκι-ος; Σαν να λέμε... Marcus Antonius... Verycius;  Ή ο Τάσι-ος; Ο Βάσι-ος; Ο Μπέσι-ος; Αυτά τα τελευταία έχουν συνιζημένο ιώτα, ως απομεινάρι της άλλοτε δασείας προφοράς του σ (κάπως σαν αγγλικό sh) σε κάποια ιδιώματα της Νεοελληνικής. Τι να πει κανείς; Φταίνε οι χρήστες για έλλειψη γλωσσικής αυτοσυνειδησίας; Εγώ λέω ότι φταίνε οι διάφοροι "φωστήρες" που κούναγαν επί αιώνες το δάχτυλο στο λαό, λέγοντας: "Δεν θα το λες έτσι, θα το λες έτσι!". Κι ο δύστυχος ο Έλληνας, κάθε φορά που πήγαινε να μιλήσει, το ξανασκεφτότανε... "Ρε μήπως το πω λάθος έτσι όπως μού 'ρχεται;" έλεγε. Και φτάσαμε τελικά στο σημερινό χάλι. Δυστυχώς, συχνά σατιρίζεται η ορθή, συνιζημένη προφορά του -ι- σε διάφορα μεσημεράδικα, όπως σατιρίζεται και η ορθότατη συνεκφώνηση του ν ως μ πριν από χειλικό, με τελικό αποτέλεσμα το μπ (b ή mb, ανάλογα με το ιδίωμα).
In dubio pro reo


Frederique

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 80227
    • Gender:Female
  • Creative, Hardworking and Able!
Σήμερα άκουσα σε πολύ γνωστό ραδιοφωνικό σταθμό [...]

Καλό φθινόπωρο Παναγιώτη! Για να φωνάζεις Έλεος πια... μάλλον θα έχεις δίκιο για κάτι. Μόνο που η λέξη κλειδί που χρησιμοποιείς μού είναι άγνωστη. λολ. Και επειδή είμαι διψασμένη για μάθηση περίεργη γάτα... τι σημαίνουν «συνιζημένος» και «ασυνίζητος»; Το ψάχνω στα λεξικά και δεν το βρίσκω. Ή μήπως πρόκειται για λογοπαίγνιο με το ασυνείδητος;
Communicate. Explore potentials. Find solutions.



wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 70813
    • Gender:Female
  • Vicky Papaprodromou
ΛΚΝ

συνίζηση
η [sinízisi] O33 : 1α.(γραμμ.) φαινόμενο κατά το οποίο, όταν σε μια λέξη ακολουθεί φωνήεν ύστερα από το φθόγγο ι (η, υ, ει, οι) ή το φθόγγο ε (αι), τα δύο φωνήεντα μπορούν να προφέρονται μαζί σε μία συλλαβή, π.χ. βοήθεια [voíθia & voíθ(ia)]· πολλές λέξεις λέγονται μόνο με συνίζηση, π.χ. αδειάζω [aδjázo], ήλιος [í<l>os], όποιος [óp<x>os] κτλ. β. (μετρ.) η συνεκφώνηση γειτονικών φωνηέντων είτε στη συμπροφορά είτε μέσα σε λέξη, ενώ ταυτόχρονα κρατιέται ο ρυθμός του στίχου, π.χ. η μαύρη πέτρα)ολόχρυση. 2. (γεωλ.) κατακόρυφη μετακίνηση τμημάτων του γήινου φλοιού προς το κέντρο της γης. [λόγ.: 1: ελνστ. συνίζη(σις) -ση· 2: αρχ. σημ.]


Frederique

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 80227
    • Gender:Female
  • Creative, Hardworking and Able!
Ευχαριστώ, Βίκυ.
Communicate. Explore potentials. Find solutions.



Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 4067
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Καλό φθινόπωρο, κορίτσι-α (ασυνίζητο). Ή μήπως... κορίτσα (επί το... μωραϊτικότερον); Μα, πείτε μου, δεν είναι φρικτό αυτό το φαινόμενο της "αποσυνίζησης"; Τώρα σκέφτηκα ότι, πιθανότατα, η "αποσυνίζηση" του -ι-, ιδίως στην κατάληξη -ιος, παραπέμπει σε ιδρύματα κ.λπ. εις -ειο(ν): Λάτσειον, Ευγενίδειον κ.λπ. Αυτό δε, σε συνδυασμό με ονόματα και τίτλους Ρωμαίων και "Βυζαντινών" εις -ιος (π.χ. πρωτολαμπαδάριος, σπαθάριος, πατρίκιος κ.λπ.), προσδίδει ιδιαιτέραν αίγλην εις τον (προ-)φέροντα τοιαύτα επίθετα! Ε, ρε ψωνάρεεες Γραικοίοιοι!
In dubio pro reo


wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 70813
    • Gender:Female
  • Vicky Papaprodromou
Προτιμώ το κορίτσι-α για να σου κάνω τη ζωή δύσκολη. Καλό μας μήνα, Παναγιώτη. :-)


valeon

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 13956
    • Gender:Male
  • Κώστας Βαλεοντής <Φυσική, Tηλ/νίες, ΙΤ, Ορολογία>
Στα σαμιώτικα, μια φράση με τρεις συνιζήσεις, δύο μέσα σε λέξεις και μία σε συνάρθρωση λέξεων:

Παναγιιώτ' πηδί μ' κιι ησείς κουρ'τσάκιια μ', τί κάνητη;
(το υπογραμισμένο ου είναι <ο> ή <ω> της κοινής νεοελληνικής (ΚΝ) που έχει γίνει [ u ]. Το υπογραμισμένο η είναι <ε> ή <αι> της ΚΝ που έχει γίνει [ i ]. Η απόστροφος αντικαθιστά μέρη που παραλείπονται. Ο εκθέτης ι διακρίνει τα αλλόφωνα γι και κι από τα γ και κ)

(Μια συνίζηση στον "Παναγιώτη" και άλλη μία στα "κοριτσάκια" και η τρίτη στην συνάρθρωση των λέξεων "κιι εσείς"  :-))


valeon

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 13956
    • Gender:Male
  • Κώστας Βαλεοντής <Φυσική, Tηλ/νίες, ΙΤ, Ορολογία>
Παναγιώτη, γιατί έβαλες στον τίτλο το αρχαίο: "ιώτα " και όχι το σημερινό: "γιώτα"; Για να μας αναγκάσεις να το διαβάσουμε ασυνίζητα :-))


Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 4067
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Αφού επαναλάβω πόσο μου αρέσει το σαμιώτικο ιδίωμα (όπως και κάθε γνήσια λαλιά), απαντώ στο ερώτημά σου, φίλε Κώστα: έγραψα "ιώτα" αφενός διότι ήθελα να υπονοήσω την ασυνίζητη προφορά και να "λογοπαίξω", αφετέρου επειδή έχω την άποψη ότι, αφού η επικρατέστερη (σε κληρονομημένες ελληνικές λέξεις που πέρασαν απευθείας, χωρίς να διακοπεί ποτέ η ζωή τους, στη Νεοελληνική) προφορά του -ι- είναι η συνιζημένη, θα μπορούσαμε κάλλιστα να γράφουμε "ιώτα", "ιατρός" και να προφέρουμε "γιώτα", "γιατρός", χωρίς να αλλοιώσουμε την αρχαιοελληνική γραφή. Ξέρω, κάτι τέτοια σηκώνουν κουβέντα, αλλά εγώ επιδιώκω πάντοτε το καλύτερο δυνατό "πάντρεμα" της ιστορικής γραφής με τη φυσική και αβίαστη προφορά της Νεοελληνικής, απαλλαγμένη όσο το δυνατόν από την υπέρ το δέον (διάβαζε: διαστρεβλωτική) επίδραση της λόγιας γλώσσας -όπου αυτό είναι πλέον δυνατό, γιατί αλλιώς θα φτάσουμε σε άλλα άκρα τα οποία είναι εξίσου ανεπιθύμητα. Ναι στη λόγια επίδραση, αλλά μόνο όπου δεν αντιβαίνει στη φυσική φωνοταξία της Νεοελληνικής. Είναι δική μας η γλώσσα, έχουμε το δικαίωμα (αν όχι την υποχρέωση) να αποκαθιστούμε σφάλματα. "Σφάλματα" είναι όσες αλλοιώσεις προέκυψαν από υπερδιόρθωση και γλωσσικό ετεροχρονισμό, όχι οι φυσικές "αλλοιώσεις" της Ελληνικής οι οποίες οδήγησαν στη νέα γλώσσα.
In dubio pro reo


valeon

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 13956
    • Gender:Male
  • Κώστας Βαλεοντής <Φυσική, Tηλ/νίες, ΙΤ, Ορολογία>
Είδες, που καλά έκανα και σε ...ερέθισα, φίλε Παναγιώτη; :-).
Κατανοώ απόλυτα και συμμερίζομαι το πνεύμα σου και τονίζω για άλλη μια φορά την αναγκαιότητα διδασκαλίας στα σχολεία - εκτός της γραμματικής και του συντακτικού - και της φωνολογίας της νέας ελληνικής.


Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 4067
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
τονίζω για άλλη μια φορά την αναγκαιότητα διδασκαλίας στα σχολεία - εκτός της γραμματικής και του συντακτικού - και της φωνολογίας της νέας ελληνικής.

Μη σου πω και της αρχαίας Ελληνικής (στο μέτρο του εφικτού και απ' όσα γνωρίζουμε από την επιστήμη της ιστορικής φωνολογίας), μήπως και διαβάσουμε ποτέ ορθά το δύστυχο τον Όμηρο...
In dubio pro reo


 

Search Tools