κατάληξη -etano [-ίτης + (ελλ.) -ανός/ (λατ.) -anus/ (ιτ.) -ano] (Καταλήξεις κατοίκων ιταλικών πόλεων)

Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 4067
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Κανονικά, οι κάτοικοι της Ancona ονομάζονται anconetani και το επίθετο Anconetano/Anconetani είναι αρκετά κοινό.

Αξίζει να σημειώσω εδώ, με αφορμή του σχόλιο του iogo, ότι η κατάληξη -etano αποτελεί διασταύρωση δύο καταλήξεων που δηλώνουν τόπο καταγωγής/προέλευσης, τ.έ. -ίτης + (ελλ.) -ανός/ (λατ.) -anus/ (ιτ.) -ano. Γι' αυτό και ο Νεαπολίτης λέγεται Napoletano / Ναπολιτάνος. Στα Ελληνικά υπάρχει ανάλογο φαινόμενο, όπως π.χ. στην περίπτωση της πόλης του Κιάτου, του οποίου οι κάτοικοι αυταποκαλούνται (στην εκεί καθομιλουμένη) "Κιατανιώτες" (με δύο καταλήξεις, τ.έ. -ανός + -ιώτης).
« Last Edit: 18 Jul, 2012, 13:51:21 by spiros »
In dubio pro reo


iogo

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 46476
    • Gender:Male
  • ignoramus et ignorabimus
Στα ιταλικά είναι αρκετά δύσκολο να μαντέψει κανείς την σωστή κατάληξη ή και ολόκληρο το επίθετο που προσδιορίζει καταγωγή και προέλευση, εκτός και αν φυσικά είναι γνωστό και χιλιοειπωμένο, ειδικά αυτά των μεγάλων πόλεων ή διαμερισμάτων. Ο χαμός γίνεται στα ονόματα των κατοίκων μικρών πόλεων/κωμοπόλεων τα οποία είναι γνωστά μόνο στους κατοίκους της περιοχής και χρειάζεται κανείς πραγματικά να μαντέψει την σωστή κατάληξη. Γενικα, το όνομα και η κατάληξη ακολουθούν πιο πολύ την ιστορική παράδοση παρά γραμματικούς κανόνες. Οι πιο κοινές καταλήξεις είναι οι εξής:

-ano, -iano
Romano (Roma), anconetano, (Ancona), siciliano (Sicilia), valdostano (Val d'Aosta), veneziano (Venezia), Parmigiano (Parma) αλλά και parmense (επαρχία της Πάρμας).

-ese
Leccese (Lecce), torinese (Torino), barese (Bari), senese (Siena) ateniese (Atene). Εδώ να αναφέρουμε και το γνωστό ιταλικό χωρατό, οι κάτοικοι της Κρήτης ονομάζονται cretesi και όχι cretini...

-asco
Comasco (Como), bergamasco (Bergamo), monegasco (Monacò).

-ino
Brindisino (Brindisi), altoatesino (Alto Adige), fiorentino (Firenze).

Άλλες καταλήψεις τελειώνουν σε -ense, -ate, -ota, -ita.

Yπάρχουν βέβαια και τα υπερβολικά δύσκολα, τα οποία χρειάζεται κανείς να τα γνωρίζει. Μια γεύση εδώ.

« Last Edit: 18 Jul, 2012, 13:51:33 by spiros »
"Io non odio persona al mondo, ma vi sono cert'uomini ch'io ho bisogno di vedere soltanto da lontano".
Ugo Foscolo - "Ultime lettere di Jacopo Ortis"



Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 4067
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Σπύρο, καλά έκανες και το... μουβάρισες!

Οι πιο κοινές καταλήξεις είναι οι εξής:

-ano, -iano
Romano (Roma), anconetano, (Ancona), siciliano (Sicilia), valdostano (Val d'Aosta), veneziano (Venezia), Parmigiano (Parma) αλλά και parmense (επαρχία της Πάρμας).

-ese
Leccese (Lecce), torinese (Torino), barese (Bari), senese (Siena) ateniese (Atene). Εδώ να αναφέρουμε και το γνωστό ιταλικό χωρατό, οι κάτοικοι της Κρήτης ονομάζονται cretesi και όχι cretini...

-asco
Comasco (Como), bergamasco (Bergamo), monegasco (Monacò).

-ino
Brindisino (Brindisi), altoatesino (Alto Adige), fiorentino (Firenze).

Άλλες καταλήψεις τελειώνουν σε -ense, -ate, -ota, -ita.

Εδώ αξίζει να κάνουμε έναν παραλληλισμό με τις ελληνικές καταλήξεις που δηλώνουν καταγωγή/προέλευση:

-ano, -iano = -ανός, -άνος (< ιτ. -ano), -ιανός, -ιάνος (< ιτ. -iano) (π.χ. Καλαματιανός, Αμοργιανός, Λιβισιάνος). Το ιτ. -ano, ωστόσο, ίσως προέρχεται (δια του λατ. -anus) από το ελλ. -ανός (ή αποτελούν και τα δύο δάνεια κατάληξη μεσογειακής, τ.έ. μη ΙΕ, προέλευσης).

-ese, -ense = -έζος (< ιτ. -ese), -ήσιος (< λατ. -ensis) (π.χ. Καλιφορνέζος, καμπήσιος).

-asco = δεν υπάρχει αντίστοιχη κατάληξη στα Ελληνικά.

-ino = -ινός (π.χ. Πατρινός, Αρτινός, Παξινός). Το ιτ. -ino ίσως προέρχεται (δια του λατ. -inus) από το ελλ. -ινός (ή αποτελούν και τα δύο δάνεια κατάληξη μεσογειακής, τ.έ. μη ΙΕ, προέλευσης, όπως το -ανός, βλ. πρπν.).

-ate = -άτης, -ιάτης (π.χ. Ελεάτης, Κυδωνιάτης, Μενιδιάτης). Το ιτ. -ate αποτελεί προφανώς διασταύρωση του λατ. -as (-atis) και του ελλ. -(ι)άτης.

-ota = -ώτης, -ιώτης (π.χ. Ηπειρώτης, Αγρινιώτης, Βυτινιώτης, Χιώτης). Το ιτ. -ota είναι δάνειο από την εν λόγω ελληνική κατάληξη.

-ita = -ίτης (π.χ. Παφίτης, Αυλωνίτης, Ροδίτης). Το ιτ. -ita είναι δάνειο από την εν λόγω ελληνική κατάληξη.

Επίσης, στα Ελληνικά υπάρχουν και οι καταλήξεις -αίος, -ιός (που προέχεται από το -αίος), -ιος, π.χ. Κομοτηναίος, Σμυρνιός, Κορίνθιος. Νομίζω ότι και σε ιταλικές "διαλέκτους" πρέπει να υπάρχουν -ή να υπήρξαν- οι καταλήξεις -eo, -io σε επίθετα που δηλώνουν προέλευση.
In dubio pro reo


iogo

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 46476
    • Gender:Male
  • ignoramus et ignorabimus
-ota = -ώτης, -ιώτης (π.χ. Ηπειρώτης, Αγρινιώτης, Βυτινιώτης, Χιώτης). Το ιτ. -ota είναι δάνειο από την εν λόγω ελληνική κατάληξη.
 

Ακριβώς! Κατάληξη με σπάνιες αναφορές σε πόλεις της Ιταλίας, έχει να κάνει με ελλαδικούς χώρους και μεσαιωνικές ναυσιπλοΐες: Cerigota/Τσιριγώτης, Corfiota/Κορφιάτης, Cipriota/Κύπριος-Κυπριώτης.
« Last Edit: 18 Jul, 2012, 14:42:48 by iogo »
"Io non odio persona al mondo, ma vi sono cert'uomini ch'io ho bisogno di vedere soltanto da lontano".
Ugo Foscolo - "Ultime lettere di Jacopo Ortis"



Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 4067
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Είναι πραγματικά υπέροχο να αναλογίζεται κανείς πόσο οι δύο λαοί (και οι γλώσσες τους μαζί, φυσικά) ανακατεύτηκαν στο διάβα του χρόνου. Στην Ιταλία, στη νοτιοανατολική Ισπανία, στη νότια Γαλλία, στη νότια Ιλλυρία και στη βόρεια Αφρική ως Ρωμαίοι και Έλληνες άποικοι, στην Ελλάδα (ηπειρωτική και νησιωτική) ως Έλληνες και "Φράγκοι" (που μόνο "Φράγκοι" δεν ήταν -οι αληθινοί Φράγκοι ήταν ουσιαστικά οι πρόγονοι των σημερινών Ολλανδών και Φλαμανδών!). Αυτή την περίοδο μελετάω ιταλικές "διαλέκτους", και είναι πραγματικά απίστευτος ο αριθμός ευθέων ελληνικών δανείων σε αυτές, και μιλάω για δάνεια άλλα από τα γνωστά μέσω Λατινικής. Για παράδειγμα, στα σικελικά υπάρχει το ρήμα cilare < κυλάω, στα ιουλιανά βενετσιάνικα [veneto giuliano] το επίθετο papandraco < παπατρέχας, ή στα βενετσιάνικα το ουσιαστικό piron < πιρούνι κ.ά. Απίστευτος είναι και ο αριθμός ευθέων ιταλικών δανείων στην Ελληνική και στα διάφορα ιδιώματά της. Ακόμη και σήμερα, μετά την απομάκρυνση πολύ μεγάλου αριθμού δανείων (ιταλικών και τουρκικών), είναι αδύνατον να μιλήσει κανείς χωρίς ιταλικές λέξεις για ενδυμασία (π.χ. παντελόνι, φουστάνι, καπέλο, κάλτσα), ναυσιπλοϊα (μούτσος, μαρίνα, τιμόνι, τράτα), μαγειρική/διατροφή (κουζίνα, μπουκάλι, φράουλα, φέτα), ανθρώπινες σχέσεις (παρέα, ντάμα, κορτάκιας, αμόρε), οικοδομική/κατοικία (κολόνα, καμινάδα, στόκος, λουκέτο), επιπλοποιϊα/ξυλουργική (σκρίνιο, καρέκλα, κασαδούρα, πόμολο), μηχανολογία (φλάντζα, σκορτσάρω, ρόδα, βίδα), μουσική (μπάσο, νότα, παρτιτούρα, πιάνο), αθλητισμό (πόντος, μπάλα, φανέλα, κλοτσάω), παιχνίδια (ρεφάρω, ποντάρω, τράπουλα, μπίλια) -έτσι, για να αναφέρω απλώς ενδεικτικά μερικούς τομείς. Είναι μεγάλος ο αριθμός κοινών ανθρωπωνυμίων μεταξύ Ιταλικής και Ελληνικής. Πολλά ιταλικά τοπωνύμια έχουν ελληνική προέλευση, και πολλά ελληνικά έχουν -ή είχαν πριν τη μετονομασία τους- ιταλική προέλευση. Να μη μιλήσω για τους τόσους κοινούς ιδιωματισμούς και τα τόσα κοινά έθιμα των δύο λαών. Επίσης, σε θρησκευτικό επίπεδο, θεωρώ ότι ο ιταλικός καθολικισμός και η ελληνική ορθοδοξία είναι πολύ πιο κοντά μεταξύ τους -ιδίως σε επίπεδο λαϊκής λατρείας- απ' όσο με αντιστοίχως ομόδοξες λατρείες άλλων λαών (π.χ. ιρλανδικός καθολικισμός, ρωσική ορθοδοξία). Ας αναλογιστούμε π.χ. το αμβροσιανό μέλος στο Μιλάνο και την αρμονική και πολυφωνική ψαλμωδία στα Επτάνησα, που αποτελούν τέλειο παράδειγμα αλληλεπίδρασης. Είναι λυπηρό ότι όλες αυτές οι ομοιότητες, που θα μας εξασφάλιζαν μια αδιαπραγμάτευτη ιστορική θέση μέσα στον ευρύτερο δυτικό πολιτισμό ("μητέρες" του οποίου είναι η Ελλάδα και η Ιταλία), δεν τονίζονται όσο πρέπει, σε αντίθεση με τις πολύ λιγότερες ομοιότητές μας με τους Τούρκους, οι οποίες υπερτονίζονται -τυχαίο; Δε νομίζω...
« Last Edit: 19 Jul, 2012, 13:11:34 by Asdings »
In dubio pro reo



 

Search Tools