Author Topic: Γιάννης Ρίτσος  (Read 207234 times)

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 66630
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
Γιάννης Ρίτσος & Μίκης Θεοδωράκης, Ρωμιοσύνη

1. Ποιος να το πει
2. Θα σημάνουν οι καμπάνες

Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος & Λάκης Καρνέζης


« Last Edit: 21 Jul, 2009, 16:20:39 by wings »


wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 66630
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
[Από τη σειρά Η τελευταία Π.Α. εκατονταετία (1942)]

Γιάννης Ρίτσος, Η τελευταία Π.Α. εκατονταετία  (Απόσπασμα)


...

Μεγάλα κάτασπρα επίπεδα. Τετράγωνες ταράτσες. Μεγάλη ασβεστωμένη
κάτοψη. Και τα τετράγωνα χωράφια πράσινα καστανά και κίτρινα
μες στη λιακάδα. Έμπαινε η άνοιξη. Και οι καμινάδες
σα δάχτυλα χοντρά μαυρισμένα απ' τα πολλά τσιγάρα
σε μεγάλες αγρύπνιες δουλειάς - δείχναν κάπου ψηλά πίσω απ' τα σύγνεφα.

Ένα παράθυρο ανοίγει. Κ' ένα άλλο. Αυτός σκουπίζει τον ιδρώτα του.
Καλημέρα-είπε. Καλημέρα. Ζέστη σήμερα. Μεγάλη ασβεστωμένη κάτοψη.

Κι η πινακίδα -ξύλινη τετράγωνη- αυτό όλο-όλο-είπε, τίποτ' άλλο-
στη διασταύρωση εκεί: «Από δω προς τον ήλιο». Μεθαύριο
που θα περνάνε μες στον ήλιο με σημαίες κ' εργαλεία
μπορεί και κάποιος να σταθεί μια σύντομη στιγμή και να ρωτήσει:
«Ποιος νάγραψε με τόσο αδέξια γράμματα τούτη την πινακίδα;»
και κάποιος άλλος ίσως να θυμάται και να πει
«Ο Γιάννης Ρίτσος-ποιητής τής τελευταίας προ Ανθρώπου εκατονταετίας»

Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Α' Τόμος] (1978)



« Last Edit: 21 Jul, 2009, 16:22:02 by wings »

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 66630
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
[Από τη σειρά Επιτάφιος (1936)]

Γιάννης Ρίτσος, Επιτάφιος  

Ι


(Θεσσαλονίκη. Μάης του 1936. Μια μάνα, καταμεσής του δρόμου, μοιρολογάει το σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της και πάνω της, βουίζουν και σπάζουν τα κύματα των διαδηλωτών των απεργών καπνεργατών. Εκείνη συνεχίζει το θρήνο της):

Γιε μου, σπλάχνο των σπλάχνων μου, καρδούλα της καρδιάς μου,
πουλάκι της φτωχιάς αυλής, ανθέ της ερημιάς μου,

Πως κλείσαν τα ματάκια σου και δε θωρείς που κλαίω
και δε σαλεύεις, δε γρικάς τα που πικρά σου λέω;

Γιόκα μου, εσύ που γιάτρευες κάθε παράπονο μου,
που μάντευες τι πέρναγα κάτου απ᾿ το τσίνορο μου,

Τώρα δε με παρηγοράς και δε μου βγάζεις άχνα
και δε μαντεύεις τις πληγές που τρώνε μου τα σπλάχνα;

Πουλί μου, εσύ που μούφερνες νεράκι στην παλάμη
πως δε θωρείς που δέρνουμαι και τρέμω σαν καλάμι;

Στη στράτα εδώ καταμεσής τ᾿ άσπρα μαλλιά μου λύνω
και σου σκεπάζω της μορφής το μαραμένο κρίνο.

Φιλώ το παγωμένο σου χειλάκι που σωπαίνει
κι είναι σα να μου θύμωσε και σφαλιγμένο μένει.

Δε μου μιλείς κι η δόλια εγώ τον κόρφο δες, ανοίγω
και στα βυζιά που βύζαξες τα νύχια, γιε μου, μπήγω.

Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Α' Τόμος] (1978 )






« Last Edit: 21 Jul, 2009, 16:22:44 by wings »


wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 66630
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
Ο μελοποιημένος Επιτάφιος κυκλοφορεί το 1960 σε δύο εκδόσεις. Η πρώτη σε διεύθυνση του Μάνου Χατζιδάκι, με τη φωνή της Νάνας Μούσχουρη και η δεύτερη σε διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη, με ερμηνευτές τους Γρηγόρη Μπιθικώτση και Καίτη Θύμη και σολίστ στο μπουζούκι τον Μανώλη Χιώτη - που πυροδότησε ποικίλες και όχι τόσο κολακευτικές αντιδράσεις την εποχή εκείνη. Το 1963 κυκλοφόρησε και τρίτη έκδοση με τους Θεοδωράκη - Χιώτη και ερμηνεύτρια την Μαίρη Λίντα.

Το έργο αυτό θεωρείται πως άνοιξε το δρόμο στη μελοποιημένη ποίηση.

Πηγή: http://annboukou.blogspot.com/2009/02/blog-post_4269.html



Στο παραθύρι στέκοσουν (με τη Μαίρη Λίντα)


« Last Edit: 21 Jul, 2009, 16:23:15 by wings »

and33

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 153
[Από τη σειρά Αγρύπνια (1941-1953)]

Γιάννης Ρίτσος, Η κυρά των αμπελιών

ΙΙΙ


Κυρά των Αμπελιών, πώς να κρατήσουμε στους ώμους μας τόσο ουρανό
πώς να κρατήσουμε τόση σιωπή μ' όλα τα μυστικά των δέντρων;

Ένα δελφίνι αστράφτοντας κόβει τη σιγαλιά τής θάλασσας
έτσι που το μαχαίρι κόβει το ψωμί πάνου στη τάβλα των ψαράδων
έτσι που η πρώτη αχτίνα κόβει τ' όνειρο.

Πέτρα στην πέτρα λάμπει ο δρόμος και πουλί με το πουλί ανεβαίνει η σκάλα
κι ο ήλιος, μισός στη θάλασσα, μισός στα ουράνια, λαμπαδιάζει
όπως το πορτοκάλι μες τη φούχτα σου κι όπως τ' αυτί σου κάτου απ' τα μαλλιά σου.

Κι έτσι στητή και δυνατή καταμεσής στο κόσμο
κρατώντας στο ζερβί σου χέρι τη μεγάλη ζυγαριά και στο δεξί την άγια σπάθα
είσαι η ομορφιά κι η λεβεντιά κι είσαι η Ελλάδα.
Όπως περνάς ανάμεσα στ' αραποσίτια σκίζοντας του αγέρα το μετάξι
ξανθές οι φούντες του καλαμποκιού σου τρίβονται στις αμασκάλες
σα να σου τρίβεται το νιόφυτο μουστάκι τού τσοπάνου
και κύμα-κύμα η ανατριχίλα χύνεται στα στάχυα
κ' ήχο τον ήχο τα πλατάνια γέρνουνε στις κρήνες
κ' είναι γύρω τριγύρω τα βουνά σαν τα σταμνιά που καρτεράνε να γεμίσουν.
Κυρά των Αμπελιών πάνου στα στήθια μας αντιφεγγίζει η όψη σου
όπως φωτάει ένα άσπρο σύγνεφο τα δασωμένα βουνοπλάγια
και το ποτάμι σ' ακολουθάει σαν ήρεμο λιοντάρι
όταν μοιράζεις τις αχτίνες στα νερόκλαδα
όταν μοιράζεις στους βοσκούς μπαρούτι και τραγούδι
και σε φωνάζουν αδελφή τ' άλογα και τα προβατάκια.

Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Β' τόμος] (1978)
« Last Edit: 21 Jul, 2009, 16:24:35 by wings »

and33

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 153
[Από τη σειρά Αγρύπνια (1941-1953)]

Γιάννης Ρίτσος, Το ποτάμι κι εμείς

3. Η σιωπή δυο ανθρώπων


Θέλω να σου δείξω όλες τις κάμαρες
την άσπρη, την τριανταφυλλιά, τη φυστικιά, τη μαύρη
και τα παλιά ντουλάπια και τα μπαούλα και τα μικρά συρτάρια
και τα υπόγεια με τ' άδεια κιούπια και με τα σπασμένα έπιπλα

να σου ανοίξω όλες τις πόρτες και τα παράθυρα
να σου φανερώσω απ' όλες τις μεριές τ' αστέρια
να σου πω για τον ίσκιο που μεγαλώνει στον τοίχο όταν ανάβει η λάμπα
για τα δυο κουρασμένα τρίγωνα που γράφει το φως τού φεγγίτη στο κεφαλόσκαλο
σαν τους δυο λυγισμένους αγκώνες που ακουμπάνε στα γόνατα της λύπης
να σου πω για το μικρό χαμόγελο που κρύβεται σ' ένα ποτήρι νερό
για το μεγάλο πόνο που κρύβεται κάτου απ' το χαμόγελο
και για το χνούδι του καρπού που βασανίζει τα δάχτυλα της αγάπης
να σου δείξω πόσο μικρός είμαι
πόσο μεγάλος είμαι
για να μη μείνει κάτι δικό μου που να μην είναι δικό σου
για να σμίξουμε πέρα απ' τα χωριστά μας σώματα.

Η Μαρία σώπαινε.
Δεν άνοιγε κανένα παράθυρο. Μη και δεν είχε κανένα παράθυρο;
Κ' η σιωπή φάρδαινε ανάμεσα μας, όπως το ποτάμι, όπως η θάλασσα.
Καθόμαστε στις αντίθετες όχθες και κλαίγαμε. Ώσπου ανέβαινε η σιωπή και μας έπνιγε.

Πέστε μου πού θα σμίξουμε; - είπε. Πέστε μου πού θα σμίξει η σιωπή τα δάχτυλα μας;
Πιο μέσα απ' τα δάχτυλα μας που θα σμίξουμε; Ποια κραυγή
θα σπάσει αυτά τα μαύρα τζάμια-όχι να γνωριστούμε ή να γνωρίσουμε
μα να ορίσουμε ακριβώς τη θέση μας, ν' αλλάξουμε τους κύλινδρους της ρίζας
έτσι που η ρίζα και το φύλλο νάναι σύμφωνα στο φως. Ανοίχτε τα παράθυρα.
Ανοίχτε τα παράθυρα, είπε.
Κάθε μέρα λιγότερη σιωπή κρύβουν τα λόγια μας.
Τα παράθυρα βλέπουν στον ουρανό, στα σπίτια και στα στάχυα.

Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Β' Τόμος] (1978)
« Last Edit: 21 Jul, 2009, 16:25:40 by wings »


wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 66630
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
Μέρα Μαγιού



Στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού το 2000, ο Σταύρος Ξαρχάκος παρουσιάζει το έργο «Επιτάφιος κατά Σταύρο Ξαρχάκο». Ο συνθέτης διευθύνει την Κρατική Ορχήστρα Ελληνικής Μουσικής και η Μαρία Σουλτάτου ερμηνεύει το τραγούδι «Μέρα Μαγιού» από το έργο τού Μίκη Θεοδωράκη «Επιτάφιος».
« Last Edit: 21 Jul, 2009, 16:26:25 by wings »

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 66630
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
Μέρα Μαγιού

Δημήτρης Μαρωνίτης  | Κυριακή 10 Μαΐου 2009

Η πρωτομαγιά, με τον γενικότερο συμβολισμό της, σφράγισε τριπλά τον Γιάννη Ρίτσο: έγινε το βιολογικό, το πολιτικό και το ποιητικό του σήμα. Γέννηση και Επιτάφιος πήγαν έτσι μαζί, ορίζοντας το τόξο της ζωής και της ποίησής του. Φέτος, συμπληρωμένα τα εκατό χρόνια από την πρωτομαγιάτικη εκείνη γενέθλια αυγή του 1909, ευνοούν τις επετειακές εκδηλώσεις, επίσημες και ανεπίσημες, που έγιναν, έτσι κι αλλιώς, τελευταία της μόδας. Μακάρι να αποφέρουν στη συγκεκριμένη περίπτωση πιο ουσιαστικές εκτιμήσεις ενός έργου με προκλητικό εύρος και ανεξερεύνητο ακόμη βάθος. Συμβολή προς αυτή την κατεύθυνση ελπίζω να είναι η υπόμνηση μιας συλλογικής κατάθεσης, που φοβάμαι ότι λίγοι πια τη θυμούνται. Αφησε εξάλλου πολλά και δύσκολα χρόνια πίσω της αλλά και απώλειες πολύτιμων φίλων.

Εννοείται η Πολυκριτική για την ποίηση του Γιάννη Ρίτσου, που δημοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος του περιοδικού η Συνέχεια (1η Μαρτίου 1973), καλύπτοντας δέκα πυκνοτυπωμένες σελίδες. Και μόνο ο επίτιτλος (ο νεολογισμός πολυκριτική ) του προδρομικού αυτού αφιερώματοςαποτελεί ρηξικέλευθη πρόταση για, πολλαπλές και ταυτόχρονες, αναγνωστικές προσεγγίσεις σημαντικών έργων της λογοτεχνίας μας, όταν μάλιστα, όπως συμβαίνει στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα έργα αυτά βρίσκονται στην ακμή της εξέλιξής τους, αντιμετωπίζοντας καίρια διλήμματα (ποιητολογικά, ιδεολογικά, πολιτικά). Αυτή την παράτολμη σκόπευση εγκαινίασαν τόσο το δικό μου προγραμματικό κείμενο υπό τον τίτλο «Ο ποιητής και η ποίηση», όσο και οι πέντε συνεργασίες των: Αragon, (απόσπασμα από το βιβλίο του Ανρί Ματίς )· Πάνου Θασίτη («Η μεγάλη δύναμη»)· Κώστα Κουλουφάκου («Ο Ρίτσος και οι λέξεις»)· Ρeter Levi («Φωτιά στα χωράφια») · και Χρύσας Προκοπάκη («Ελευθερία και Αναγκαιότητα»)· οι τίτλοι μιλούν από μόνοι τους.

Στο αφιέρωμα ενσωματώθηκαν και δύο «αυτοκριτικά» κείμενα του Γιάννη Ρίτσου, υπαγορευμένα ειδικά για την Πολυκριτική: το ένα αποτελεί «Σχόλιο στις Μαρτυρίες »· το άλλο, εκτενέστερο, επιγράφεται «Ξαναδιαβάζοντας τις ποιητικές συλλογές Ο τοίχος μέσα στον καθρέφτη και Θεωρείο ». Συμπληρώματα: συνοπτικό σημείωμα για το «Μέγα Διεθνές Βραβείο Ποίησης», που «δόθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 1972 στον ποιητή Γιάννη Ρίτσο με ομόφωνη απόφαση της κριτικής επιτροπής» (απονεμήθηκε στη Διεθνή Μπιεννάλε Ποίησης του Κnokke- Le Ζoute, Βέλγιο)· ιδιόχειρο τετράστιχο ποίημα, επιγραφόμενο Λαός, γραμμένο στο Παρθένι της Λέρου στις 16.9.68.: Μικρός λαός και πολεμά δίχως σπαθιά και βόλια/ για όλου του κόσμου το ψωμί, το φως και το τραγούδι// Κάτω απ΄ τη γλώσσα του κρατεί τους βόγγους και τα ζήτω/ κι αν κάνει πως τα τραγουδεί ραγίζουν τα λιθάρια. Αυτά, δημοσιευμένα τον Μάρτιο του 1973, κολλητά στα συγκλονιστικά γεγονότα της Νομικής Σχολής, που κάποιοι τα πλήρωσαν ακριβά. Να θυμίσω ότι ο Παύλος Ζάννας και ο Αλέξανδρος Κοτζιάς (χάθηκαν στο μεταξύ αδόκητα και οι δύο) δούλεψαν ατέλειωτες ώρες στο τυπογραφικό εκείνο υπόγειο, για να συγκεντρωθούν, να χτυπηθούν και να δημοσιευτούν τα κείμενα του αφιερώματος, η ιδέα και ο συντονισμός του οποίου βαρύνουν εμένα· μέσα στον ίδιο μήνα εξάλλου βρέθηκα στα κελιά του ΕΑΤ-ΕΣΑ.

Θα δώσω την άλλη Κυριακή δείγματα από τα περιεχόμενα κείμενα στην ιστορική αυτή Πολυκριτική, όπως γενναιόδωρα τη χαρακτήρισε ο Γ. Π. Σαββίδης σε τιμητική τελετή για τον ποιητή στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Προς το παρόν αντιγράφω το πρώτο από τα δύο ένθετα Σχόλια του Γιάννη Ρίτσου, που αναφέρεται στις Μαρτυρίες :

«Δεν μπορώ να πω ακριβώς πώς και γιατί εγώ, που από κλίση και προτίμηση, εργάστηκα σε πολύστιχα συνθετικά ποιήματα, ασχολήθηκα με ιδιαίτερη επιμονή και αγάπη, τόσα χρόνια συνέχεια, και εξακολουθώ ως τώρα, παράλληλα με όποια άλλη εργασία, να ασχολούμαι με τις Μαρτυρίες, αποδίδοντας μάλιστα ξεχωριστή σημασία σ΄ αυτές, και συνεχίζω να γράφω αυτά τα λακωνικά και συχνά επιγραμματικά ποιήματα. Ισως γιατί από καταγωγή είμαι Λάκων (κι αυτό δεν είναι απλώς ένα λογοπαίγνιο)· ίσως από μια τάση να αποδείξω στους άλλους, και στον εαυτό μου, την ικανότητα να εκφραστώ σε ένα κρουστό και περιεκτικό λόγο· ίσως από μια διάθεση ξεκούρασης, μετά την άγρυπνη υπερένταση μακρών δημιουργικών περιόδων· ίσως από ανάγκη καθημερινής άσκησης για αρτίωση και ετοιμότητα της τεχνικής, ώστε να μπορεί, άμεσα και αλάθευτα, να αξιοποιεί την τέχνη, τα διαρκώς ανανεούμενα βιώματα· ίσως από προσπάθεια πύκνωσης της έκφρασης και αντίδρασης προς τον κίνδυνο του πλατυασμού και ρητορισμού, που συχνά ενεδρεύει πίσω από τα μεγάλα ποιήματα· ίσως από την ανάγκη αστραπιαίας ανταπόκρισης σε καίρια και επείγοντα προβλήματα της εποχής μας· ίσως ακόμη από τη θέληση απόσπασης και καθήλωσης μιας στιγμής, που θα επέτρεπε τη διά μικροσκοπίου κατά βάθος εξέτασή της και την ανακάλυψη όλων των στοιχείων του χρόνου, που πιθανόν να εξανεμίζονταν μέσα σε ένα απεριόριστο πλάτος- δηλαδή τη διά της διαιρέσεως σύλληψη του αδιαίρετου, διά της ακινητοποιήσεως σύλληψη της αέναης κίνησης.» Αυτά ο Ρίτσος το 1973, προλαβαίνοντας τις ευκολίες της εντόπιας κριτικής.

Συνεχίζεται.

Πηγή: εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ
« Last Edit: 19 Jan, 2010, 12:07:17 by wings »

and33

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 153
Γιάννης Ρίτσος, Ειρήνη
« Reply #53 on: 12 May, 2009, 20:11:37 »
Από τη σειρά Αγρύπνια (1941-1953)

Γιάννης Ρίτσος, Ειρήνη

                                          Στον Κώστα Βάρναλη

Τ' όνειρο του παιδιού είναι η ειρήνη.
Τ' όνειρο της μάνας είναι η ειρήνη.
Τα λόγια τής αγάπης κάτω απ' τα δέντρα,
είναι η ειρήνη.

Ο πατέρας που γυρνάει τ' απόβραδο μ' ένα φαρδύ χαμόγελο στα μάτια
μ' ένα ζεμπίλι στα χέρια του γεμάτο φρούτα
κ' οι σταγόνες του ιδρώτα στο μέτωπό του
είναι όπως οι σταγόνες του σταμνιού που παγώνει το νερό στο παράθυρο
είναι η ειρήνη.

Όταν οι ουλές απ' τις λαβωματιές κλείνουν στο πρόσωπο του κόσμου
και μες στους λάκκους πούσκαψαν οι οβίδες φυτεύουμε δέντρα
και στις καρδιές πούκαψε η πυρκαϊά δένει τα πρώτα της μπουμπούκια η ελπίδα
κι οι νεκροί μπορούν να γείρουν στο πλευρό τους και να κοιμηθούν δίχως παράπονο
ξέροντας πως δεν πήγε το αίμα τους του κάκου,
είναι η ειρήνη.

Ειρήνη είναι η μυρωδιά τού φαγητού το βράδυ,
τότε που το σταμάτημα του αυτοκινήτου στο δρόμο δεν είναι φόβος,
τότε που το χτύπημα στην πόρτα σημαίνει φίλος,
και το άνοιγμα του παράθυρου κάθε ώρα σημαίνει ουρανός
γιορτάζοντας τα μάτια μας με τις μακρινές καμπάνες των χρωμάτων του,
είναι η ειρήνη.

Ειρήνη είναι ένα ποτήρι ζεστό γάλα κ' ένα βιβλίο μπροστά στο παιδί που ξυπνάει.
Τότε που τα στάχυα γέρνουν τόνα στ' άλλο λέγοντας: το φως το φως, το φως.
και ξεχειλάει η στεφάνη του ορίζοντας φως
είναι η ειρήνη.

Τότε που οι φυλακές επισκευάζονται να γίνουν βιβλιοθήκες,
τότε που ένα τραγούδι ανεβαίνει από κατώφλι σε κατώφλι τη νύχτα
τότε που τ' ανοιξιάτικο φεγγάρι βγαίνει απ' το σύγνεφο
όπως βγαίνει απ' το κουρείο της συνοικίας φρεσκοξυρισμένος ο εργάτης το Σαββατόβραδο
είναι η ειρήνη.

Τότε που η μέρα που πέρασε
δεν είναι μια μέρα που χάθηκε
μα είναι η ρίζα που ανεβάζει τα φύλλα τής χαράς μέσα στο βράδι
κ' είναι μια κερδισμένη μέρα κ' ένας δίκαιος ύπνος
τότε που νοιώθεις πάλι ο ήλιος να δένει βιαστικά τα κορδόνια του
να κυνηγήσει τη λύπη απ' τις γωνιές τού χρόνου
είναι η ειρήνη.

Ειρήνη είναι οι θημωνιές των αχτίνων στους κάμπους τού καλοκαιριού
είναι τ' αλφαβητάρι της καλοσύνης στα γόνατα της αυγής.
Όταν λες: αδελφέ μου - όταν λέμε: αύριο θα χτίσουμε
όταν χτίζουμε και τραγουδάμε
είναι η ειρήνη.

Τότε που ο θάνατος πιάνει λίγο τόπο στη καρδιά
κ' οι καμινάδες δείχνουν με σίγουρα δάχτυλα την ευτυχία,
τότε που το μεγάλο γαρύφαλλο του δειλινού
το ίδιο μπορεί να μυρίσει ο ποιητής κι ο προλετάριος
είναι η ειρήνη.

Η ειρήνη είναι τα σφιγμένα χέρια των ανθρώπων
είναι το ζεστό ψωμί στο τραπέζι του κόσμου
είναι το χαμόγελο της μάνας.
Μονάχα αυτό.
Τίποτ' άλλο δεν είναι η ειρήνη.
Και τ' αλέτρια που χαράζουν βαθιές αυλακιές σ' όλη τη γης
ένα όνομα μονάχα γράφουν:
Ειρήνη. Τίποτ' άλλο. Ειρήνη.

Πάνω στις ράγες των στίχων μου
το τραίνο που προχωρεί στο μέλλον
φορτωμένο στάρι και τριαντάφυλλα
είναι η ειρήνη.

Αδέλφια μου,
μες στην ειρήνη διάπλατα ανασαίνει
όλος ο κόσμος με όλα τα όνειρα του.
Δώστε τα χέρια, αδέλφια μου,
αυτό 'ναι η ειρήνη.

Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Β' Τόμος] (1978)
« Last Edit: 21 Jul, 2009, 16:28:58 by wings »

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 66630
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
Ανδρέα, είναι εξαιρετικές οι επιλογές σου από τη συλλογή «Αγρύπνια».

Εδώ έχουμε να κάνουμε με μια από τις πιο αξιόλογες συλλογές τού Γιάννη Ρίτσου που εκδόθηκε το 1954, σε καιρούς χαλεπούς για τον τόπο μας και για τον ίδιο. Παράλληλα, ωστόσο, είναι και μια συλλογή που δείχνει όλη τη δύναμη του ποιητή και αιτιολογεί απόλυτα και αδιαμφισβήτητα το γεγονός ότι συγκαταλέγεται στους κορυφαίους λογοτέχνες μας του 20ού αιώνα.

Πάμε τώρα στο ποίημα που δημοσίευσες σήμερα για την «Ειρήνη». Το αφιερώνει στον Κώστα Βάρναλη ο Ρίτσος. Είναι γνωστό πόσο αγαπούσε τον Βάρναλη. Μάλιστα, είκοσι χρόνια μετά την έκδοση της συλλογής «Αγρύπνια» ο Ρίτσος εικονογράφησε την «Αληθινή απολογία του Σωκράτη» στην έκδοση του οίκου «Κέδρος» το 1974 μετά από σχετική επιθυμία που εξέφρασε ο Κώστας Βάρναλης.

Ο Ρίτσος, στο σημερινό μας ποίημα, με δεκάδες ζωγραφιές, άλλοτε σαν μικρό παιδί κι άλλοτε σαν ταλαιπωρημένος ενήλικος, ιχνογραφεί την ειρήνη... περιδιαβαίνει τα σπίτια, τα περβόλια, τα σοκάκια, τις πόλεις και τα χωριά τής Ελλάδας... ψηλαφίζει το «πρόσωπο του κόσμου», νιώθει τα έκθαμβα μάτια των παιδιών μπροστά σ' «ένα ποτήρι ζεστό γάλα κ' ένα βιβλίο» και κεντάει τους καημούς και τις χαρές του τόπου μας ψιλοβελονιά. Και μας χαρίζει ένα από τα ομορφότερα ποιήματά του. Ένα ποίημα που μπορεί να μας κάνει περήφανους που η χώρα βγάζει τόσο σπουδαίους λαϊκούς ποιητές.

15 χρόνια μετά, το 1969, έρχεται ένα τραγούδι, ένα απλό παλλαϊκό τραγούδι τού John Lennon, να κάνει το γύρο τού κόσμου για να βροντοφωνάξει ό,τι κι ο δικός μας ποιητής - πως το μόνο πράγμα που κάνει τη ζωή μας να 'χει νόημα ανά πάσα στιγμή είναι η ειρήνη. Τι άλλο;



John Lennon performing "Give Peace a Chance" with Eric Clapton on guitar & vocals, Klaus Voormann on bass & Alan White on drums in Toronto, 1969.
« Last Edit: 15 Oct, 2009, 01:07:30 by wings »

and33

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 153
Το ποίημα «Ειρήνη» τού Ρίτσου και το τραγούδι «Give Peace A Chance» του Lennon που τραγουδούσαν οι φοιτητές στην ταινία «Φράουλες και αίμα» είναι πάντα χαραγμένα στη ψυχή μου γιατί τα διάβασα και τα άκουσα, μαθητής τότε, σε μια δύσκολη εποχή για τη πατρίδα μου. Πραγματικά είχα νιώσει όλη τη σημασία της ειρήνης. Δεν υπήρχε πιο ωραίο τραγούδι να συνοδέψει το ποίημα.  
« Last Edit: 21 Jul, 2009, 16:34:24 by wings »

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 66630
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
Από τη σειρά Αγρύπνια (1941-1953)

Γιάννης Ρίτσος, Ειρήνη

                                          Στον Κώστα Βάρναλη

...

Πάνω στις ράγες των στίχων μου
το τραίνο που προχωρεί στο μέλλον
φορτωμένο στάρι και τριαντάφυλλα
είναι η ειρήνη

Αδέλφια μου,
μες στην ειρήνη διάπλατα ανασαίνει
όλος ο κόσμος με όλα τα όνειρα του.
Δώστε τα χέρια, αδέλφια μου,
αυτό 'ναι η ειρήνη.

Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Β' Τόμος] (1978 )


Εντυπωσιακή η εικόνα και σε τούτη τη στροφή τού σημερινού ποιήματος του Ρίτσου. Και συγγενεύει πνευματικά με την πρώτη στροφή ενός ποιήματος που έγραψε για τις «ράγες» ο αγαπημένος μου Μανόλης Αναγνωστάκης και περιλαμβάνεται στη συλλογή «Η συνέχεια 3» που εκδίδεται 8 χρόνια μετά την «Αγρύπνια» τού Γιάννη Ρίτσου:

Μανόλης Αναγνωστάκης, Κάτω απ' τις ράγες...

Κάτω απ' τις ράγες του τραίνου
Κάτω από τις γραμμές του βιβλίου
Κάτω από τα βήματα των στρατιωτών

Όταν όλα περάσουν - πάντα σε περιμένω.

Πέρασαν από τότε πολλά τραίνα
Κι άλλα πολλά βιβλία θα διαβαστούν
Κι άλλοι στρατιώτες το ίδιο θα πεθάνουν.

Κάτω από κάθε τι που σου σκεπάζει τη ζωή
Όταν όλα περάσουν -
Σε περιμένω.

Από τη συλλογή Η συνέχεια 3 (1962)


Θαυμάζω το σθένος των δύο ποιητών μας που βρίσκουν το θάρρος να δίνουν έναν τόνο ψυχικής ανάτασης και ένα λόγο για ελπίδα στα γραπτά τους μέσα σε μια Ελλάδα όπου ακόμα αχνίζουν οι καπνοί και το αίμα. Και μια λεπτομέρεια - δείτε πόση έμφαση δίνουν κι οι δυο στα βιβλία.
« Last Edit: 21 Jul, 2009, 16:35:00 by wings »

and33

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 153
[Από τη σειρά Μετακινήσεις (1942-1949)]

Γιάννης Ρίτσος, Καπνισμένο τσουκάλι (απόσπασμα)

Είταν μακρύς ο δρόμος ως εδώ. Πολύ μακρύς, αδελφέ μου.
Οι χειροπέδες βάραιναν τα χέρια. Τα βράδια
που ο μικρός γλόμπος κουνούσε το κεφάλι του λέγοντας «πέρασε η ώρα»
εμείς διαβάζαμε την ιστορία τού κόσμου σε μικρά ονόματα
σε κάποιες χρονολογίες σκαλισμένες με το νύχι στους τοίχους των φυλακών
σε κάτι παιδιάστικα σχέδια των μελλοθανάτων
- μια καρδιά, ένα τόξο, ένα καράβι που 'σκιζε σίγουρα το χρόνο,
σε κάποιους στίχους που έμειναν στη μέση για να τους τελειώσουμε
σε κάποιους στίχους που τελειώσαν για να μη τελειώσουμε.
Ήταν μακρύς ο δρόμος ως εδώ - δύσκολος δρόμος.
Τώρα είναι δικός σου αυτός ο δρόμος. Τον κρατάς
όπως κρατάς το χέρι τού φίλου σου και μετράς το σφυγμό του
πάνου σε τούτο το σημάδι που άφησαν οι χειροπέδες.
Κανονικός σφυγμός. Σίγουρο χέρι. Σίγουρος δρόμος.

Δίπλα σου αυτός ο ανάπηρος πριν κοιμηθεί βγάζει το πόδι του
τ' αφήνει στη γωνιά - ένα κούφιο ξύλινο πόδι -
πρέπει να το γεμίσεις όπως γεμίζεις τη γλάστρα με χώμα να φυτέψεις λουλούδια
όπως γεμίζεις το σκοτάδι με αστέρια
όπως γεμίζει λίγο-λίγο η φτώχεια στοχασμό κι αγάπη.
Τόχουμε απόφαση, μια μέρα όλοι οι άνθρωποι νάχουμε δυο πόδια
ένα χαρούμενο γεφύρι από μάτια σε μάτια
από καρδιά σε καρδιά. Γι αυτό όπου καθίσεις
ανάμεσα στα τσουβάλια τού καταστρώματος φεύγοντας για την εξορία
πίσω απ' τα σίδερα του τμήματος μεταγωγών
κοντά στο θάνατο που δεν λέει «αύριο»
ανάμεσα σε χιλιάδες δεκανίκια από πικρά σακατεμένα χρόνια,
εσύ λες «αύριο» και κάθεσαι ήσυχος και βέβαιος
όπως κάθεται ένας δίκαιος άνθρωπος αντίκρυ στους ανθρώπους.

Αυτά τα κόκκινα σημάδια στους τοίχους μπορεί νάναι κι από αίμα
- όλο το κόκκινο στις μέρες μας είναι αίμα -
μπορεί νάναι κι απ' το λιόγερμα που χτυπάει στον απέναντι τοίχο.
Κάθε δείλι τα πράγματα κοκκινίζουν πριν σβήσουν
κι ο θάνατος είναι πιο κοντά. Έξω απ' τα κάγκελα
είναι οι φωνές των παιδιών και το σφύριγμα του τραίνου.
Τότε τα κελλιά γίνονται πιο στενά
και πρέπει να σκεφτείς το φως σ' έναν κάμπο με στάχυα
και το ψωμί στο τραπέζι των φτωχών
και τις μητέρες να χαμογελάνε στα παράθυρα
για να βρεις λίγο χώρο ν' απλώσεις τα πόδια σου.
Κείνες τις ώρες σφίγγεις το χέρι τού συντρόφου σου,
γίνεται μια σιωπή γεμάτη δέντρα
το τσιγάρο κομμένο στη μέση γυρίζει από στόμα σε στόμα
όπως ένα φανάρι που ψάχνει το δάσος - βρίσκουμε τη φλέβα
που φτάνει στη καρδιά τής άνοιξης. Χαμογελάμε.

Χαμογελάμε κατά μέσα. Αυτό το χαμόγελο το κρύβουμε τώρα.
Παράνομο χαμόγελο - όπως παράνομος έγινε κι ο ήλιος
παράνομη κι η αλήθεια. Κρύβουμε το χαμόγελο
όπως κρύβουμε στην τσέπη μας την φωτογραφία τής αγαπημένης μας
όπως κρύβουμε την ιδέα τής λευτεριάς ανάμεσα στα δυο φύλλα τής καρδιάς μας.
Όλοι εδώ πέρα έχουμε έναν ουρανό και το ίδιο χαμόγελο.
Αύριο μπορεί να μας σκοτώσουν. Αυτό το χαμόγελο
και αυτόν τον ουρανό δε μπορούν να μας τα πάρουν.

Ξέρουμε πως ο ίσκιος μας θα μείνει πάνου στα χωράφια
πάνου στην πλίθινη μάντρα τού φτωχόσπιτου
πάνου στους τοίχους των μεγάλων σπιτιών που θα χτίζουν αύριο
πάνου στην ποδιά τής μητέρας που θα καθαρίζει φρέσκα φασολάκια
στην δροσερή αυλόπορτα. Το ξέρουμε.
Ευλογημένη είναι η πίκρα μας
Ευλογημένη η αδελφοσύνη μας
Ευλογημένος ο κόσμος που γεννιέται.

Κάποτε είμαστε πολύ περήφανοι, αδελφέ μου,
γιατί δεν είμαστε καθόλου σίγουροι.
Μεγάλα λόγια λέγαμε
πολλά χρυσά γαλόνια βάζαμε στο μπράτσο τού στίχου μας
ένα ψηλό λοφίο ανέμιζε στο μέτωπο του τραγουδιού μας
κάναμε θόρυβο-φοβόμαστε, γι αυτό κάναμε θόρυβο
σκεπάζαμε το φόβο μας με τη φωνή μας
χτυπούσαμε τα τακούνια μας στο πεζοδρόμιο
ανοιχτές δρασκελιές, καμπανιστές
όπως κείνες οι παρελάσεις με τ' άδεια κανόνια
που τις κοιτάν οι άνθρωποι απ' τα πορτοπαράθυρα
και που κανείς δεν τις χειροκροτάει.

Τότες βγάζαν λόγους στις ξύλινες εξέδρες, στα μπαλκόνια,
φωνάζαν τα ραδιόφωνα, ξανάλεγαν τους λόγους,
πίσω απ' τις σημαίες κρυβόταν ο φόβος
μέσα στα τύμπανα αγρυπνούσαν οι σκοτωμένοι
κανείς δεν καταλάμβαινε τι γινόταν
οι σάλπιγγες μπορεί να δίναν το ρυθμό στα βήματα
δεν δίναν το ρυθμό στη καρδιά. Ψάχναμε το ρυθμό.
Οι αντιφεγγιές απ' τα όπλα και τα τζάμια κάτι δίναν στα μάτια μια στιγμή - τίποτ' άλλο
ύστερα κανένας δεν θυμόταν λέξη, δεν θυμόταν πρόσωπο και ήχο.
Το βράδυ όταν σβήναν τα φώτα κ' έσερνε ο αγέρας στους δρόμους
τις χάρτινες σημαιούλες
κ' η βαρειά σκιά ενός οδοστρωτήρα έμενε στην πόρτα
εμείς αγρυπνούσαμε
μαζεύαμε τη σκόρπια βουή των δρόμων
μαζεύαμε τα σκόρπια βήματα
βρίσκαμε το ρυθμό, την καρδιά, τη σημαία.

Και να, αδελφέ μου, που μάθαμε να κουβεντιάζουμε
ήσυχα ήσυχα κι απλά.
Καταλαβαινόμαστε τώρα δεν χρειάζονται περισσότερα.
Και αύριο λέω θα γίνουμε ακόμα πιο απλοί
θα βρούμε αυτά τα λόγια που παίρνουν το ίδιο βάρος
σε όλες τις καρδιές, σ' όλα τα χείλη
έτσι να λέμε πια τα σύκα : σύκα, και τη σκάφη : σκάφη,
έτσι που να χαμογελάνε οι άλλοι και να λένε: «τέτοια ποιήματα
σου φτιάχνουμε εκατό την ώρα». Αυτό θέλουμε και μεις.

Γιατί εμείς δεν τραγουδάμε για να ξεχωρίσουμε, αδελφέ μου, απ' τον κόσμο
εμείς τραγουδάμε για να σμίξουμε τον κόσμο.

...

Από τη συγκεντρωτική έκδοση Ποιήματα [Β' Τόμος] (1978)
« Last Edit: 21 Jul, 2009, 16:37:15 by wings »

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 66630
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
1975 - Ο Χρήστος Λεοντής μελοποιεί τη συλλογή «Καπνισμένο τσουκάλι» (1974) του Γιάννη Ρίτσου και η Ελλάδα για μια ακόμα φορά τραγουδά τους ποιητές της μαζί με τους ερμηνευτές τού δίσκου, δηλαδή την Τάνια Τσανακλίδου, τον Νίκο Ξυλούρη και τον Βασίλη Μπάρνη: συγκλονιστικές στιγμές έναν μόλις χρόνο μετά την πτώση τής δικτατορίας με τον Γιάννη Ρίτσο σε μια από τις πιο λαμπερές συλλογές του και τον Χρήστο Λεοντή σ' ένα έργο-ορόσημο για την καριέρα του.

Στην ηχογράφηση συμμετέχει ο ίδιος ο ποιητής διαβάζοντας αποσπάσματα των ποιημάτων του πάνω στα οποία στηρίζονται τα τραγούδια.


« Last Edit: 24 Nov, 2013, 16:18:38 by wings »

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 66630
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
Γιάννης Ρίτσος & Χρήστος Λεοντής, Αυτά τα κόκκινα σημάδια

Αυτά τα κόκκινα σημάδια στους τοίχους μπορεί νάναι κι από αίμα
- όλο το κόκκινο στις μέρες μας είναι αίμα -
μπορεί νάναι κι απ' το λιόγερμα που χτυπάει στον απέναντι τοίχο.
Κάθε δείλι τα πράγματα κοκκινίζουν πριν σβήσουν
κι ο θάνατος είναι πιο κοντά. Έξω απ' τα κάγκελα
είναι οι φωνές των παιδιών και το σφύριγμα του τραίνου.
Τότε τα κελλιά γίνονται πιο στενά
και πρέπει να σκεφτείς το φως σ' έναν κάμπο με στάχυα
και το ψωμί στο τραπέζι των φτωχών
και τις μητέρες να χαμογελάνε στα παράθυρα
για να βρεις λίγο χώρο ν' απλώσεις τα πόδια σου.
Κείνες τις ώρες σφίγγεις το χέρι του συντρόφου σου,
γίνεται μια σιωπή γεμάτη δέντρα
το τσιγάρο κομμένο στη μέση γυρίζει από στόμα σε στόμα
όπως ένα φανάρι που ψάχνει το δάσος - βρίσκουμε τη φλέβα
που φτάνει στη καρδιά της άνοιξης. Χαμογελάμε.




Διαβάζει ο Γιάννης Ρίτσος και τραγουδά ο Νίκος Ξυλούρης.

Από το έργο Καπνισμένο τσουκάλι (1975)
« Last Edit: 01 Feb, 2013, 17:22:01 by wings »