Πατήρ, πάτερ ή πατρός;

Σουρπουίτσα

  • Dolce far niente...!
  • Sr. Member
  • ****
    • Posts: 1172
    • Gender:Female
  • Whatevah...
Παίρνοντας αφορμή από ένα αρκετά παλιό ποστ του nickel σχετικά με την κλίση του ονόματος "πατήρ" που τόσο συχνά γίνεται με λάθος τρόπο στον προφορικό λόγο...

Όσο κι αν χτυπάει άσχημα σε ένα υποψιασμένο αυτί ή μάτι, η χρήση του "πάτερ" ως άκλιτου πριν από κύρια ονόματα δεν είναι εντελώς λανθασμένη ή αβάσιμη. Συγκεκριμένα, η Νεοελληνική Γραμματική της δημοτικής του Τριανταφυλλίδη στην παράγραφο 106 σχετικά με τη χρήση του ενωτικού θεωρεί το "πάτερ" προταχτικό όνομα, το οποίο, όπως και τα "κυρ" και "καπετάν", κατ' εξαίρεση δεν χρειάζεται ενωτικό και τονίζεται. Αντιγράφω από την υποσημείωση 1 της εν λόγω παραγράφου: "Με το να μην κλίνωνται αυτά [τα κυρ, καπετάν και πάτερ] ποτέ, παρουσιάζονται πιο δικαιολογημένα σαν άκλιτα. Αυτά παίρνουν τότε και τόνο: ο καπετάν Μαθιός, του κυρ Θανάση, του πάτερ Σωφρόνιου"

Αντίθετα, ο Οδηγός της Νεοελληνικής Γλώσσας και πάλι στην παράγραφο σχετικά με το ενωτικό αναφέρει το "παπα-" ως προτακτικό όνομα αλλά  το "πάτερ" απουσιάζει από τη λίστα.

Φτάνω στο συμπέρασμα, επομένως, ότι παλιότερα ήταν αποδεκτή αλλά και βιβλιογραφικά τεκμηριωμένη η χρήση του "πάτερ" ως άκλιτου προτακτικού. Οι πηγές, βέβαια, υπάρχουν για να αμφισβητούνται ή ακόμα και να διορθώνονται από μεταγενέστερους μελετητές της γλώσσας και, όπως φαίνεται, κάτι τέτοιο έγινε και στην προκειμένη περίπτωση...

Φυσικά η φράση που παραθέτει ο nickel σε εκείνο το πόστ είναι σε κάθε περίπτωση λανθασμένη. Απλά σύμφωνα με τα παραπάνω, θα ήταν αποδεκτή τόσο η φράση ...από τον πατέρα Ευμένιο όσο και η φράση ...από τον πάτερ Ευμένιο (κατά Μ. Τριανταφυλλίδη).
« Last Edit: 01 Sep, 2006, 17:45:41 by nickel »
Στο ίντερνετ όλα διίστανται.
W4tt4n4b3


banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
Το ΛΚΝ συμφωνεί μαζί σου (άλλωστε, είναι το λεξικό που αγκαλιάζει πολλά απ' αυτά που λέγονται και που οι άλλοι τα χαρακτηρίζουν "εσφαλμένα").

Έτσι, στο πάτερ:
(προφ.) προτακτικό, στη θέση του ουσιαστικού πατήρ, ως τίτλος κληρικού ή μοναχού: O πάτερ Iωάννης. Θα βρεις τον πάτερ Παύλο και θα του δώσεις τη λειτουργιά.

Στο πατήρ:
γεν. πατρός, αιτ. πατέρα, κλητ. πάτερ, πληθ. πατέρες, γεν. πατέρων  : 1. (λόγ.) πατέρας, ως τίτλος ή προσφώνηση κληρικού ή μοναχού: O πατήρ Iωάννης (συντομογρ. π.). Πάτερ Iωάννη· (πρβ. πάτερ).

Ο Μπαμπινιώτης κρατά τη μικρή του απόσταση, όπως πάντα:
πάτερ κυρ. σε προσφωνήσεις κληρικών: σας χαιρετώ, πάτερ-Νικόλαε· επίσης εσφαλμ. αντί του ορθού πατήρ: ήλθε ο πάτερ Νικόλαος.



Πρωτέαs

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 1729
  • Χορέψετε, χορέψετε, παπούτσια μη λυπάστε!
Βάζουμε ενωτικό (-) ύστερα από τα προτακτικά Αϊ-, Αγια-, γρια-, γερο-, θεια-, κυρα-, μαστρο-, μπαρμπα-, παπα-, τα οποία προσδιορίζουν συνήθως κύρια ονόματα, Π.χ.:

Αϊ-Γιώργης

Αγια-Μαρίνα

γερο-καπετάνιος

θεια-Θοδώρα

κυρα-Μάρω (αλλά κυρ Παναγιώτης, χωρίς ενωτικό)

μαστρο-Δημήτρης

μπαρμπα-Γιώργος

παπα-Κώστας

Προσοχή:
Σε αυτές τις περιπτώσεις οι προτακτικές λέξεις δεν έχουν δικό τους τόνο


Από το βιβλίο: "Το λέμε σωστά; Το γράφουμε σωστά;" σελ.173
Ίνα Αναγνωστοπούλου & Λία Μπουσούνη-Γκέσουρα (είναι και οι δυο φιλόλογοι και υπηρετούν στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο)
Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 2005
Το ότι κάποιοι ζουν στον ίδιο χώρο, δεν σημαίνει ότι ζουν και στον ίδιο χρόνο ή τουλάχιστον ότι βιώνουν τον χρόνο με τον ίδιο τρόπο. Αυτό δεν κάνει τον κόσμο χειρότερο, απλώς πιο πολύπλοκο. σα(ρε)μάλι

14.   Ναι, βεβαίως. Σων, φέρε τα λεφτά του Ανθόνιο.




banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
Ο πάτερ φαμίλιας, ως λατινικόν, pater familias (το pater ονομαστική, το familias παλαιά γενική) παραμένει άκλιτο, όπως το "φόρουμ".


wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 71973
    • Gender:Female
  • Vicky Papaprodromou
Εμένα, ωστόσο, εξακολουθεί να μου αρέσει αυτό το αγαπησιάρικο π.χ. παπα-Στρατή που λένε οι κάτοικοι ενός μικρού μέρους στον δικό τους παπά, τον δικό τους άνθρωπο.

Ωστόσο, όταν απευθύνομαι σε κάποιον ιερωμένο (σπανιότατα), συνήθως χρησιμοποιώ το «πατέρα ΧΧΧ».
Ο λόγος είναι μεγάλη ανάγκη της ψυχής. (Γιώργος Ιωάννου)


Φειδίας

  • Newbie
  • *
    • Posts: 28
    • Gender:Male
  • Ἀγαπῶ τὴν γλῶσσα μου, χρησιμοποιῶ πολυτονικό.
Όποιος ομιλεί την γλώσσα του λαού, δεν λέγει "ο πάτερ", "του πάτερ", αλλά "ο Πατροκοσμάς", "ο παπα-Γιώργης".

Βεβαίως στα σκουπιδοκάναλα η χρήσις του αηδούς άκλιτου "πάτερ" γίνεται όλο και συχνότερη. (Πάντως, όσον αφορά στα άκλιτα, ποτέ δεν λέμε σκέτο "ο κυρ", εκτός εάν εννοούμε τον Κυρ τον γελοιογράφο.)

Ο πατήρ Μεταλληνός σε όλες τις δημόσιες συζητήσεις στις οποίες μετέχει, ζητεί τον λόγο όποτε ακούσει "ο πάτερ", "του πάτερ", θεωρώντας το προσβλητικό. (Και δεν έχει άδικο, διότι από ορισμένους χριστιανόφοβους που μετέχουν στις εκπομπές αυτές η παραφθορά γίνεται σκοπίμως και με σκοπό μάλλον χλευαστικό και οπωσδήποτε επιθυμία να αποφευχθεί η "αναγνώρισις" του "εχθρού" ιερωμένου ως πατρός. Θυμούμαι συγκεκριμένη περίπτωσι χριστιανόφοβου σε κάποια εκπομπή, ο οποίος, όταν τού εζητήθη να κλίνει το "πατήρ" ορθώς (προηγουμένως προέφερε το "πάτερ" με ειρωνικό ύφος), ηρνήθη, και κατέληξαν, μη υπαρχούσης άλλης λύσεως, στην συμβιβαστική χρήσι του "κύριος"!)

Θα μού πείτε ότι το λεξικό ορθώς καταγράφει την υφιστάμενη πραγματικότητα, έστω και εάν το άκλιτο "πάτερ" δεν έχει επικρατήσει και αποτελεί ακόμη μειονότητα και συνεπώς ανωμαλία. Δεν θα έπρεπε, όμως, να σημειώνει, όπως ορθώς κάνει ο Μπαμπινιώτης, ποιο είναι -ακόμη τουλάχιστον- το σωστό;
«αὖτις δὲ τὸ Ἑλληνικόν, ἐὸν ὅμαιμόν τε καὶ ὁμόγλωσσον, καὶ θεῶν ἱδρύματά τε κοινὰ καὶ θυσίαι ἤθεά τε ὁμότροπα»
Σελίδες Πατριδογνωσίας - Κρατύλος - Πολυτονικό


σα(ρε)μαλι

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 1293
    • Gender:Male
  • Σταβανγκεριανό μου έαρ
Quote
και αποτελεί ακόμη μειονότητα και συνεπώς ανωμαλία

Κρατύλε, καλό θα ήταν ν' αποφεύγονται οι σαφείς ιδεολογικές και πολιτικές τοποθετήσεις αυτού του είδους κι επίσης καλό θα ήταν να γράφεις στη δημοτική.
I can live everywhere in the world, but it must be near an airport -and a pharmacy, I would add.

Δεν είναι ο ύπνος της λογικής που γεννάει τέρατα, αλλά ο άγρυπνος ορθολογισμός που πάσχει από αϋπνίες.


banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
Κρατύλε, καλό θα ήταν ν' αποφεύγονται οι σαφείς ιδεολογικές και πολιτικές τοποθετήσεις αυτού του είδους κι επίσης καλό θα ήταν να γράφεις στη δημοτική.

Να αποφεύγονται οι ιδεολογικές και πολιτικές τοποθετήσεις στην προσέγγιση αλλότριων θεμάτων, π.χ. γλωσσικών ή μεταφραστικών.

Να γράφεις στα ελληνικά που σου ταιριάζουν περισσότερο. Και σε πολυτονικό αν θες (αλλά θα δυσκολεύει μετά τα ψαχτήρια).


banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
Άσχετο: μου άρεσε η λέξη «χριστιανόφοβος» και σκέφτομαι να ανοίξω ξεχωριστό νήμα, σε συνδυασμό με το homophobe, για να θυμίσουμε ότι αυτό το συνθετικό (-φοβος, -phobe) δεν χρησιμοποιείται μόνο για να δείξει φόβο αλλά και μίσος (Encarta: homophobic adjective having irrational hatred of homosexuality: showing an irrational hatred, disapproval, or fear of homosexuality, homosexual men and lesbians, and their culture).


σα(ρε)μαλι

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 1293
    • Gender:Male
  • Σταβανγκεριανό μου έαρ
Quote
Να αποφεύγονται οι ιδεολογικές και πολιτικές τοποθετήσεις στην προσέγγιση αλλότριων θεμάτων, π.χ. γλωσσικών ή μεταφραστικών.

Αυτό, τώρα, το πιστεύεις; Είναι σαν να ισχυρίζεσαι ότι η γλώσσα παρασκευάζεται εργαστηριακά ή ότι υπάρχει  αντικειμενικά σωστή χρήση της. Η γλώσσα είναι αλληλένδετη με το κοινωνικό γίγνεσθαι - το επηρεάζει και επηρεάζεται απ' αυτό - άρα εμπεριέχει πολιτικά και ιδεολογικά στοιχεία. Αν θέλουμε να την αποστειρώσουμε, μπορούμε, αλλά θα πρέπει να βρούμε κάποιον άλλο όρο για το τελικό προϊόν.
Θα έπρεπε να έχω γράψει ακραίες πολιτικές κλπ που μπορεί να προκαλέσουν έντονες συγκρούσεις, αλλά το θεώρησα προφανές. 
« Last Edit: 10 Oct, 2006, 18:25:30 by σα(ρε)μαλι »
I can live everywhere in the world, but it must be near an airport -and a pharmacy, I would add.

Δεν είναι ο ύπνος της λογικής που γεννάει τέρατα, αλλά ο άγρυπνος ορθολογισμός που πάσχει από αϋπνίες.


user3

  • Sr. Member
  • ****
    • Posts: 663
Όποιος ομιλεί την γλώσσα του λαού, δεν λέγει "ο πάτερ", "του πάτερ", αλλά "ο Πατροκοσμάς", "ο παπα-Γιώργης".

Βεβαίως στα σκουπιδοκάναλα η χρήσις του αηδούς άκλιτου "πάτερ" γίνεται όλο και συχνότερη.

Καλά ο Βίρβος που έγραψε τραγούδι (στον Θεσσαλικό Κύκλο) με τίτλο "Ο Πάτερ Γυμνάσιος", πες
πως το έκανε χάρη του μέτρου και στο κάτω-κάτω ήταν κουμουνιστής, αλλά ο Φώτης Κόντογλου
που χρησιμοποιεί κατά κόρον το "αηδές άκλιτο" πάτερ, σε ποιο σκουπιδοκάναλο εμφανίζεται;

(Για του λόγου το αληθές, από τις σελίδες της Εκκλησίας, όπου θα δείτε και άλλες χρήσεις του αηδούς άκλιτου):
http://www.myriobiblos.gr/afieromata/christougenna_2003/text5.html

(Στη γλώσσα του λαού το Πατροκοσμάς; τη διαμεσολαβημένη;)



banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
@σα(ρε)μάλι: Φαντάζομαι ότι η αντίρρησή σου εντοπίζεται στο «αλλότριων».

Οπότε να διορθωθώ. Θα το κάνω όταν θα βρω τη σωστή σφαιρική διατύπωση. Αλλά αν κάποιος συνδυάσει π.χ. το μονοτονικό με γραικυλισμό και ιδιωτεία και το πολυτονικό με δεξιές αντιλήψεις, θα φάει καρπαζιά αν όχι πόδι. :-}


σα(ρε)μαλι

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 1293
    • Gender:Male
  • Σταβανγκεριανό μου έαρ
Quote
Αλλά αν κάποιος συνδυάσει π.χ. το μονοτονικό με γραικυλισμό και ιδιωτεία και το πολυτονικό με δεξιές αντιλήψεις, θα φάει καρπαζιά αν όχι πόδι

1. Δεν ήθελα ν σ' εκνευρίσω

2. Ο Κρατύλος το έχει διαπράξει ήδη

3. Η αριστερά δεν έχει πλέον απόψεις για τη γλώσσα, αλλά η δεξιά έχει, όσο κι αν θέλεις να το αρνείσαι
I can live everywhere in the world, but it must be near an airport -and a pharmacy, I would add.

Δεν είναι ο ύπνος της λογικής που γεννάει τέρατα, αλλά ο άγρυπνος ορθολογισμός που πάσχει από αϋπνίες.


banned8

  • Jr. Member
  • **
    • Posts: 132
    • Gender:Male
1. Δεν ήθελα να σ' εκνευρίσω

Μα γιατί δίνω συνέχεια τη λανθασμένη εντύπωση ότι έχω εκνευριστεί; Πρέπει να το δουλέψω αυτό, πρέπει να το δουλέψω, πρέπει να το δουλέψω...

2. Ο Κρατύλος το έχει διαπράξει ήδη

Ο Κρατύλος τώρα είδε φως και μπήκε. Κι εμείς είμαστε φιλόξενοι. Άσ' τον να εγκλιματιστεί και ... εγκληματούμε μετά.

3. Η αριστερά δεν έχει πλέον απόψεις για τη γλώσσα, αλλά η δεξιά έχει, όσο κι αν θέλεις να το αρνείσαι

Όλοι έχουν απόψεις για τη γλώσσα. Απλώς η αριστερά έχει πια τόσο πολλές απόψεις για οτιδήποτε που είναι σαν να μην έχει απόψεις για τίποτε. (δικό μου αυτό)


 

Search Tools