Ανθίσταση / αντίσταση και... ωρίμανση / ωριμάνζω!

Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 3192
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Το βιβλίο ενός καταξιωμενου έλληνα γλωσσολόγου που πωλήθηκε πρόσφατα μαζί με εθνικής κυκλοφορίας εφημερίδα, αν και στο σύνολό του αποτελεί μια εξαιρετική εισαγωγή στο ζήτημα που πραγματεύεται, με προβλημάτισε όταν έφτασα στη σελ. 186. Συγκεκριμένα, ο συγγραφέας αναφέρει εκεί ότι:

ωρίμανση λέγεται και γράφεται, χωρίς να ενοχλεί κανέναν, παρ' όλο που το 'παρείσακτο' ν δεν δικαιολογείται, αφού δεν υπάρχει ρήμα 'ωριμάνζω'. [...]"

Πρώτο... πλήγμα: υπήρχε δηλαδή περίπτωση να είχαμε ρήμα... "ωριμάνζω"; Με "-νζ-";!; Κάτι τέτοιο δεν θα έστεκε ούτε φωνοτακτικά (δεν υπάρχει ακολουθία "νζ" σε γηγενείς ελληνικές λέξεις - τα "Ναζιανζός", "Ντελαγκράνζ", "Ντ' Ανζού" κ.ά. είναι δάνεια), ούτε μορφολογικά (δεν υπάρχει μόρφημα "-νζ-" που να σχηματίζει ρήματα ή οτιδήποτε άλλο). Αν υποτεθεί ότι το ωρίμανση προερχόταν όντως από κάποιο ρήμα που να δικαιολογεί τη μορφολογία του (δηλ. το παρείσακτο ν), αυτό το ρήμα θα ήταν *ωριμαίνω (πβ. λευκαίνω > λεύκανση, αποφαίνομαι > απόφανση κ.ά.), όχι... *ωριμάνζω!

Βλ. ορθά στο Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γ. Μπαμπινιώτη (σ. 1642) και τις εκεί αναφορές στον Κουμανούδη.

Και συνεχίζει:

"Κανονικά έπρεπε να λέμε ανθίσταση, όπως ανθίσταμαι, αντί του 'εσφαλμένου' αντίσταση. [...]"

Δεύτερο... πλήγμα: Γιατί υποτίθεται ότι ο -έστω μη επικρατήσας- ορθός τύπος θα ήταν... *ανθίσταση; Το ανθίσταμαι δικαιολογείται επειδή η σύνθεσή του περιλαμβάνει το "ίσταμαι", που δασυνόταν λόγω τροπής του αρχικού /s/ σε δασεία (θέμα sta-/στα- + ενεστωτικός αναδιπλασιαμός: *sista- > *hista- = ιστα- με δασεία) (συνεπώς /t/ + δασεία = θ). Ωστόσο, το ρηματικό ουσιαστικό που παράγεται από το ίδιο θέμα δεν είναι... *ίσταση (που θα έπαιρνε δασεία), αλλά στάση. Συνεπώς αντί + στάση > αντίσταση, χωρίς να τίθεται καν ζήτημα δάσυνσης ή μη.

Αν και τα λάθη είναι απολύτως ανθρώπινα και δικαιολογημένα, ιδίως σε προωθημένα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης, με προβληματίζει να βλέπω τέτοια λάθη... αρχαρίων από τόσο καταξιωμένους επιστήμονες... Είναι το είδος αυτών των λαθών που με προβληματίζει, όχι το ίδιο το γεγονός του λάθους...
« Last Edit: 20 Apr, 2019, 10:48:40 by Asdings »
In dubio pro reo


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 810418
    • Gender:Male
  • point d’amour
Αν δεν κάνω λάθος ο εν λόγω γλωσσολόγος φημίζεται για την έμφασή του στην περιγραφική (και όχι τη ρυθμιστική) γλωσσολογία.

Στο ίδιο πνεύμα...

Πιστεύω ότι έχουμε την δυνατότητα να επιλέξουμε μεταξύ αντιηλιακού και ανθηλιακού. Οι προθέσεις "αντί" και "περί" συνήθως δεν αποβάλλουν το -ι-. Το αν προτιμάμε τον συνηρημένο ή μη τύπο είναι στην ευχέρειά μας. Αλλά σίγουρα το αντηλιακό - λόγω της δασείας - είναι εσφαλμένος τύπος ;)

Περί ωρίμανσης/ωρίμασης εδώ:
https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=236241.0
« Last Edit: 19 Apr, 2019, 17:59:41 by spiros »



Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 3192
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Πια όλοι οι γλωσσολόγοι δίνουν έμφαση στην περιγραφή και ξορκίζουν οποιαδήποτε ρύθμιση. Η περιγραφή, ασφαλώς, είναι η ενδεδειγμένη προσέγγιση στη γλώσσα. Στη νεοελληνική κοινή όμως, που έχει προκύψει από άπειρες ρυθμιστικές παρεμβάσεις τις οποίες κληρονόμησε μέσω του λόγιου συστατικού της (που όλο και αυξάνεται, αντί να μειώνεται ή να παραμένει σταθερό -βλ. νεοκαθαρεύουσα, νεοαττικισμό), απαιτείται μια μικτή προσέγγιση, που δεν θα παραβλέπει ότι αυτό που "λέει ο κόσμος" συχνά το λέει όχι αυθόρμητα, αλλά επιτηδευμένα, από φόβο μην... κακοχαρακτηριστεί γλωσσικά από τους υπερκαθαρολόγους. Άρα, ειδικά σε συμπλεγματικές περιπτώσεις όπως η εγχώρια, ακόμα και η επιστήμη χρειάζεται... αστερίσκους!

Προφανώς και το πρόβλημά μου δεν είναι το αν είναι σωστό το ωρίμανση ή το ωρίμαση (το πρώτο είναι χρηστικά καθιερωμένο, το δεύτερο είναι το μορφολογικά/ιστορικά ορθό -εγώ χρησιμοποιώ το δεύτερο, προσωπικά). Ασφαλώς ο γλωσσολόγος στον οποίο αναφέρομαι έχει δίκιο που λέει ότι, παρά το γεγονός ότι κάποιοι τύποι εμφανίζουν 'παρείσακτα' ή άλλως αδικαιολόγητα χαρακτηριστικά, η χρήση τους έχει καθιερώσει.

Το πρόβλημά μου είναι ότι τα παραδείγματα που φέρνει για να στηρίξει την ορθή, γενικά, άποψή του είναι ακατάλληλα, επειδή προδίδουν... ατελή κατανόηση των ίδιων των μορφολογικών μηχανισμών παραγωγής και της φωνολογίας της Νεοελληνικής!
In dubio pro reo


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 810418
    • Gender:Male
  • point d’amour
Γι' αυτό υπάρχει η έννοια της αναθεώρησης από ομότιμους, ο καθένας μπορεί να σφάλλει σε κάτι, ακόμη και ένας κορυφαίος στον τομέα του. Αντίστοιχα, και ο πιο αδαής μπορεί να κατέχει μια γνώση που μια μεγαλοφυΐα αγνοεί.
« Last Edit: 19 Apr, 2019, 18:19:50 by spiros »



Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 3192
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Ακριβώς. Το peer-review, που λέμε. Στις μονογραφίες, όμως, δεν υπάρχει peer-review. Και θα το ξαναπώ: είναι φυσικό ότι ο καθένας μπορεί να σφάλλει σε κάτι, ακόμα και ο κορυφαίος, αλλά τέτοια σφάλματα είναι αδικαιολόγητα -ιδίως από κορυφαίους.
In dubio pro reo


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 810418
    • Gender:Male
  • point d’amour
Τι να σου πω, το καλύτερο θα ήταν να το συζητήσετε, εξάλλου, ένας άνθρωπος που αποδελτιώνει τους μηχανισμούς της γνώσης –όπως ένας γλωσσολόγος ή λεξικογράφος– θα ήθελε μια γνώμη που να τον βοηθούσε να διορθώσει κάτι.

Στις μονογραφίες μπορεί να μην υπάρχει αναθεώρηση από ομοτίμους, υπάρχει όμως η έννοια του κριτικού αναγνώστη (πριν τη δημοσίευση), τουλάχιστον στο εξωτερικό.
« Last Edit: 19 Apr, 2019, 18:24:22 by spiros »


Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 3192
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Πράγματι, στο εξωτερικό είναι must! Αλλά εδώ οι εκδότες πιέζουν... Θέλουν τα μπικικίνια γρήγορα, βλέπεις... Και λέω οι εκδότες γιατί -όπως ξέρεις- οι συγγραφείς παίρνουν "the third the longer" (για να γελάσουμε και λιγάκι)...
In dubio pro reo


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 810418
    • Gender:Male
  • point d’amour
Είναι ρε γαμώτο και αυτοί οι συγγραφείς, που ενίοτε (έως και σπανίως) κόβουν ένα μικρό ποσοστό από τα κέρδη εκδοτών και βιβλιοπωλών, σαν να μην τους φτάνει που βάζουμε το όνομά τους στο εξώφυλλο!


Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 3192
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 69250
    • Gender:Female
  • Vicky Papaprodromou

Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 3192
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Ανθισθαθείτε, ιατί χανόμεθα (πού είσαι ρε... Θουμπιθαρέτα να θαυμάσεις τα καστιλιάνικά μου;!;)
In dubio pro reo


 

Search Tools