Author Topic: του ελαιολάδου ή του ελαιόλαδου;  (Read 124 times)

Asdings

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 2737
  • Gender: Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
"Στο ίδιο έργο θεατές", άλλο ένα αηδιαστικό ΜΜΕδοκλισέ. Αν και το ομότιτλο τραγούδι με αυτή τη φράση δήλωνε ότι όλοι είμαστε αδελφωμένοι σ' αυτή τη συναυλία ή και ότι όλοι οι άνθρωποι είμαστε τελικά "στην ίδια βάρκα", οι ΜΜΕδόκαφροι τη χρησιμοποιούν με την έννοια "αυτό το έργο το έχουμε ξαναδεί, το ξέρω το έργο, τα ίδια Παντελάκη μου τα ίδια Παντελή μου, άντε πάλι τα ίδια", δηλαδή εντελώς άσχετα.

Άσε που κλίνουν το "ελαιόλαδο" με γενική "του ελαιολάδου" και φρικάρω κάθε φορά που το ακούω... Κατά τα λοιπά, ασφαλώς, "ξέρουν από καλό λάδι"...
« Last Edit: 19 Nov, 2019, 11:42:02 by spiros »
In dubio pro reo


wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 67456
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
του ελαιολάδου ή του ελαιόλαδου;
« Reply #1 on: 18 Nov, 2019, 13:35:55 »
Ή μας βγάζουν το λάδι.

spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 698338
  • Gender: Male
  • point d’amour
    • spiros.doikas
    • greektranslator
    • doikas
    • 102094522373850556729
    • lavagraph
    • Greek translator CV
του ελαιολάδου ή του ελαιόλαδου;
« Reply #2 on: 18 Nov, 2019, 14:24:49 »
ελαιόλαδο το [eleólaδo] Ο42 : το λάδι από καρπό ελιάς· λάδι ελιάς· (συνήθ. σε αντιδιαστολή προς άλλα έλαια, όπως αραβοσιτέλαιο, ηλιέλαιο κτλ.): Παραγωγή ελαιόλαδου. Aύξηση της τιμής του ελαιολάδου. Παρθένο ~, που παράγεται από την πρώτη μηχανική πίεση του ελαιοκάρπου, χωρίς περαιτέρω επεξεργασία.
[λόγ. < μσν. ελαιόλαδον < ελαιο- 1 + λάδ(ι) -ον]
Λεξικό της κοινής νεοελληνικής του ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη

ελαιόλαδο (το) [μεσν.] {-ου κ. -άδου | χωρ. πληθ.} το λάδι που προέρχεται από τον καρπό τής ελιάς (κατ' αντιδιαστολή προς άλλα είδη λαδιού φυτικής, ζωικής
κ.λπ. προέλευσης): παρθένο | αγνό ελαιόλαδο.
Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γεωργίου Μπαμπινιώτη

Κλιτικό παράδειγμα: Ο42 (βούτυρο, βούτυρου / βουτύρου, βούτυρα)
http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?dl=%CE%9F42

το ελαιόλαδο   το ελαιόλαδον (λόγ.)
του ελαιολάδου / ελαιόλαδου   
το ελαιόλαδο   το ελαιόλαδον (λόγ.)
ελαιόλαδο   ελαιόλαδον (λόγ.)
τα ελαιόλαδα   
των ελαιολάδων / ελαιόλαδων   
τα ελαιόλαδα   
ελαιόλαδα
https://www.lexigram.gr/lex/newg/%CE%B5%CE%BB%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BB%E1%BD%B1%CE%B4%CE%BF%CF%85#Hist1

τό ἐλαιόλαδον      
τοῦ ἐλαιολάδου   
τῷ ἐλαιολάδῳ   
τό ἐλαιόλαδον   
(ὦ) ἐλαιόλαδον   
τά ἐλαιόλαδα             
τῶν ἐλαιολάδων         
τοῖς ἐλαιολάδοις         
τά ἐλαιόλαδα         
(ὦ) ἐλαιόλαδα
https://www.lexigram.gr/lex/arch/%E1%BC%90%CE%BB%CE%B1%CE%B9%E1%BD%B9%CE%BB%CE%B1%CE%B4%CE%BF%CE%BD#Hist1
« Last Edit: 19 Nov, 2019, 16:19:03 by spiros »


wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 67456
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
του ελαιολάδου ή του ελαιόλαδου;
« Reply #3 on: 18 Nov, 2019, 14:35:47 »
Μα δεν είναι λάθος αυτό που λένε. Το σκεπτικό τους είναι λανθασμένο γιατί υπολογίζουν ότι θα ακουστούν πιο σοβαροί αν χρησιμοποιήσουν την παλαιότερη γενική.

Asdings

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 2737
  • Gender: Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
του ελαιολάδου ή του ελαιόλαδου;
« Reply #4 on: 19 Nov, 2019, 11:40:13 »
Μα ναι, Βίκυ μου, δεν λέω ότι είναι ακριβώς λάθος... Αλλά ο καταβιβασμός του τόνου στη γενική σ' αυτή την περίπτωση έχει ένα προβληματάκι (ό,τι κι αν λένε τα λεξικά): συγκεκριμένα ότι, αφού πρόκειται για ημιλόγια λέξη (καθότι αποτελείται από την "ελαία" ως α' συνθετικό -που είναι λόγια- και από το "λάδι" ως β'  συνθετικό -που είναι δημώδες), ο τονισμός της γενικής θα έπρεπε -υπό συνθήκες λογικής- να καθορίζεται από το β' συνθετικό. Άρα, όπως ακριβώς το "παλιόπαιδο" δεν έχει γενική "του παλιοπαίδου", έτσι και το "ελαιόλαδο" με γενική "ελαιολάδου" είναι αστειούτσικο... Και επαυξάνω στα όσα λες περί σοβαρότητος. Αυτό είναι και το γενικό πρόβλημα των ελληνοφώνων (ή... ελληνοφόνων, ή... ελληνοφρόνων): ότι ποζάρουν διαρκώς και ακαταπαύστως, σε όλες τις περιστάσεις του βίου (including language). Ποζάρουν όταν το παίζουν καθαρευουσιάνοι, ποζάρουν όταν το παίζουν λαϊκοί, ποζάρουν όταν το παίζουν αγγλομαθείς...

Το "βούτυρο", που αναφέρεται παραπάνω, είναι άλλη περίπτωση, διότι είναι και δημώδης και λόγια λέξη ταυτόχρονα, οπότε επιδέχεται και τους δύο τονισμούς στη γενική, ανάλογα με το επίπεδο ύφους.

Το "ελαιόλαδο" έχει πλάκα και για το εξής: αρχικά ήταν "λιόλαδο". Όταν, λοιπόν, το αναπαλαίωσαν, λογιοποίησαν μόνο το α' συνθετικό (λιο- < ελαιο- < ελαία > ελιά), αλλά άφησαν δημώδες το β' συνθετικό (λάδι < ελάδιον < ελαϊδιον < έλαιον), προφανώς για ν' αποφύγουν το... "*ελαιαίλαιο". Τι τους πείραζε το "λιόλαδο", γαμώτο; Να σας πω εγώ τι τους πείραζε: περιείχε συνιζημένο /i/, το οποίο αποφεύγουν ως ο διά'λος το λιβάνι. Φυσικά, θα μπορούσαν να το λένε απλώς "έλαιο", αντί "ελαιόλαδο", διότι η ίδια η λέξη "έλαιο" δείχνει ότι προέρχεται από την "ελαία" -άρα δεν θα μπορούσε να δηλώνει λάδι από κάτι άλλο. Επειδή, όμως, υπάρχουν όντως και λάδια από άλλες πηγές, θα μπορούσε να μπαίνει το οικείο α' συνθετικό μόνο όταν το "έλαιο" δεν ήταν από ελιά: π.χ. ηλιέλαιο, φοινικέλαιο, σπορέλαιο κ.λπ. Εκεί το "έλαιο" χρησιμοποιείται συνεκδοχικά (αφού το πρώτο λάδι ήταν το "έλαιο" < ελαία, όλα τα λέμε συνεκδοχικά "έλαια", αλλά με το κατάλληλο προσδιοριστικό ως α' συνθετικό).
In dubio pro reo

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 67456
  • Gender: Female
  • Vicky Papaprodromou
    • vicky.papaprodromou
    • @hellenic_wings
    • 116102296922009513407
    • hellenicwings
    • Ποίηση, ποιητές, ποιήματα, Θεσσαλονίκη
του ελαιολάδου ή του ελαιόλαδου;
« Reply #5 on: 19 Nov, 2019, 12:32:40 »
Παναγιώτη, εγώ συμφωνώ μαζί σου εξαρχής. Προς τον Σπύρο που μας έφερε τα λήμματα του λεξικού ήταν το δεύτερο σχόλιό μου.


Asdings

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 2737
  • Gender: Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
του ελαιολάδου ή του ελαιόλαδου;
« Reply #6 on: 19 Nov, 2019, 16:06:52 »
Βλέπω το έκανε και χωριστό "topic" ο Σπύρος...
In dubio pro reo