Author Topic: Ορθή απόδοση Αγγλικών όρων για διακρίσεις και την κοινότητα LGBTQIA  (Read 171 times)

Kostas M

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 182
  • Gender: Male
Έχω πολύ καιρό να ασχοληθώ με μεταφράσεις και λείπω από τον ιστότοπο, οπότε θέλω να υπενθυμίσω ότι είμαι χημικός και μοριακός βιολόγος, οπότε γλωσσολογικά υστερώ σε γνώσεις και εμπειρία από άλλα μέλη.
Ο λόγος που θέτω αυτό το θέμα είναι γιατί συνάντησα επίσημες αποδόσεις κάποιων όρων στα Ελληνικά που με βάση τις δικές μου γνώσεις είναι απαράδεκτες και θα ήθελα την συμβουλή πιο ειδικών επί της γλώσσας. Γενικά, από όσο γνωρίζω, όταν αποδίδουμε έναν όρο από μία γλώσσα σε άλλη πρέπει να μην αλλοιώνεται το νόημα του αρχικού όρου, να μην παραβιάζονται οι γλωσσοπλαστικοί κανόνες της γλώσσας στην οποία αποδίδεται και όταν πρόκειται για μια λίστα όρων να μην υπάρχουν διαφορετικοί όροι στην αρχική γλώσσα  που να αποδίδονται με τον ίδιο όρο στην άλλη-αλλιώς χάνεται η σαφήνεια του όρου. Επίσης κάποιες φορές υιοθετείται αυτούσιος ο όρος, κάποιες φορές μετατρέπεται σε μορφή της άλλης γλώσσας (π.χ. εξελληνίζεται) και κατά προτίμηση δημιουργείται ένας νέος όρος στην άλλη γλώσσα. Βλέπω ότι όλα αυτά παραβιάζονται στους τομείς που αναφέρω στον τίτλο.
Ας ξεκινήσουμε με το πιο απλό παράδειγμα.

Ρατσισμός: διάκριση με βάση το (ανθρωπολογικό-εθνολογικό) φύλο/φυλή. Στα Ελληνικά προϋπήρχε ο όρος φυλετική διάκριση και φυλετισμός αλλά δεν ξέρω γιατί δεν επικράτησε. Όταν η διάκριση γίνεται με βάση το βιολογικό φύλο τότε η λέξη και η ρίζα παραμένει η ίδια οπότε έπρεπε πάλι να λέγεται φυλετικός διαχωρισμός, απλώς για να μην μπερδεύονται οι όροι, θα μπορούσαν να υπάρχουν οι όροι βιοφυλετικός/βιοφυλετισμός ως συντομογραφία του βιολογικά φυλετικός διαχωρισμός/βιολογικός φυλετισμός.
Αντίθετα το sexism αποδίδεται ως έμφυλος διαχωρισμός. Έμφυλος σημαίνει αυτός που ανήκει στο ίδιο φύλο ή φυλή (για αυτό και ο εμφύλιος πόλεμος έχει την έννοια που έχει) οπότε θα σήμαινε διακρίσεις μόνο μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, δηλαδή το αντίθετο από την έννοια του Αγγλικού όρου. Πώς προέκυψε αυτός ο λάθος όρος; Το μοναδικό παράδειγμα όπου σημαίνει συμμετοχή και των δυο φύλων είναι η εγγενής αναπαραγωγή, αλλά και εκεί νομίζω ότι πρόκειται για γλωσσολογικό σφάλμα καθώς η λέξη εγγενής σε οποιοδήποτε άλλο πλαίσιο έχει άλλη σημασία που ταιριάζει και με την ετυμολογία της.
Επίσης αφού πλέον στην βιολογία η φυλετική και αφυλετική αναπαραγωγή λέγονται σεξουαλική και ασεξουαλική, γιατί να μην υιοθετηθεί η λέξη και ρίζα σεξ και ο όρος να εξελληνιστεί σε σεξισμό;

Τα πράγματα μπερδεύονται περισσότερο όταν μπαίνουμε στους όρους που έχουν ως μέρη τις λέξεις sex και gender. Έχω δει να αποδίδονται και τα δυο με τη λέξη φύλο και κανονικά τα transsexual και transgender, παρόλο ότι έχουν εντελώς διαφορετικό νόημα θα αποδιδόταν από κάποιους και τα δυο ως διαφυλικά, ενώ από άλλους ως διαφυλικά και διεμφυλικά αντίστοιχα. Εδώ λοιπόν έχουμε πολλά προβλήματα.

Πρώτον, στα Αγγλικά sex σημαίνει βιολογικό φύλο και συνουσία ενώ αρχικά η λέξη gender σήμαινε γένος (γραμματικό) και χρησιμοποιήθηκε για να αποδίδει το βιολογικό φύλλο έτσι ώστε να μην ακούγεται η λέξη sex που παρέπεμπε και στην πράξη. Οπότε για να αποφεύγονται ταυτίσεις όρων θα πρέπει το sex να αποδίδεται ως (βιολογικό) φύλο και το gender ως γένος.

Δεύτερον πως μπορούν να συνδυάζονται τα προθέματα δια- και εν- σε μια λέξη όταν έχουν αντικρουόμενη και σχεδόν αντίθετη σημασία;

Τρίτον, γιατί –φυλικός και όχι –φυλετικός;

Τέταρτον το trans όντως συχνά αποδίδεται καλά ως δια-. Όμως όταν πάμε σε άλλο όρο όπως το transphobic πώς θα το αποδώσουμε ως τρανσφοβικός εάν δεν υπάρχει πουθενά καταχωρημένο το πρόθεμα τρανς στην Ελληνική γλώσσα; Παραβιάζουμε τους γλωσσοπλαστικούς κανόνες. Από την άλλη διαφοβικός δεν θα έβγαζε νόημα. Επίσης το πρόθεμα δια- αποδίδει και το inter- οπότε το transsexual και το intersexual (άτομο που διαθέτει τμήματα των αναπαραγωγικών συστημάτων και των δυο φύλων) θα είχαν την ίδια απόδοση (π.χ. διαφυλικός), αλλά τελείως άλλο νόημα, οπότε υπάρχει πρόβλημα με την απόδοση του τρανσ- ως δια-. Κάποιοι αποδίδουν τα transsexual, transgender ως φυλομεταβατικός. Αυτό είναι μεγαλύτερο σφάλμα γιατί οι όροι trans- και cis- χρησιμοποιούνται όπως στην χημεία (στην αντίθετη και στην ίδια πλευρά αντίστοιχα) και δεν έχουν τίποτα το μεταβατικό: ο transsexual γεννήθηκε με ένα βιολογικό φύλο και με εγχείριση το άλλαξε, ενώ ο trangender γεννήθηκε σε ένα γένος αλλά νιώθει ότι ανήκει σε άλλο. Εάν με βάση αυτή την λογική κάποιος προσπαθούσε να κάνει την απόδοση transsexual->αλλοφυλικός θα έπεφτε σε παγίδα γιατί υπάρχει το allosexual (άτομο που θέλει να έχει ένα σύντροφο). Οπότε δεν είναι καλύτερα τα τρανσσέξουαλ και το τρανσγενής για τα transsexual και transgender για να είναι όλα ξεκάθαρα και να διατηρείται η σύνδεση με την τρανσφοβία;

Κάνω λάθος ως προς το παράλογο του έμφυλος και διεμφυλικός;
Ή ως προς το –φυλετικός αντί –φυλικός;
Δεν πρέπει να υπάρχει μια κοινή σύμβαση που να βγάζει νόημα, να είναι συνεπής και να την χρησιμοποιούν όλοι;
Εάν συνεχίσω να μην κοιμάμαι καλά δε θα μεταφράζω αλλά θα παραληρώ και θα αλαλάζω.


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 699583
  • Gender: Male
  • point d’amour
    • spiros.doikas
    • greektranslator
    • doikas
    • 102094522373850556729
    • lavagraph
    • Greek translator CV
Έχεις δίκιο, οι όροι LGBTQIA δεν έχουν αποδοθεί ικανοποιητικά και υπάρχουν αρκετά προβλήματα. Για το trans-, inter- κτλ. ακόμη και τα προθήματα παρουσιάζουν πολυσημία σε ενδογλωσσικό επίπεδο (π.χ. στα ελληνικά μόνο), πόσω μάλλον σε διαγλωσσικό (π.χ. ελληνικά προς αγγλικά).

trans-
1. Across, through, over, beyond, to or on the other side of, outside of.
2. (chemistry) A compound in which two atoms or groups are situated on opposite sides of some plane of symmetry passing through the compound. (Also used without the hyphen as an adjective; see trans.)
3. Transgender or transsexual, or pertaining to those who are transgender or transsexual.
https://en.wiktionary.org/wiki/trans-#Prefix


Βλέπε π.χ. Και τα pre- | pro- τι προβλήματα δημιουργούν.

Επίσης, η γλώσσα δεν χαρακτηρίζεται από τα απόλυτα αναλογικά σχήματα π.χ. των μαθηματικών, οπότε δεν μπορούμε ποτέ να έχουμε πάντα 100% ισοδυναμίες ή μονοσήμαντες διαγλωσσικές συσχετίσεις.

Ίσως θα ήταν καλύτερο να γίνει πιο εξειδικευμένη συζήτηση στο θέμα του εκάστοτε προβληματικού όρου; Υπάρχουν αρκετοί ήδη στο φόρουμ.

Κάποιοι κανόνες για τους όρους:

Μηχανισμοί σχηματισμού ελληνικών όρων
https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=87704.0

Αρχές σχηματισμού των όρων
https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=82421.0

« Last Edit: 25 Nov, 2019, 09:22:13 by spiros »

Kostas M

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 182
  • Gender: Male
Δεν ήξερα εάν έπρεπε να πάω στο καθένα ξεχωριστά γιατί υπάρχουν αλληλεπικαλύψεις μεταξύ διαφορετικών όρων οπότε υπάρχει το θέμα της επανάληψης της ίδιας συζήτησης σε διαφορετικά σημεία όπου θα συμμετέχουν διαφορετικά πρόσωπα με διαφορετικές απόψεις.

Επίσης υπάρχουν πολλά παράγωγα με τα gender και sex. Οπότε θα πρέπει να επαναλαμβάνεται το ίδιο επιχείρημα κάθε φορά. 
« Last Edit: 25 Nov, 2019, 11:05:51 by Kostas M »
Εάν συνεχίσω να μην κοιμάμαι καλά δε θα μεταφράζω αλλά θα παραληρώ και θα αλαλάζω.


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 699583
  • Gender: Male
  • point d’amour
    • spiros.doikas
    • greektranslator
    • doikas
    • 102094522373850556729
    • lavagraph
    • Greek translator CV

Kostas M

  • Jr. Member
  • **
  • Posts: 182
  • Gender: Male
Σβήνουμε την επιστημονική οδό και βασιζόμαστε σε κοινωνικές ομάδες να προσδιορίζουν μέσω αμφίβολης καταλληλότητας ιδρύματα την ορολογία...

Το αμφιφυλόφιλος, ενώ το αμφί- σημαίνει αποκλειστικά μεταξύ δύο, έγινε αυτός που επιλέγει άτομα από δύο ή περισσότερα φύλα.
Την ορθότητα για το βιολογικό φύλο ούτε καν θα την σχολιάσω.
Τουλάχιστον αποδίδουν σωστά την φυλομετάβαση.
Για την παραβίαση των όρων ορθής απόδοσης και την κατά κύριο λόγο υιοθέτηση αυτούσιων ξένων όρων τι να πω;

Πάει και η ετυμολογία, πάνε και οι κανόνες απόδοσης και ποιος δίνει σημασία στο επιστημονικό λεξικό του οίκου Elsevier όταν την απάντηση μπορούμε να την πάρουμε από μη ειδικούς που αυτοπροσδιορίζονται. Πάει και η επιστήμη περίπατο. Προσωπικά με ενδιέφερε ως επιστήμονα η συνεπής, σαφής, γλωσσολογικά και επιστημονικά ορθή απόδοση. Αφού δεν ενδιαφέρει ούτε τους ίδιους, παρακάπτονται τα πάντα και επιβάλλουν αυτό που θέλουν δεν θα ασχοληθώ παραπάνω.
Εάν συνεχίσω να μην κοιμάμαι καλά δε θα μεταφράζω αλλά θα παραληρώ και θα αλαλάζω.