αβγό ή αυγό; -> και τα δύο [αβγό ετυμολογικά ορθό]

wings · 6 · 9829

wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 69487
    • Gender:Female
  • Vicky Papaprodromou
Αβγό - αυγό

Από τη συνεκφορά τά ωά (πληθ. του αρχ. ωόν ) > ταωγά (με ανάπτ. μεσοφ. [γ] για αποφυγή της χασμωδίας) > tauγa (τροπή του φθόγγου /o/, μεταξύ δύο α, σε ημίφωνο u για αποφυγή της χασμωδίας) > μεσαιων. [t-avγa] (τροπή του ημιφ. σε [v] πριν από ηχηρό σύμφωνο και ανασυλλαβισμός) > τ’ αβγά > αβγό.

Η σωστή του γραφή του επομένως είναι αβγό και όχι αυγό. (βλ. Γ. Χατζιδάκη, Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά, τόμος Β΄, σ.322, Ν.Π.Ανδριώτη, Ετυμολογικό Λεγικό της Κοινής Νεοελληνικής, στο λήμμα αβγό, Γ.Μπαμπινιώτη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, στο λήμμα αβγό).
« Last Edit: 07 Mar, 2020, 09:23:01 by spiros »


Frederique

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 80227
    • Gender:Female
  • Creative, Hardworking and Able!
Αβγό ή αυγό
Η ορθή γραφή είναι το αβγό. Από την κράση τά ωά (πληθ. του αρχ. ωόν ) > ταωγά (με ανάπτ. μεσοφ. [γ] για αποφυγή της χασμωδίας) > tauγa (τροπή του φθόγγου /o/, μεταξύ δύο α, σε ημίφωνο u για αποφυγή της χασμωδίας) > μεσαιων. [t-avγa] > τ’ αβγά > αβγό. (βλ. Γ. Χατζιδάκη, Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά, τόμος Β΄, σ.322, Ν.Π.Ανδριώτη, Ετυμολογικό Λεγικό της Κοινής Νεοελληνικής, Γ.Μπαμπινιώτη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας,).
Γιώργος Δαμιανός / από τη ζωή των λέξεων
http://www.24grammata.com/?p=12279

αβγόν [συνεκφ. τα ωά (>ταουά >ταουγά >ταβγά >τ’ αβγόν). H λ. το 12. αι. (βλ. και LBG, λ. αυγόν), στο Meursius (αυ‑) και σήμ. (‑ό)]
— Κριαράς

αβγό [late MG fr MG αβγόν fr pl tawγά ← *τa ὠγά ← anc τa ὠά (cf Doric Argive ὢ_εον, Hesych.); cf Bova and Otranto avge, agve etc]
— Γεωργακάς
« Last Edit: 07 Mar, 2020, 09:19:53 by spiros »
Communicate. Explore potentials. Find solutions.



grvulture

  • Semi-Newbie
  • *
    • Posts: 1
Το σωστό είναι ΑΥΓΟ! Και είναι πολύ απλό να καταλάβεις γιατί:

Αρχαία Ελληνική: Τα ωά, το ωόν
Εξελίχθηκε λόγω της προφορικής εκφοράς "τα ωά"
->ταωά
...->ταωγά (με ανάπτ. μεσοφ. [γ] για αποφυγή της χασμωδίας)
->ταυγά (τροπή του φθόγγου ω, μεταξύ δύο α, σε ημίφωνο υ για αποφυγή της χασμωδίας)
-> τ'αυγά
-> ΑΥΓΟ!

Οι "έξυπνοι" που βγάζουν τα λεξικά πώς ανακάλυψαν ξαφνικά ότι το β εμπλέκεται στην εξέλιξη της λέξης είναι πρωτάκουστο! Μάλιστα για να δικαιολογήσουν την ερμηνεία τους, χρησιμοποιούν το λατινικό αλφάβητο, ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΜΜΙΑ ΔΟΥΛΕΙΑ να εμπλέκεται στην ετυμολογία και εξέλιξη αυθεντικών ελληνικών λέξεων! Αλλά τι περιμένεις από ΕΞΥΠΝΟΥΣ!


valeon

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 13956
    • Gender:Male
  • Κώστας Βαλεοντής <Φυσική, Tηλ/νίες, ΙΤ, Ορολογία>
Αγαπητέ /αγαπητή grvulture, καλά θα έκανες αν διάβαζες πρώτα τους κανόνες του Translatum και ήσουν λίγο ηπιότερος/ηπιότερη στους χαρακτηρισμούς σου, γιατί κινδυνεύεις εσύ να φανείς ότι παριστάνεις ότι είσαι "εξυπνότερος/εξυπνότερη" από τους ειδικούς που διαφωνούν για το ζήτημα, γλωσσολόγους και λεξικογράφους (και μπορεί και να μην είσαι καν γλωσσολόγος ούτε και λεξικογράφος!). Ασφαλώς, μπορεί να διατυπώσεις προσωπικές αντιρρήσεις είτε τεκμηριώνοντάς τες είτε όχι. Και δικαίωμα των συνομιλητών σου να τις δεχτούν ή όχι! Οι ειρωνείες, όμως, αν μη τι άλλο αδυνατίζουν τη θέση σου...
Παραθέτω (ίσως να το έχεις ήδη υπόψη σου, αλλά δεν μας το λες...) το σχετικό λήμμα από το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής του Ιδρ. Τριανταφυλλίδη:

αυγό το [avγó] O38 : 1.το οργανικό σώμα που αναπτύσσεται στα γεννητικά όργανα ορισμένων θηλυκών ζώων και περιέχει το αναπαραγωγικό σπέρμα: Tα αυγά των πτηνών / των ψαριών / των ερπετών / των εντόμων. 2. (ειδικότ.) τα αυγά των πουλιών που έχουν σκληρό προστατευτικό κέλυφος και συνήθ. το αυγό της κότας που είναι μια από τις κυριότερες τροφές του ανθρώπου: Aυγά κότας / πέρδικας. H κότα γεννάει / κλωσά αυγά. Aυγά φρέσκα / ημέρας / πτηνοτροφείου. Δίκροκο ~. Aυγά βραστά / τηγανητά / μελάτα / σφιχτά / μάτια / ομελέτα. Tο Πάσχα βάφουμε / τσουγκρίζουμε κόκκινα αυγά. ΦP σιγά τ΄ αυγά / τα ωά: (ειρ.) α. για κπ. που κινείται, περπατά πολύ αργά και με υπερβολική προσοχή. β. για να μετριάσουμε την υπερβολή σε κτ. που ακούμε. σιγά! μη σπάσεις τ΄ αυγά, (ειρ.) για κπ. που κινείται, περπατά πολύ αργά και με υπερβολική προσοχή. ακόμα δε βγήκε από τ΄ ~, για νέο που έχει, δείχνει συμπεριφορά αταίριαστη με την απειρία της ηλικίας του. χάνω τ΄ αυγά και τα πασχάλια / καλάθια, βρίσκομαι σε μεγάλη αμηχανία, σύγχυση διανοητική κτλ. ή καταστρέφομαι ολοκληρωτικά. κάθομαι στ΄ αυγά μου, δεν ανακατεύομαι σε ξένες υποθέσεις. η κότα που γεννάει τα χρυσά αυγά, η πηγή από όπου αντλεί κάποιος άκοπα σημαντικό οικονομικό όφελος. τι γελάς; αυγά σου καθαρίζουν;, (ειρ.) για όποιον γελά χωρίς λόγο ή για κτ. εντελώς ασήμαντο. ρούφα τ΄ ~ σου!, μη μιλάς, μην ανακατεύεσαι. το ~ του Kολόμβου, για κτ. που, ενώ φαίνεται ακατόρθωτο, μπορεί να γίνει με απλούστατο και ευκολότατο τρόπο. δε γίνεται ομελέτα* χωρίς αυγά. 3. για ομοίωμα αυγού ή για αντικείμενο που έχει σχήμα αυγού: Σοκολατένια αυγά. Ξύλινο ~. 4. (λαϊκ.) οι όρχεις του ανθρώπου: Nα πρηστούν τ΄ αυγά σου. αυγουλάκι το YΠOKOP. αυγουλάρα η MEΓEΘ. [αρχ. ᾠόν `αυγό΄ πληθ. τά ᾠά > *ταωγά με ανάπτ. μεσοφ. [γ] για αποφυγή της χασμ. > *[tawγa] (τροπή του [ο] σε ημίφ. για αποφυγή της χασμ.) > μσν. ταυγά (τροπή του ημιφ. σε [v] πριν από ηχηρό σύμφ.), ανασυλλ. [t-avγa] και νέος εν. το αυγό· αυγούλ(ι < αυγ(ό) -ούλι) -άκι· αυγούλ(ι) -άρα]

Βλέπεις, λοιπόν, ότι με τους ίδιους "ετυμολογικούς" συλλογισμούς οι ειδικοί καταλήγουν στην φωνητική (το τονίζω) απόδοση [t-avγa]  διαφωνούν, όμως, στο συμπέρασμα και οι μεν γράφουν αυγό οι δε αβγό!

Κάνεις λάθος για το πώς βρέθηκε "ξαφνικά το β" ή για το ότι "χρησιμοποιούν το λατινικό αλφάβητο". Τα φαινόμενα της ανάπτυξης του φθόγγου [γ] και του φθόγγου [v] (δεν υπάρχει φθόγγος β αλλά γράμμα β) είναι φαινόμενα φωνητικά/φωνολογικά και όχι γραμματολογικά και στη φωνητική χρησιμοποιείται το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο που περιέχει και λατινικά και ελληνικά και άλλων γλωσσών στοιχεία. Γραπτά, λοιπόν, στο ελληνικό αλφάβητο, το εκφώνημα [t-avγa] μπορεί να παρασταθεί με δύο τρόπους: τ' αυγά και τ' αβγά. Και στις δύο περιπτώσεις αποδίδεται το ίδιο σωστά αφού η (αρχαία) δίφθογγος  αυ πριν από το ηχηρό [γ] προφέρεται ακριβώς όπως προφέρεται το δίψηφο αβ. Προφανώς, θα πρέπει να υπάρχουν επιχειρήματα ένθεν και ένθεν για την προτίμηση της μιας ή της άλλης γραφής, που - ως μη γλωσσολόγος - δεν τα γνωρίζω.
Τώρα, επειδή, προσωπικά, προτιμώ και εξακολουθώ να γράφω αυτό που έμαθα από μικρός, δηλ. αυγό, δεν σημαίνει ότι έχω και δικαίωμα να ειρωνεύομαι τους ειδικούς που - διάολε! - ξέρουν κάτι παραπάνω από εμένα από μια επιστήμη που σπούδασαν!



escut

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 2892
    • Gender:Male
  • Theophilos Vamvakos
Υπάρχουν και είναι προσβάσιμα τα ελληνικά κείμενα στα οποία φαίνεται η πορεία από το "ωό" μέχρι το ....δίδυμο  αυγό/αβγό ; Πιστεύω ότι μόνο μιά τέτοια ιχνηλάτηση θα δώσει αξιόπιστα συμπεράσματα.Τι λένε άραγε οι ειδικοί επιστήμονες; Όσο για την ανησυχία του/της grvulture περι της καταφυγής σε ....λατινικό αλφάβητο για την στήριξη κάποιας εκδοχής (αβγό), τα είπε πολύ ωραία ο valeon.
Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 811608
    • Gender:Male
  • point d’amour
Συχνά τα ζητήματα ορθογραφίας προκαλούν ένταση και αυτό έχει συμβεί εδώ και πολλές δεκαετίες με τη γραφή των λέξεων αβγό και αφτί. Σέβομαι τις προτιμήσεις όσων έχουν συνηθίσει να γράφουν αυγό και αυτί, όμως αυτές οι συνηθισμένες γραφές δεν είναι ετυμολογικά δικαιολογημένες. Το λάθος αυτό είναι διαπιστωμένο από παλιά, αλλά η οξυμμένη φάση τού γλωσσικού ζητήματος δεν επέτρεψε να αντιμετωπιστεί νηφαλιότερα, διότι ορισμένοι νόμιζαν ότι οι γραφές αβγό, αφτί επιβλήθηκαν από τους δημοτικιστές με σκοπό την κατάργηση της γραφής των διφθόγγων.

Μένοντας στα ετυμολογικά στοιχεία, ορισμένοι έχουν την εσφαλμένη εντύπωση ότι το αρχ. δωρικό αὖς έδωσε το νεοελληνικό αυτί. Εντούτοις, όπως προκύπτει από τις πηγές, ο αρχαϊκός αυτός τύπος, όπως και ο πληθ. ὤFατα και επίσης ο δωρικός τύπος ὦς δεν διασώθηκαν στη γλώσσα αλλά περιθωριοποιήθηκαν ήδη από την κλασική εποχή. Συμπέρασμα: Ο μεσαιωνικός και νεοελληνικός τύπος ἀφτί(ον) δεν προέρχεται από το αρχαϊκό αὖς, το οποίο δεν είχε πλέον παρουσία και λειτουργικό ρόλο στη γλώσσα.

Αφετηρία του υπήρξε το υποκοριστικό ὠτίον του αρχ. οὖς και ιδιαίτερα η συνεκφορά τὰ ὠτία, η οποία κατά την όψιμη ελληνιστική περίοδο και μετά τον ιωτακισμό οδήγησε σε περαιτέρω φωνητική εξέλιξη: τα ωτία > *ταουτία [tautía] (με στένωση) > [tawtía] (με ημιφωνοποίηση) > *ταφτία (με αποκρυστάλλωση του ημιφώνου ως αήχου χειλοδοντικού αντί διχειλικού) > τ’ αφτία (με επανανάλυση της συνεκφοράς, που οδήγησε σε ανασυλλαβισμό) > αφτία / (ενικός) αφτί. Το γεγονός ότι η συνεκφορά τού πληθυντικού υπήρξε η αφετηρία τής πορείας αυτής φαίνεται από άφθονες μεσαιωνικές μαρτυρίες και κείμενα. Ως εκ τούτου, πουθενά στη διαδρομή τής λέξεως δεν υπήρξε αρχαία δίφθογγος αυ, την οποία θα διατηρούσαμε λόγω ιστορικής ορθογραφίας.

Παρόμοια υπήρξε η πορεία σχηματισμού τής λ. αβγό, το οποίο δεν προέρχεται απευθείας από τον ενικό ὠόν, αλλά από τη συνεκφορά τού πληθυντικού τὰ ὠά > ταουγά [tauγά] (με στένωση) > [tawγά] (με ημιφωνοποίηση) > τ' αβγά (με αποκρυστάλλωση ως β λόγω του ηχηρού που ακολουθεί) > αβγό. Και πάλι η λέξη σχηματίστηκε με περίπλοκη φωνητική εξέλιξη, χωρίς να διατηρεί αρχαία δίφθογγο αυ, η οποία θα κατοχυρωνόταν στη συνέχεια ως ιστορική γραφή. Συνεπώς, οι γραφές αβγό, αφτί είναι σωστότερες και η αιτιολογική τους βάση είναι η επιστήμη τής ετυμολογίας, όχι κάποια γενική απλουστευτική τάση.

Σημειώνω ότι ο πρώτος που υπέδειξε την ετυμολογική προέλευση ήταν ο Αδαμάντιος Κοραής, αλλά η πλήρης παρουσίαση των στοιχείων γίνεται αργότερα από τον Γεώργιο Χατζιδάκι.

Dr Moshe (Βικιπαίδεια)
« Last Edit: 07 Mar, 2020, 09:27:21 by spiros »


 

Search Tools