ένρινο ή έρρινο; -> έρρινο

Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 3968
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Έτσι. Έντονα ένρινο για να γεμίζει το στόμα σου. :-)

Σε τσάκωσα κι εσένα! Γιατί "ένρινο" και όχι το (ορθό) "έρρινο"; Αφού ν+ρ = ρρ ή (σε άλλες περιπτώσεις) νδρ (π.χ. ανήρ > *ανρός > ανδρός). Το θέλετε όλοι ν' ακούγεται το άτιμο το ν... (για το άθλιο φαινόμενο του νιισμού βλ. ενδ. https://sarantakos.wordpress.com/2012/12/05/nnnnnnnnn/) Εκτός κι αν το έγραψες έτσι επίτηδες, για να κοροϊδέψεις.
« Last Edit: 28 Mar, 2020, 20:06:59 by spiros »
In dubio pro reo


wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 70720
    • Gender:Female
  • Vicky Papaprodromou
Γιατί έχουμε γράψει σωστά καμιά άλλη λέξη σ' αυτό το νήμα; :-)

Ωστόσο, δες τι λέει το ΛΚΝ:
ένρινος -η -ο [énrinos] & έρρινος -η -ο [érinos] Ε5 : 1.(για ήχο, εκφορά φθόγγων) που παράγεται στη ρινική κοιλότητα: Ένρινη φωνή / ομιλία / προφορά. 2. (γλωσσ.) που προφέρεται με κλείσιμο στη στοματική κοιλότητα, ώστε ο αέρας να βγαίνει από τη μύτη· ρινικός2: Έρρινοι φθόγγοι. Έρρινα σύμφωνα. ένρινα & έρρινα ΕΠIΡΡ: Mιλά κάπως ~.
[λόγ. εν- αρχ. ῥιν- (ῥίς) `μύτη΄ -ος μτφρδ. γαλλ. nasal (διαφ. το ελνστ. ἔνρινον, ἔρρινον `φάρμακο για φτάρνισμα΄)· (ορθογρ.) αφομ. νρ > ρρ]
http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%AD%CE%BD%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%82&dq=



Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 3968
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Έλα ντε! Όσο για το ΛΚΝ, το έχω δει από καιρό ότι το έχει συμπεριλάβει, αλλά θεωρώ ότι είναι εσφαλμένο με βάση το σκεπτικό που σου είπα. Και, επειδή είναι λόγιος όρος, θα πρέπει να τηρεί τους φωνοτακτικούς/φωνολογικούς κανόνες της καθαρεύουσας/λόγιας. Και, στην τελική, ποιος μπορεί να προφέρει στα νεοελληνικά την ακολουθία [nr] χωρίς να μπει στον πειρασμό να εισαγάγει ένα [d] ανάμεσά τους; Δεν είναι "φυσική" ακολουθία για μας...
In dubio pro reo


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 812639
    • Gender:Male
  • point d’amour
έρρινος, -η, -ο ΓΛΩΣΣ. 1. (για γλωσσικό ήχο) αυτός που αρθρώνεται με αντηχητικό χώρο όχι τη στοματική, αλλά τη ρινική κοιλότητα (τη μύτη)-σχηματίζεται, όταν ο αέρας που εξέρχεται από τους πνεύμονες διοχετεύεται προς τη ρινική κοιλότητα με κλείσιμο τής στοματικής κοιλότητας από το ιστίο τής υπερώας (σταφυλή) 2. (συνεκδ.) αυτός που φέρει τα χαρακτηριστικά των
παραπάνω ήχων ή αποτελείται από τέτοιας ποιότητας φθόγγους: ~ ομιλία | προφορά | φωνή | τόνος.
* ΣΧΟΛΙΟ λ. -ρρ-, -γγ-.
[ΕΤΥΜ μτγν. < ερρινος < εν- + -ρινός < ρις, ρινός «μύτη»]
Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γεωργίου Μπαμπινιώτη

ρρ- συμφωνικό σύμπλεγμα τής Αρχ. και Ν. Ελληνικής που εμφανίζεται σε ορισμένες αρχαίες λέξεις καθώς και σε λόγια ή κληρονομημένα σύνθετα: θάρρος, άρρωστος, αντίρροπος. -ρρ-: λέξεις που γράφοντα! με δύο ρ. Ελάχιστες είναι οι απλές (μη σύνθετες) λέξεις που γράφονται με -ρρ-. Είναι οι λέξεις: θάρρος (θαρραλέος, θαρρετός, θαρρώ, ενθαρρύνω, ενθάρρυνση, ενθαρρυντικός), αρραβώνας (αρραβωνιάζω, αρραβωνιαστικός, -ιά), άρρεν (αρρενωπός, αρρενογονία), πυρρός «κοκκινωπός» (πυρρόξαν-θος, πυρρότριχος), πυρρίχιος «είδος αρχαίου χορού, η πυρρίχη», ορρωδώ «κάνω πίσω», καθώς και τα κύρια ονόματα: Πύρρος, Σέρρες, Τυρρηνία, Eυρράχιο. Αντιθέτως, ένα πλήθος συνθέτων λέξεων, που ως απλές λ. αρχίζουν από ρ-, διπλασιάζουν λόγω τής συνθέσεως το -ρ- και γράφονται με δύο -ρ-: ρέω - αιμορραγία, παλίρροια, επιρροή, απορρέω, απόρροια, διαρροή κ.λπ., ρέπω - αντίρροπος, ετοιμόρροπος, ισορροπία, ρητός - αντίρρηση, αναντίρρητος, ριπίδι/ριπίζω - αναρριπίζω, ρώννυμι/ρωννύω - αναρ-ρωννύω, ανάρρωση, άρρωστος, ρυθμός - ιδιόρρυθμος, ομόρρυθμος, μεταρρυθμίζω, απορρύθμιση κ.ά., ρίπτω - απορρίπτω, ροφώ -απορροφώ, αναρρόφηση, ράπτω - μηχανορράφος κ.ά. Εξαίρεση: αν το φωνήεν πριν από το -ρ- είναι «μακρό» (δηλ. ένα από τα φωνήεντα η, ω ή δίφθογγος ει, οι, αι, ευ κ.λπ.), τότε η λέξη γράφεται με ένα -ρ-: εϊι-ρωστος (αλλά άρρωστος), αεί-ροος (αλλά επιρροή), εύ-ρυθμος (αλλά ομόρρυθμος). Με δύο -ρρ- γράφονται και τα σύνθετα λέξεων που το ά συνθετικό λήγει σε -ν (εν, συν, πάλιν): εν + - ρινός > έρρινος, συν + ρίζα > σύρριζα, συν + ρέω > συρρέω, πάλιν + ροή > παλίρροια, παν + ρήσις > παρρησία. Όπως με δύο -ρ- γράφονται και οι ιστορικοί χρόνοι (παρατατικός-αόρι-στος) ρημάτων από ρ-, που ανάγονται στην αρχαία ή τη λόγια γλωσσική παράδοση: ρέω - έρρεε, ρίπτω - ερρίφθη (ο κύβος). cστόσο, όλα τα νεότερα σύνθετα (ξε-ριζώνω, ξανα-ρίχνω, ανα- ρω-τιέμαι, ασπρό-ρουχα, αγριο-ρωδακινιά, καλο-ρίζικος, μονο-ρούφι, μισο-ραγισμένος κ.τ.ό.), τα μεταπλασμένα ρήματα (ράπτω > ράβω - έραψα κ.τ.ό.) και οι ξένες λέξεις (καρό, περούκα, σαβούρα κ.τ.ό.) γράφονται με ένα -ρ-.
Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γεωργίου Μπαμπινιώτη



Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 3968
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γεωργίου Μπαμπινιώτη

[...]. Με δύο -ρρ- γράφονται και τα σύνθετα λέξεων που το ά συνθετικό λήγει σε -ν (εν, συν, πάλιν): εν + - ρινός > έρρινος, συν + ρίζα > σύρριζα, συν + ρέω > συρρέω, πάλιν + ροή > παλίρροια, παν + ρήσις > παρρησία. [...].
Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γεωργίου Μπαμπινιώτη

Ακριβώς αυτός είναι ο σωστός κανόνας! Συμφωνώ απολύτως με τον Μπαμπινιώτη!
« Last Edit: 27 Mar, 2020, 20:31:10 by Asdings »
In dubio pro reo


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 812639
    • Gender:Male
  • point d’amour
Ωστόσο φαίνεται ιδιαίτερα εξαπλωμένη και λεξικογραφημένη η μορφή «ένρινος».

ένρινος
και έρρινος, -η, -ο [ρις]
(για φωνή, ήχο) αυτός που ηχεί μέσα στη ρινική κοιλότητα («ένρινη ομιλία»).
Πάπυρος – Μέγα Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας
https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%AD%CE%BD%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%82
https://www.lexigram.gr/lex/enni/%CE%AD%CE%BD%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%BF

ἔρρῑνον: ἢ ἔνρινον, τό, (ἐν, ῥίς), φάρμακόν τι πταρμικόν, ἐπιφέρον πταρμόν: «ἀπὸ δὲ τῆς ῥινὸς παρὰ Παυσανίᾳ ἔνρινον ἴσως καὶ ἔρρινον διὰ δύο ρ, ἄρωμα ᾧ τὰς ῥῖνας, φησίν, ἐνεχρίοντο» Εὐστ. 950. 1.
https://lsj.gr/wiki/%E1%BC%94%CF%81%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CE%BD


Και ανευρέσεις αρχαίων κειμένων:

Hippiatrica, Hippiatrica Berolinensia (0738: 001)
“Corpus hippiatricorum Graecorum, vol. 1”, Ed. Oder, E., Hoppe, K.
Leipzig: Teubner, 1924, Repr. 1971.
Chapter 34, section 14, line 28
καθαίρει δὲ τοῦτο καὶ κεφαλὴν <ἔνρινον ὑπερτόνῳ>
διὰ μυκτήρων διδόμενον.

Pausanias Attic., Ἀττικῶν ὀνομάτων συναγωγή (1569: 001)
“Untersuchungen zu den attizistischen Lexika”, Ed. Erbse, H.
Berlin: Akademie–Verlag, 1950; Abhandlungen der deutschen Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Philosoph.–hist. Kl..
Alphabetic letter epsilon, entry 43, line 1
 <ἔνρινον> καὶ <ἔρρινον>· ἄρωμα, ᾧ τὰς ῥῖνας ἐνεχρίοντο.

Eustathius Philol., Scr. Eccl., Commentarii ad Homeri Iliadem (4083: 001)
“Eustathii archiepiscopi Thessalonicensis commentarii ad Homeri Iliadem pertinentes, vols. 1–4”, Ed. van der Valk, M.
Leiden: Brill, 1:1971; 2:1976; 3:1979; 4:1987.
Volume 3, page 522, line 26

(v. 616) Ἀπὸ δὲ τῆς ῥινὸς παρὰ Παυσανίᾳ ἔνρινον, [ἴσως δὲ] καὶ ἔρρινον, διὰ   
δύο <ρ>, ἄρωμα ᾧ τὰς ῥῖνας, φησίν, ἐνεχρίοντο.
« Last Edit: 27 Mar, 2020, 20:40:03 by spiros »


wings

  • Global Moderator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 70720
    • Gender:Female
  • Vicky Papaprodromou
Θυμάμαι ότι «ένρινος» το είχα διδαχτεί στο σχολείο και έτσι ήταν γραμμένο στις σχολικές γραμματικές.


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 812639
    • Gender:Male
  • point d’amour
ενρινόλ(ηκτα)...

Το συριστικό σ ύστερ’ από υγρό (λ, ρ) ή ένρινο (μ, ν) σε αρχαιότατους χρόνους ἀ φ ο μ ο ι ώ θ η κ ε πρώτα με αυτό, έπειτα όμως έγινε α π λ ο π ο ί η σ η των δύο όμοιων συμφώνων (λλ, ρρ - μμ, νν) και αντέκταση του προηγούμενου βραχύχρονου φωνήεντος (§ 62, 7, β):
http://ebooks.edu.gr/courses/DSGL-A108/document/4e57539c8jls/4e675b802qln/4e675b689p69.pdf
Σχολική Γραμματική Αρχαίας Οικονόμου


Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 3968
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Παιδιά, έτσι είναι όπως το λέτε, έχει "περάσει" σε αρκετούς από λάθος, το οποίο όμως -κατά τη δική μου άποψη- δεν υπάρχει λόγος να διαιωνιστεί, επειδή δεν συνιστά αναλογική προσαρμογή στο νεοελληνικό σύστημα, αλλά -το αντίθετο- συνιστά είδος υπερδιόρθωσης που δυσχεραίνει την ομαλή προφορά της λέξης και συνιστά συστημική δυσαρμονία με ΟΛΕΣ τις άλλες περιπτώσεις, όπου το -ν- αφομοιώνεται πριν από τα σύμφωνα γ, κ, λ, μ, ξ, π, ρ, φ, χ, ψ. Η "λογική" των ομιλητών που το πρωτοείπαν θα επηρεάστηκε, υποθέτω, από τη σημασία του επιθέτου (τ.έ. αφού αναφέρεται στα έρρινα, δεν μπορεί και να μην τα... περιέχει!).
In dubio pro reo


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 812639
    • Gender:Male
  • point d’amour
Η "λογική" των ομιλητών που το πρωτοείπαν θα επηρεάστηκε, υποθέτω, από τη σημασία του επιθέτου (τ.έ. αφού αναφέρεται στα έρρινα, δεν μπορεί και να μην τα... περιέχει!).

Έξυπνο αυτό, μου θυμίζει έναν ποιητή που έβαζε επίτηδες περισπωμένη στα κύματα -:)


Asdings

  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 3968
    • Gender:Male
  • unte þeina ist þiudangardi jah mahts
Ακριβώς, καλέ μου φίλε, η ίδια λογική είναι. Κάποτε συνάντησα σε ένα συνέδριο μια φιλόλογο (περιέργως, πολλές/οί φιλόλογοι είναι... εχθρόλογοι, γιατί διαστρέφουν την όποια γνώση μας για τη γλώσσα, βλ. Τζιροπούλου κ.ά.) που υποστήριζε ότι όλες οι λέξεις που δηλώνουν κάτι καμπύλο περιέχουν... υ (που είναι καμπύλο το σχήμα του), π.χ. υδρία, καμπύλη, κύπη, κούπα, τύμβος, πυγή, καμπούρα, ουρά κ.ά. Έλεος...
In dubio pro reo


spiros

  • Administrator
  • Hero Member
  • *****
    • Posts: 812639
    • Gender:Male
  • point d’amour
Καλά, από παραφιλολογίες, παραγλωσσολογίες, παρετυμολογίες και θεολογίες βρίθει ο κόσμος. Εξάλλου, η αυστηρή πειθαρχία της επιστήμης πέφτει... κομμάτι βαριά στον καθένα που θέλει να κάνει το κομμάτι του ή να επινοήσει τη δική του θεωρία συνομωσίας, μεγαλοφυΐας ή δημιουργισμού.
« Last Edit: 27 Mar, 2020, 22:27:04 by spiros »


 

Search Tools